Οι «πυρούλες» του Σταυρού ~

 

οι «πυρούλες» του Σταυρού  ~

______

ΥΠΑΡΧΕΙ ένα παλαιό βιβλίο του 18ου αιώνα με τον κάπως πομπώδη τίτλο «Βιβλίον ἄριστον καλούμενον Φωσφόρος» (1756), στο οποίο ο λόγιος συγγραφέας Αναστάσιος Πώπας απαντά σε υποτιθέμενες ερωτήσεις του ιατρού Μιχαήλ Περδικάρη («ἐρωτᾷ ὁ Μιχαήλ καὶ ἀποκρίνεται ὁ Ἀναστάσιος φιλαλήθως καὶ ὀρθοδόξως»).

▪️ Σε μία από αυτές τις ερωταποκρίσεις διαβάζουμε:

📖  ~ Μιχαήλ.:  «Διατί ἔλαβεν ὁ Χριστός θάνατον;»

        ~ Αναστάσιος: «Διά νά μήν λυπούμεθα ἡμεῖς

           τόν θάνατον, ἔφαγε πρῶτον ταῖς πικραῖς πυρούλαις

           ( = τις πικρές πυρούλες) αὐτός, ὡς καί ἡ λογιότης

           ( = η λογιότης σου, η αφεντιά σου) τις πίνει πρώτον,

           εἴτα ὁ ἄρρωστος».

▪️  Ψάχνοντας για καιρό  σε παλαιά λεξικά της εποχής για τη λέξη "πυρούλα", ή κάποια παραλλαγή της, διαπιστώσαμε ότι πρόκειται τελικά για τη λέξη "πίρολα", που καταγράφεται στο λεξικό του Alessio da Somavera "Θησαυρὸς τῆς Ρωμαϊκῆς καὶ τῆς Φράγκικης Γλώσσας, ἤγουν Λεξικὸν Ρωμαῖκον καὶ Φράγκικον" (1709), το πιο σημαντικό και πρωτοποριακό από τα λεξικά της Ελληνικής του 18ου αιώνα.  Εκεί διαβάζουμε:

📖«Πίρολα, κ, πίρουλα, ἡ, πίλουρα, η: Pillula, pillola»

Πρόκειται βεβαίως για το «χάπι», προερχόμενο από το βενετ. "pirola" (από το ιταλ. "pillola" με ανομοίωση. < πιθανόν λατ. "pilula"), το οποίο προφανώς ο λόγιος συγγραφέας παρασύνδεσε με το "πυρ"...

▪️ Ο συγγραφέας, με μια εμπνευσμένη αλλά και ιδιαίτερα παράτολμη εικόνα, παρομοιάζει τον θάνατο του Χριστού με την πράξη του γιατρού που δοκιμάζει πρώτα ο ίδιος το φάρμακο (και γεύεται έτσι την πικρία του), πριν το δώσει στον ασθενή για να τον κάνει καλά.

Προφανώς είναι οι εποχές που οι γιατροί ή φαρμακοποιοί παρασκεύαζαν οι ίδιοι τα φάρμακα (πβ. τους φαρμακοτρίφτες), οπότε και εκτελούσαν διάφορες τεχνικές ελέγχου τους ως προς την οσμή, τη γεύση, τη σύσταση κ.λπ., που περιλάμβανε ίσως και το να τα δοκιμάσουν. Στην παράδοση της Γαληνικής φαρμακολογίας — που κυριαρχούσε αδιαμφισβήτητα ως τον 18ο αιώνα — ο γιατρός-φαρμακοποιός έπρεπε κατά κάποιον τρόπο να «γνωρίζει» το φάρμακο με το σώμα του, πριν το εμπιστευτεί στον ασθενή.

🌾Αυτή η παλαιά πρακτική -ξεχασμένη σε ένα παλιό, σχετικά άγνωστο βιβλίο, και διατυπωμένη με σχεδόν ακατανόητη γλώσσα- μας φάνηκε πολύ εντυπωσιακή απεικόνιση του νοήματος του Σταυρού: να γεύεσαι κάτι πικρό που δεν προορίζεται για σένα, για να το κάνεις μέσο θεραπείας για εκείνον για τον οποίο προορίζεται...