Δευτέρα 24 Αυγούστου 2026
Κυριακή 23 Αυγούστου 2026
Η ΚΟΙΜΗΣΙΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ .Απομαγνητοφωνημένη ομιλία του μακαριστού γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου με θέμα: «ΠΡΟΦΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΥΠΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»
Η
ΚΟΙΜΗΣΙΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ
Απομαγνητοφωνημένη
ομιλία του μακαριστού γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου
με θέμα:
«ΠΡΟΦΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΥΠΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»
[εκφωνήθηκε
στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 15-8-1985]
[Α19]
Σήμερα, αγαπητοί μου, η Εκκλησία μας εορτάζει τον θάνατον, την ταφήν, την μετάστασιν και ανάστασιν της Υπεραγίας
Θεοτόκου. Τα γεγονότα που την χαρακτηρίζουν αποτελούν μίαν ηχώ του Κυριακού Πάσχα, της Αναστάσεως δηλαδή του Χριστού και ένα
δεύτερον Πάσχα δια τους πιστούς, όπου
άνθρωπος, μετά την διάνοιξιν της οδού που πραγμάτωσε ο Υιός του Θεού με την
δική Του Ανάσταση και Ανάληψη εις τους Ουρανούς ανέρχεται εις τον ουρανόν. Και αυτός ο άνθρωπος είναι η Υπεραγία
Θεοτόκος. Δηλαδή είναι 100% άνθρωπος, διότι ο Ιησούς είναι ο Ενανθρωπήσας
Θεός. Εκείνος άνοιξε τον δρόμο· και η
Υπεραγία Θεοτόκος, ο άνθρωπός μας, από το φύραμά μας, από την ζύμη μας, ανήλθε
εις τον ουρανόν. Και εκάθισε εις τα δεξιά του Υιού της, Ιησού Χριστού.
Αλλά όταν ανήλθε η Υπεραγία Θεοτόκος, αφού απέθανε, ετάφη, μετέστη, δηλαδή η ψυχή της επήγε στον
Παράδεισον και την τρίτη ημέρα η ψυχή της επανήλθε εις το σώμα, ηνώθη με αυτό
και ανεστήθη, ποιο είναι το σώμα της Υπεραγίας Θεοτόκου; Βεβαίως, είναι το
σώμα του Αδάμ· είναι εκείνο που πήρε από τον Αδάμ και την Εύα, είναι το δικό
μας το σώμα, αυτό που έχομε εμείς, το ίδιο, γιατί η Υπεραγία Θεοτόκος είναι από
το δικό μας το φύραμα, την ανθρωπίνη ουσία. Αλλά αφότου, αγαπητοί, το Πνεύμα το
Άγιον την επισκίασε, τότε που ο αρχάγγελος Γαβριήλ την επεσκέφθη κι εκείνη
απήντησε «Γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου», «ας μου γίνει όπως λέγεις κι εγώ δεν είμαι παρά η δούλη του Κυρίου»,
τότε το Πνεύμα το Άγιον ήλθε και
εδημιούργησε μέσα στα σπλάχνα της αφού την επεσκίασε, την σύλληψιν, δηλαδή την
σωμάτωσιν του δευτέρου προσώπου της Αγίας Τριάδος, του Θεού Λόγου, ευδοκήσαντος
του Ουρανίου Πατρός. Δηλαδή και τα τρία πρόσωπα, του Θεού Πατρός ευδοκούντος,
του Υιού συλλαμβανομένου και σωματουμένου και του Πνεύματος του Αγίου
ενεργούντος. Από τότε το σώμα της Υπεραγίας Θεοτόκου έγινε θεοδόχον και ζωοδόχον. Δεν ήτο, λοιπόν, δυνατόν παρά να
ακολουθήσει την πορεία του Υιού της, προ της κοινής αναστάσεως των νεκρών.
Ερμηνεύοντες οι Πατέρες τον 131ον Ψαλμόν, στον στίχον 8, που λέγει: «Ἀνάστηθι, Κύριε, εἰς τὴν ἀνάπαυσίν σου, σὺ καὶ ἡ κιβωτὸς τοῦ ἁγιάσματός σου» σημειώνουν
ότι «κιβωτός
ἁγιάσματος» είναι η
σάρκα του Χριστού, διότι λέγει ο Ψαλμωδός: «Ἀνάστηθι, Κύριε, σήκω και πήγαινε να αναπαυθείς, Εσύ
και η κιβωτός του αγιάσματός Σου», δηλαδή «η αγία Σου κιβωτός, Συ και η αγία Σου κιβωτός». Βεβαίως ο Ψαλμωδός
είχε μπροστά του πράγματι την Κιβωτόν η οποία περιείχε μέσα τις πλάκες του
Νόμου. Αλλά σημειώνουν όμως οι ιεροί ερμηνευταί πλέον στον χώρο της Καινής
Διαθήκης ότι «η κιβωτός αγιάσματος» είναι η σάρκα του Χριστού, η οποία μετά την
Ανάσταση είναι άφθαρτος, αθάνατος και ανελήφθη εις τους ουρανούς.
Γι'αυτό ακριβώς επήρε ο Μωυσής εντολήν
από τον Θεόν –πόσα τέτοια σημεία
ακατανόητα υπάρχουν στην Παλαιά Διαθήκη τα οποία κατανοούνται στην Καινή
Διαθήκη – που του λέγει ο Θεός: «την
κιβωτόν θα την κατασκευάσεις από ξύλον άσηπτον ακακίας -ξύλον που δεν
σαπίζει- και θα την επιχρυσώσεις με φύλλα
καθαρού χρυσού· πρόσεξε», λέει στον Μωυσέα, «ό,τι ακριβώς σου είπα, αυτό θα κάνεις». Δίνει δε και τις
διαστάσεις της Κιβωτού οι οποίες δεν ήσαν μεγάλες, γύρω στο ένα μέτρο· ένα
παραλληλόγραμμο ήταν. Αναρωτιέται ο αναγνώστης, γιατί ο Θεός επιμένει σε αυτές
τις κατασκευαστικές, τεχνικές λεπτομέρειες; Απλούστατα, όπως λύει τη απορία μας
η Καινή Διαθήκη πια, ο Απόστολος Παύλος, όταν λέγει ότι ο Θεός είπε ότι πρέπει να γίνουν μετ΄ ακριβείας αυτά, διότι ήσαν
σύμβολα πραγματικοτήτων πρώτον πραγματικοτήτων ουρανού, και δεύτερον,
πραγματικοτήτων μελλόντων γενέσθαι, εκείνων που επρόκειτο να γίνουν και εν
προκειμένω η κιβωτός με το άσηπτον, που δεν σαπίζει, ξύλο, συμβόλιζε το
άφθαρτον και αθάνατον μετά την Ανάστασιν Σώμα του Ιησού Χριστού. Σ΄ αυτό,
λοιπόν, το σημείο έχομε αυτήν την ερμηνεία των Πατέρων, που μένουν κατάπληκτοι όταν μελετούν την Παλαιά Διαθήκη και βρίσκουν όλες αυτές τις θέσεις να
πραγματούνται, όπως σας είπα, εις
την Καινήν Διαθήκην.
Αλλά «κιβωτός ἁγιάσματος»
είναι και η Θεοτόκος, κατά τον άγιον
Γρηγόριον τον Παλαμάν. Διότι το Σώμα του
Χριστού ήτο το σώμα το δικό της, το οποίον βεβαίως δικό της σώμα, ήτο το σώμα
του Αδάμ. Μάλιστα, γνωρίζομε, γι'αυτό
ακριβώς και η Εκκλησία σε κάθε θεομητορικήν εορτήν, ως Απόστολο, χρησιμοποιεί
αυτό το κομμάτι. Ποιο; Όταν κάνει περιγραφή των επιμέρους αντικειμένων του παλαιού ναού του Σολομώντος,
όπως για την επτάφωτο λυχνία, όπως δια τον λουτήρα, όπως και δια την κιβωτόν.
Γιατί; Διότι εάν οι πλάκες του Νόμου
είναι ο νομοθέτης Χριστός – σύμβολον οι πλάκες του Νόμου εκείνες οι πέτρινες,
σύμβολον της παρουσίας του Νομοθέτου, του Ιησού Χριστού, που κατοπινά
ενανθρωπίζει – τότε η Κιβωτός που περιέχει αυτές τις πλάκες, τι συμβολίζει;
Προφανώς είναι τύπος της Υπεραγίας Θεοτόκου. Άρα, λοιπόν, η κιβωτός η άσηπτος και επιχρυσωμένη, δεν
είναι μόνον σύμβολον της Θεανθρωπίνης φύσεως του Ιησού Χριστού, αλλά είναι και
σύμβολον της Υπεραγίας Θεοτόκου. Διότι το Σώμα του Χριστού είναι το σώμα της
Παναγίας. Από εκείνη επήρε το πρόσλημμα, το σώμα· το αφθάρτισε, το
αθανάτισε και μας το προσφέρει, αφού
βεβαίως πρώτα το πρόσφερε εις την Παναγία μητέρα Του, μας το προσφέρει προς
αθανατισμόν και αφθαρτισμόν, και του δικού μας του σώματος.
Έτσι φυσικόν ήτο εκείνο το ζωοδόχον και
θεοδόχον σώμα της Υπεραγίας Θεοτόκου, να δεχθεί μεν τον θάνατον, όπως και ο
Υιός της εδέχθη τον θάνατον, και πέθανε ο Χριστός, γιατί έφερε το παλαιό σώμα
του Αδάμ· μετά την Ανάσταση όμως, το αφθαρτίζει και το αθανατίζει, έτσι και η
Υπεραγία Θεοτόκος φέρει, βέβαια, το παλαιόν σώμα του Αδάμ, αλλά αφθαρτίζεται
και αθανατίζεται από την κοινωνία της μετά του Υιού της και έτσι αποθνήσκει. Η ψυχή της πηγαίνει εις τον Παράδεισον,
εκεί που πηγαίνουν οι άγιοι, δηλαδή εις τον χώρον εκείνον των ψυχών μόνο, που
αναμένουν την ανάσταση των νεκρών.
Αλλά έφυγε από τον Παράδεισον, όπως και ο
Χριστός ως ψυχή μετά τον Σταυρόν, ηνωμένη, όμως, η ψυχή μετά της θεότητος,
επανήλθε και επανηνώθη με το σώμα, έτσι τώρα και η Υπεραγία Θεοτόκος,
επανενώνεται η ψυχή της με το σώμα της και ανασταίνεται, όπως ανεστήθη και ο
Υιός της, ο Ιησούς Χριστός. Έτσι, λοιπόν, το σώμα της Υπεραγίας Θεοτόκου
απέθανε, ετάφη, μετέστη η ψυχή στον Παράδεισον, ανέστη και ανήλθε εις τον
ουρανόν. Γι’ αυτό σημειώνει ο Ψαλμωδός και προλαβαίνει να προφητεύσει ο
ιερός Ψαλμωδός Δαβίδ στον 4ο Ψαλμό του, στον στίχο 10: «Παρέστη
ἡ βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου». «Στάθηκε», λέει, «παρέστη», δεν λέει «συνεκάθισε», αλλά «στάθηκε». Ο Υιός κάθεται στα δεξιά του Θεού Πατρός. Η Υπεραγία Θεοτόκος
παρίσταται, στέκεται εις τα δεξιά του Υιού της. Πράγματι η θέση που κατέχει
η Υπεραγία Θεοτόκος είναι πλάι στον
Χριστό, ανάλογη με εκείνη που έχει ο Χριστός, ο Υιός της, πλάι, στα δεξιά,
δηλαδή, του Θεού Πατρός.
Ώστε, λοιπόν, η Υπεραγία Θεοτόκος ανελήφθη
και κάθισε στα δεξιά του Υιού της, κατά το «Παρέστη ἡ βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου», «στάθηκε η βασίλισσα δεξιά Σου». Άρα η
θέση της είναι άκρως τιμητική. Είναι
μετά την Αγία Τριάδα! Συλλάβατέ το παρακαλώ αυτό. Αντιπρόσωπος του ανθρωπίνου γένους, η Υπεραγία Θεοτόκος είναι στη θέση
εκείνη μετά την Αγία Τριάδα, μετά την θεότητα! Είναι ασύλληπτο, είναι
ασύλληπτο! Δεν υπάρχουν λόγια να περιγράψουν αυτές τις πραγματικότητες.
Γι'αυτό ο άγιος Ανδρέας Κρήτης, σημειώνει σε ένα ωραιότατο και θεολογικότατο
τροπάριό του: «Χαίροις, μετὰ
Θεὸν ἡ Θεός, τὰ δευτερεῖα τῆς Τριάδος ἔχουσα (:Να έχεις χαρά, εσύ που είσαι η Θεός μετά
τον Θεόν, που κατέχεις τα δευτερεία της Αγίας Τριάδος) ἀμέσως ἡ δεχομένη τῶν ἐκ Θεοῦ δωρεῶν τὸ πλήρωμα ὅλον καὶ εἰς ἅπαντας ἀνθρώπους, ἀγγέλους τε τοῦτο διαπορθμεύουσα (:και δέχεσαι άμεσα όλες τις δωρεές του
Θεού, και τις διαπορθμεύεις, τις διοχετεύεις και εις τους αγγέλους και εις τους
ανθρώπους)». Θα λέγαμε, από το χέρι της Υπεραγίας Θεοτόκου, δέχεται
όλος ο ουράνιος αγγελικός κόσμος, κι όλος ο επίγειος ανθρώπινος κόσμος, τις
δωρεές του Θεού. Από το χέρι της Υπεραγίας Θεοτόκου.
Ο άγιος Κοσμάς ο Μελωδός, στον Κανόνα που ακούσατε και ψάλλαμε
προηγουμένως, δηλαδή στους ειρμούς, λέει: «Διὸ
ἄχραντε σὺν τῷ Υἱῷ ἐγείρῃ διαιωνίζουσα (: γι΄ αυτό, Άχραντε, συ, Υπεραγία Θεοτόκε,
που είσαι άχραντος, είσαι τόσο καθαρή, συ αναστήνεσαι μαζί με τον Υιόν, και
μένεις εις τους αιώνας των αιώνων)».
Διότι, όπως λέγει ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός: «Οὐδὲν μέσον μητρὸς καὶ Υἱοῦ»· «δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ του Υιού και της
μητρός Του»! Δηλαδή, είναι πολύ
κοντά. Γιατί; Διότι το σώμα του Υιού είναι το σώμα της μητρός.
Ακόμη, σημειώνει ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός
ότι η Υπεραγία Θεοτόκος δεν φθάνει, όπως ο προφήτης Ηλίας «ὡς
εἰς οὐρανόν», «κάπου στον ουρανόν», ούτε όπως ο
Απόστολος Παύλος που ανέβηκε «ἕως τρίτου οὐρανοῦ», που είναι ο
Παράδεισος, είναι ο χώρος των ψυχών, ο χώρος των δικαίων και των αγίων· όχι. Η Υπεραγία Θεοτόκος ανέβηκε έως αυτόν τον θρόνον τον βασιλικόν,
τον θρόνον της θεότητος. Έτσι το σώμα της Θεοτόκου, αγαπητοί μου, υπερέβη
την επωνυμία του. Τι θα πει σώμα; Θα πει σώμα υλικόν, ψυχικόν, ζωικόν. Ψυχικό
θα πει ζωικό, όπως λέγει ο Απόστολος Παύλος. Υπερέβη όμως την επωνυμία του. Δηλαδή αυτό που είναι. Σώμα. Και τι
έγινε; Σώμα πνευματικόν. Όταν όμως λέμε «σώμα
πνευματικόν» δεν εννοούμε ότι απέβαλε αυτήν την βιολογικότητα, δεν ξέρω πώς
να το πω, βέβαια αποβάλλεται η βιολογικότης, αλλά δεν απέβαλε αυτήν την ουσία
του το σώμα, αυτό που ακριβώς λέμε «σώμα».
Αλλά απλώς διέπεται όχι πια από τους
φυσικούς ή βιολογικούς νόμους, αλλά από το Πνεύμα του Θεού. Θα είναι το
ίδιο σώμα, εκείνο που θα πάρομε κι εμείς με την ανάσταση των νεκρών.
Ναι, αγαπητοί μου, όλα τούτα είναι θαυμαστά πράγματα, δεν είναι
αλλότρια, απομεμακρυσμένα, δεν είναι απλώς μία γιορτή που κάνομε για να
δείξουμε κάποια θαυμαστά, αλλά μακρινά πράγματα για μας. Είναι δικά μας
πράγματα. Είμαστε μέσα σε αυτά τα πράγματα εμείς οι ίδιοι, ο καθένας. Άπαξ και
πήρε την ύπαρξη σε τούτον τον κόσμο, θα βρεθεί σε αυτήν την πορεία. Διότι η
πορεία του Χριστού είναι η πορεία η δική μας. Μόνο που επικεφαλής της δικής μας της πορείας είναι η Υπεραγία
Θεοτόκος, μετά τον Ιησούν Χριστόν. Και η Υπεραγία Θεοτόκος εδέχθη την νέκρωσιν
μόνο τρεις ημέρες. Εμείς όλοι περιμένομε την κοινήν των πάντων ανάστασιν.
Όταν θα ξανάρθει ο Χριστός και τότε θα αναστηθούν οι νεκροί και τότε θα ζήσομε,
οι δίκαιοι και ευσεβείς, μαζί με τον Χριστό και την Υπεραγία Θεοτόκον εις τους
αιώνες των αιώνων. Η ουσία της
αναστάσεως και της σαρκός είναι κοινή στον Χριστό, στην Παναγία, σε μας. Είναι
κοινή. Η δόξα διαφέρει. Γι'αυτό λέγει ο Απόστολος Παύλος: «Ἀστὴρ ἀστέρος ἐν δόξῃ διαφέρει».
Δηλαδή για να το καταλάβετε, εδώ μέσα
είμαστε 500 άνθρωποι. Όλοι είμαστε άνθρωποι. Έχομε την ίδια ουσία. Όλοι έχομε
τα ίδια ανθρώπινα κύτταρα. Ο καθένας, όμως, έχει μία διαφορετική από θέσεως
αξία. Ο ένας είναι πρωθυπουργός, ο άλλος είναι υπουργός, άλλος επαγγελματίας
κ.λπ. Διαφέρει μόνο η κατάστασις, το αξίωμα. Η ουσία, όμως, είναι κοινή. Θα το
πω άλλη μία φορά, γιατί αυτά πρέπει να γίνονται μαθήματά μας. Η ουσία του σώματος του αναστημένου του
Χριστού, η ουσία του αναστημένου σώματος της Υπεραγίας Θεοτόκου και η ουσία του
δικού μας σώματος όταν θα αναστηθεί, είναι κοινή, είναι η ίδια. Δεν
μπορούσε να είναι διαφορετική. Γιατί ακριβώς πήρε ο Χριστός το δικό μας το
σώμα, από την Παναγία μας, για να το κάνει αυτό που θα το έκανε, άφθαρτο και
αθάνατο. Δεν πήρε κάτι άλλο. Πήρε το δικό μας το σώμα. Και συνεπώς το δικό μας
το σώμα θα μοιάζει με το σώμα του Χριστού και της Υπεραγίας Θεοτόκου.
Γι'αυτό ακόμη αν θέλετε, εκείνο που έχει σημασία… γιατί είτε το θέλομε, είτε δεν το θέλομε, θα
αναστηθούμε· είναι μία πράξις που ενεργείται από τον Θεό και όχι από μας. Είτε μας αρέσει, είτε δεν μας αρέσει, είτε
το πιστεύομε, είτε δεν το πιστεύομε· εκείνο που εξαρτάται από μας είναι αν θα
αναστηθούμε «εἰς ἀνάστασιν ζωῆς» ή «εἰς
ἀνάστασιν
κρίσεως». Αυτό είναι δικό μας. Αν δηλαδή θα κριθώ από τον Θεό και θα
καταδικαστώ ή θα μπω στην Βασιλεία Του. Ανάλογα με το τι διαθέτω, τι πίστη
διαθέτω και τι πνευματική ζωή.
Συνεπώς, θα λέγαμε, εκείνο που έχει σημασία για μας ακόμη είναι ότι η
Υπεραγία Θεοτόκος μεσιτεύει για μας. Προσέξατε· η Εκκλησία βέβαια λέγει
«πρεσβεύει». Λέει και «μεσιτεύει». Η
Υπεραγία Θεοτόκος υπερέβη την πρεσβείαν και εισήλθε εις την μεσιτείαν. Κι
αυτό είναι πάρα πολύ μεγάλο και σημαντικό. Υπερέβη, λοιπόν, την πρεσβείαν. Και
μεσιτεύει η Υπεραγία Θεοτόκος. Όπως και η ανθρωπίνη φύσις του Χριστού μεσιτεύει
προς τον Άγιον Τριαδικόν Θεόν, τον Πατέρα, τον Λόγο και το Πνεύμα του Θεού.
Αυτή η μεσιτεία, όμως, είναι σπουδαία, διότι επειδή υπήρξε ο άνθρωπός μας η
Υπεραγία Θεοτόκος, αυτή που έφαγε και ήπιε μαζί μας, αυτή που γεννήθηκε, αυτή που
μπήκε μέσα στα ανθρώπινα πράγματα, αυτή που είναι εκατό τοις εκατό άνθρωπος, μας καταλαβαίνει, ξέρει, είναι η μητέρα του
Χριστού και η μητέρα η δική μας, και μεσιτεύει για μας. Γι'αυτό λέγει και
το τροπάριό της, το απολυτίκιό της: «Ἐν τῇ γεννήσει τὴν παρθενίαν ἐφύλαξας, ἐν τῇ κοιμήσει τὸν κόσμον οὐ κατέλιπες, Θεοτόκε».
«Ναι, όταν έφυγες από τον παρόντα κόσμον,
δεν άφησες τον κόσμον, αλλά μεσιτεύεις για τον κόσμον». Γι'αυτό ακριβώς και
προς Εκείνην προσφέρονται τιμές και ικεσίες και λιτανείες.
Πάντως εκείνο που γεμίζει χαρά την καρδιά της Εκκλησίας και της δίδει
ελπίδα, θα το πω άλλη μία φορά, είναι ότι κατάφερε
η Εκκλησία δια της δυνάμεως και χάριτος του Θεού, να στείλει άνθρωπο
αντιπρόσωπό της εις τον ουρανό. Σήμερα μιλάμε για κατάκτηση, αγαπητοί μου,
του σύμπαντος. Όμως ούτε ο θάνατος
ενικήθη, ούτε η φθορά. Ούτε είναι δυνατόν να απεγκλωβιστούμε από το σύμπαν.
Δισεκατομμύρια δισεκατομμυρίων χιλιόμετρα και αν βαδίσομε. Δισεκατομμύρια έτη
φωτός και αν ταξιδέψομε, όπου και να πάμε, ακούσατέ το, το λέγει η Επιστήμη,
πάντα στο κέντρο του σύμπαντος θα βρισκόμαστε, γιατί κάθε σημείο του σύμπαντος είναι το κέντρον του σύμπαντος. Ο
άνθρωπος συνεπώς είναι εγκλωβισμένος μέσα στο σύμπαν. Δεν μπορεί να νικήσει την
έξοδό του. Είναι αδιανόητη η έξοδος. Είναι τελείως αδιανόητη και στην λογική.
Δεν μπορεί να νικήσει ακόμη ούτε τον θάνατον. Και όμως, αγαπητοί μου, η αληθής απελευθέρωσίς μας η πραγματική, απ’
αυτό το εγκλωβίζον σύμπαν και από αυτόν τον υπάρχοντα θάνατον, είναι ο Ιησούς
Χριστός. Και αδιάσειστον δείγμα για ό,τι μας υπεσχέθη ο Χριστός, είναι η
Θεοτόκος, η Υπεραγία μητέρα Του.
Ας δοξάσομε, λοιπόν, τον Άγιον
Τριαδικόν Θεόν για ό,τι εργάστηκε για μας. Ας τιμήσομε και την Υπεραγίαν
Θεοτόκον, που ετίμησε όσο δεν μπορούσαμε να φανταστούμε, το ανθρώπινο γένος,
κατακτώντας την Βασιλεία των Ουρανών.
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ
ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ
και με απροσμέτρητη ευγνωμοσύνη στον
πνευματικό μας καθοδηγητή
μακαριστό γέροντα Αθανάσιο
Μυτιληναίο,
ψηφιακή
μεταγραφή και ηλεκτρονική επιμέλεια της απομαγνητοφωνημένης ομιλίας:
Ελένη Λιναρδάκη,
φιλόλογος
ΠΗΓΕΣ:
·
Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ.
Αθανασίου Κ.
·
https://www.arnion.gr/mp3/omilies/p_athanasios/ueotokos/ueotokos_036.mp3
ΑΓΙΟΣ ΝΕΟΜΑΡΤΥΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΕΚ ΣΑΜΑΡΙΝΗΣ.
ΑΓΙΟΣ
ΝΕΟΜΑΡΤΥΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΕΚ ΣΑΜΑΡΙΝΗΣ
ΛΑΜΠΡΟΥ
Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού
Οι χιλιάδες Νεομάρτυρες στα μαύρα χρόνια
της τουρκοκρατίας υπήρξαν ταυτόχρονα και Εθνομάρτυρες, διότι για τον Έλληνα
Ορθόδοξο, πίστη και Πατρίδα δεν χωρίζονται. Μαρτύρησαν, για του Χριστού την
πίστη την αγία και της πατρίδος την ελευθερία. Ένας από τους ηρωικότερους
Νεομάρτυρες και Εθνομάρτυρες υπήρξε και ο άγιος
Νεομάρτυρας Δημήτριος από τη Σαμαρίνα.
Γεννήθηκε περί τα τέλη του 18ου αιώνα στα ορεινά χωριά
της Σαμαρίνας, των Γρεβενών, όπου η
δουλεία των τυράννων Οθωμανών ήταν κάπως περιορισμένη, λόγω του απρόσιτου των
εδαφών. Γι’ αυτό και στα μέρη εκείνα είχε αναπτυχθεί ιδιαίτερα η ιδέα της
επανάστασης και της απελευθέρωσης από την απάνθρωπη τουρκική δουλεία και είχαν
αναπτυχθεί επαναστατικές κινήσεις.
Δεν γνωρίζουμε πολλά για την καταγωγή του
και την παιδική του ηλικία. Ό, τι γνωρίζουμε το οφείλουμε στον Γάλλο πρόξενο
στα Ιωάννινα, περιηγητή και φιλέλληνα François Pouqueville (Πουκεβίλ), ο οποίος
είχε γνωρίσει το Δημήτριο στη Σαμαρίνα και έζησε τους κατοπινούς βασανισμούς
του και τον μαρτυρικό του θάνατο. Εικάζουμε να γεννήθηκε και να ανατράφηκε
από ευσεβείς γονείς, οι οποίοι του ενέπνευσαν την πίστη στο Χριστό, ως το μόνο
σωτήρα και λυτρωτή του κόσμου. Φαίνεται πως του ενέπνευσαν επίσης και
καλλιέργησαν στην ψυχή του την υπέρτατη ιδέα της ελευθερίας και της ανθρώπινης
αξιοπρέπειας, την οποία καταπατούσαν βάναυσα οι αλλόθρησκοι και βάρβαροι
τύραννοι.
Από μικρό παιδί θαύμαζε τους μοναχούς και
είχε τον πόθο να ακολουθήσει τον μοναχικό βίο. Μεγάλη επίδραση είχε σ’ αυτόν ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός (1714-1779), ο
οποίος είχε περιοδεύσει πολλές φορές στα χωριά της Σαμαρίνας. Μάλιστα ο
Δημήτριος τον ακολουθούσε και έγινε μαθητής του. Έτσι όταν ενηλικιώθηκε πήρε την απόφαση να γίνει μοναχός. Εκάρη στην
παλαιά Ιερά Μονή της Αγίας Παρασκευής
Σαμαρίνας, η οποία λειτούργησε ως το1921.
Την εποχή που ο Δημήτριος μόναζε στη
Μονή της μετανοίας του, στα γύρω ψηλά και δυσπρόσιτα βουνά είχαν αναπτυχθεί
σημαντικά τάγματα αρματολών και κλεφτών, τα οποία πολεμούσαν και κατάφερναν
καίρια πλήγματα στους τούρκους. Ο Δημήτριος, αν και μοναχός, συντάχτηκε μαζί
τους, συμμετέχοντας στις επιχειρήσεις εναντίον των τυράννων και τους βοηθώντας
τους ποικιλότροπα. Ας μη λησμονούμε πως τα μοναστήρια μας στους δύσκολους
χρόνους της δουλείας ήταν εστίες, όπου εύρισκαν καταφύγιο οι κατατρεγμένοι
Έλληνες και τροφοδοτούνταν οι επαναστάσεις.
Στα 1808
ο διαβόητος για την σκληρότητά του Αλή
Πασάς των Ιωαννίνων, στη δικαιοδοσία του οποίου ήταν και η περιοχή της
Σαμαρίνας, κατέπνιξε την αποτυχημένη επανάσταση του ηρωικού κληρικού Ευθυμίου Βλαχάβα (Παπαβλαχάβα) στη
Θεσσαλία και είχε ενσπείρει το φόβο και την τρομοκρατία στους υπόδουλους
ραγιάδες. Μετά από αυτό ο Δημήτριος πήρε την απόφαση να μιμηθεί τον δάσκαλό του
άγιο Κοσμά τον Αιτωλό, να βγει από το μοναστήρι, να κηρύξει το λόγο του Θεού
και να στηρίξει τους φοβισμένους Έλληνες.
Γύριζε λοιπόν στα χωριά και κήρυττε με
πάθος την ορθόδοξη πίστη. Επικεντρωνόταν του κήρυγμά του στη Βασιλεία του Θεού,
θέλοντας έτσι να εμψυχώσει τους
υπόδουλους ραγιάδες, δίνοντας τους την ελπίδα της μελλοντικής απελευθέρωσης από
τα δεινά αυτής της ζωής. Με το κήρυγμά του αυτό άφηνε υπονοούμενα για την
μελλοντική απελευθέρωσή τους από τους δυνάστες Οθωμανούς. Αλλά όμως δεν άργησε
να γίνει γνωστή η δράση του μοναχού Δημητρίου. Κάποιοι, νόμισαν πως, όταν
εκείνος μιλούσε για Βασιλεία του Θεού, εννοούσε μια εγκοσμίου τύπου θεοκρατία.
Γι’ αυτό πήγαν στον Αλή Πασά και τον
συκοφάντησαν
ότι ξεσηκώνει τους Έλληνες για επανάσταση. Έτσι έστειλαν απόσπασμα, τον
συνέλαβαν και τον έστειλαν στα Ιωάννινα.
Τον παρουσίασαν στον θηριώδη Αλή, ο
οποίος τον ανέκρινε προσωπικά, ζητώντας του να του αποκαλύψει τους συνεργάτες
του επαναστάτες. Να του αποκαλύψει τους αρχιερείς και τους ιερείς της περιοχής,
οι οποίοι υποτίθεται ότι υποστήριζαν τον Παπαβλαχάβα και τις επαναστατικές
κινήσεις. Του ζητούσε επίσης να του γνωρίσει τις διασυνδέσεις του επαναστατικού
κινήματος του Παπαβλαχάβα με τη Ρωσία. Ο Δημήτριος αρνήθηκε να απαντήσει,
επικαλούμενος συνεχώς το όνομα του Χριστού, τον Οποίο παρακαλούσε να τον
βοηθήσει στη δύσκολη αυτή περίσταση. Να αντέξει τα μαρτύρια και τους πόνους που
θα ακολουθούσαν.
Τον διέταξε ο τύραννος να αφαιρέσει την
εικόνα της Παναγίας που φορούσε στο στήθος του, αλλά εκείνος αρνήθηκε. Τότε
εκείνος έγινε έξαλλος από το θυμό του και τον παρέδωσε στους δημίους για να
υποστεί τους πιο φρικτούς βασανισμούς, ελπίζοντας ότι με τους αβάστακτους
πόνους θα έκαμπτε το φρόνημα του Μάρτυρα. Μάλιστα του είπε: «Να δούμε τώρα θα σε σώσει η Παναγία σου»!
Του αφαίρεσαν την εικόνα από το στήθος
και τον έφτυσαν στο πρόσωπο. Αφού τον ξυλοκόπησαν, έσκισαν καλάμια και έκαμαν
ακίδες, τις οποίες έμπηξαν σε στα νύχια των χεριών και των ποδιών του. Μετά
πήραν μια σιδερένια μέγγενη και του έσφιγγαν το κεφάλι. Εκείνος υπέμεινε με
πρωτοφανή ηρωισμό και καρτερία τα βασανιστήρια, χωρίς να βογκάει, παρά μόνο να
ψελλίζει το όνομα του Χριστού και της Παναγίας. Τότε, κατά τρόπο ανεξήγητο
έσπασε η μέγγενη! Μετά τον έριξαν στη φυλακή.
Την
επομένη άναψαν φωτιά και τον κρέμασαν ανάποδα καίγοντάς του τα μαλλιά, τα γένια
και το δέρμα του κεφαλιού του. Αλλά επειδή δεν ήθελαν να πεθάνει γρήγορα, για
να απολαύσουν περισσότερα βασανιστήριά του και ελπίζοντας ότι θα μιλούσε για
τους υποτιθέμενους συνεργάτες του, τον ξάπλωσαν στο χώμα, έβαλαν μια σανίδα στο
στήθος του και άρχισαν να χοροπηδούν επάνω, σπάζοντάς του τα κόκκαλα.
Βλέποντας
οι δήμιοι ότι ακόμα αντέχει, πήγαν στον Αλή Πασά, να πάρουν εντολή πως θα τον
ξεκάμουν. Εκείνος μηχανεύτηκε άλλο τρόπο να πεθάνει αργά και βασανιστικά. Να
τον δέσουν σε έναν στύλο και να τον κτίσουν μέσα σε τοίχο, αφήνοντας μόνο το
κεφάλι έξω, για να παραταθεί το μαρτύριό του. Μάλιστα του έδιναν ελάχιστη τροφή
για να παρατείνεται η ζωή του και μαζί το αφόρητο μαρτύριό του. Ο Μάρτυρας
άντεξε δέκα ημέρες, χωρίς να βγάλει κραυγή πόνου, προσευχόμενος στο Θεό να
αντέξει ως το τέλος.
Τη δέκατη μέρα παρέδωσε την ψυχή του στον
Κύριο. Τα τελευταία του λόγια ήταν: «Επίστρεψον,
ψυχή μου, εις την ανάπαυσίν σου, ότι ο Κύριος ευηργέτησέ σε»! Ήταν 18 Αυγούστου 1808.
Αλλά όμως ένας μουσουλμάνος, βλέποντας
τον ηρωισμό και τη γενναιότητα του Δημητρίου, πίστεψε στο Χριστό και
βαπτίστηκε, παίρνοντας το όνομα Γεώργιος.
Για να αποφύγει την μήνη των τούρκων, κατέφυγε στο Αγρίνιο. Αλλά άνθρωποι του
Αλή Πασά τον εντόπισαν, τον συνέλαβαν, τον υπέβαλαν σε βασανιστήρια και χωρίς
να δειλιάσει και να αρνηθεί το Χριστό, αξιώθηκε και εκείνος του μαρτυρικού
θανάτου. Μάλιστα όπως μαρτυρεί ο Πουκεβίλ ήταν τόσο φρικτά τα βασανιστήρια, που
δεν μπόρεσε να τα περιγράψει! Ο Νεομάρτυς Γεώργιο είναι ένας από τους πολλούς
Νεομάρτυρες που έχουν τον χαρακτηρισμό «εξ
Αγαρηνών»!
Η μνήμη του Νεομάρτυρα Δημητρίου
εορτάζεται στις 18 Αυγούστου. Ο
μεγάλος εθνικός μας ποιητής Αριστοτέλης
Βαλαωρίτης αφιέρωσε στον ηρωικό π. Ευθύμιο Βλαχάβα και στον Νεομάρτυρα
Δημήτριο το περίφημο επικό ποίημα: «Τα
μνημόσυνα». Ο δε Πουκεβίλ σημείωσε τα εξής για τον μαρτυρικό θάνατο του
Νεομάρτυρα Δημητρίου: «Το
μαρτύριο και η επανάσταση του Βλαχάβα προετοίμαζαν τον θρίαμβο ενός ασθενικού
θνητού, που είχε ως μόνα όπλα την προσευχή και την πραότητα. Ενός από τους
λειτουργούς του Χριστού που έχουν προορισμό να στηρίζουν τους δειλούς στις
τρικυμίες του κόσμου και των οποίων το αίμα ανακατεμένο με το αίμα του
πολεμιστή ξανάφερε με το μαρτύριο την τιμή του χριστιανικού ονόματος στην πρώτη
αίγλη. Ο μοναχός Δημήτριος από τη Σαμαρίνα».
ΑΓΙΟΣ ΕΙΡΗΝΑΙΟΣ ΛΟΥΓΔΟΥΝΟΥ: Ο ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ.
ΑΓΙΟΣ ΕΙΡΗΝΑΙΟΣ ΛΟΥΓΔΟΥΝΟΥ: Ο
ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ
ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού
Ορισμένοι από τους αγίους Πατέρες της
Εκκλησίας μας έλαβαν τον τίτλο του Οικουμενικού
Διδασκάλου, διότι η προσφορά τους σε Αυτή υπήρξε καθοριστική για την
διατύπωση της διδασκαλίας Της. Η δράση τους ξεπέρασε τα στενά γεωγραφικά όρια
και την εποχή, που έζησαν και έδρασαν, επιδρώντας καταλυτικά στην διαμόρφωση
της οικουμενικής διαστάσεως της Εκκλησίας. Ένας από αυτούς τους μεγάλους
Πατέρες και οικουμενικούς διδασκάλους υπήρξε και ο άγιος Ειρηναίος, επίσκοπος Λουγδούνου.
Καταγόταν από την ευρύτερη περιοχή της Σμύρνης της Μ. Ασίας. Ο χρόνος γέννησής
του δεν είναι γνωστός με ακρίβεια. Το ότι υπήρξε μαθητής του αγίου Πολυκάρπου Σμύρνης (+167), εικάζεται
ότι γεννήθηκε περί το 130 από
χριστιανούς γονείς. Σύμφωνα με μαρτυρία του αγίου Ιερωνύμου υπήρξε μαθητής και του σημαντικού Αποστολικού
Πατέρα Παπία, επισκόπου Ιεραπόλεως.
Φαίνεται ότι έλαβε σπουδαία θεολογική και θύραθεν παιδεία. Είναι βεβαιωμένο ότι
σπούδασε την δεύτερη σοφιστική, ως ρητορική τέχνη. Κοντά σε σπουδαίους
θεολόγους και ποιμένες διδάχτηκε και παρέλαβε την γνήσια αποστολική παράδοση, η
οποία διέκρινε τους επισκόπους της Ασίας.
Περί το 160 μετακόμισε στη Ρώμη,
όπου γνωρίστηκε με τον άγιο Ιουστίνο.
Εκεί ο Χριστιανός Φιλόσοφος λειτουργούσε θεολογική και φιλοσοφική σχολή.
Φαίνεται πως ο Ειρηναίος μαθήτευσε στην φημισμένη σχολή του Ιουστίνου και
συμπλήρωσε τις θεολογικές και φιλοσοφικές του γνώσεις. Αυτό αποδεικνύεται από
τον απολογητικό τρόπο που αντιμετωπίζει τις αιρέσεις στο έργο του, διότι
μοιάζει με την απολογητική του Ιουστίνου. Η παραμονή του στη Ρώμη του έδωσε την
ευκαιρία να γνωριστεί με πολλούς ομολογητές της εκεί ακμάζουσας εκκλησίας.
Περί το 170 αναχώρησε για την μεγάλη πόλη Λούγδουνο (Λυών) της νοτίου Γαλλίας, όπου εγκαταστάθηκε μόνιμα. Η
μετάβασή του εκεί δεν ήταν τυχαία, διότι η Γαλατία είχε καταστεί τόπος
μετανάστευσης μεγάλου ελληνόφωνου χριστιανικού στοιχείου Μικρασιατών, εξαιτίας
των σκληρών διωγμών, οι οποίοι ήταν συχνοί στην Μ. Ασία. Σύμφωνα με μαρτυρία
του Γρηγορίου Τουρώνης είχε σταλεί
στην Λυών από τον άγιο Πολύκαρπο Σμύρνης
για να υπηρετήσει πνευματικά τους Μικρασιάτες πρόσφυγες. Αυτό βεβαιώνει και η
πληροφορία ότι με την άφιξή του, χειροτονήθηκε πρεσβύτερος. Σύμφωνα με άλλη
μαρτυρία, έγινε ενθουσιωδώς δεκτός από ομάδα προσφύγων Φρυγών Χριστιανών, οι οποίοι όμως έκλειναν προς την αίρεση του Μοντανισμού. Μάλιστα κάποιοι από τους «προφήτες» της ομάδας, «επαγγέλονταν»
την Δευτέρα Παρουσία του Χριστού, ότι θα γινόταν στη Λυών, όπου θα
εγκαθιδρύονταν η επίγεια χιλιετής βασιλεία Του, όπως πίστευαν οι μοντανιστές.
Αλλά δε γνώριζαν πως ο ορθόδοξος Ειρηναίος βρισκόταν στη Λυών, ως απεσταλμένος
του πάπα Ελεύθερου για να αγωνιστεί
κατά της αιρέσεως αυτής, η οποία είχε πάρει ανησυχητικές διαστάσεις στην
περιοχή και την οποία είχαν φέρει οι μετανάστες Φρύγες από τη Μ. Ασία, την
κοιτίδα της. Ο πάπας Ελεύθερος αποζητούσε την ριζική αντιμετώπιση της αιρέσεως
και θεώρησε πως ο Ειρηναίος ήταν το κατάλληλο πρόσωπο.
Το 177 υπέστη μαρτυρικό θάνατο ο επίσκοπος της Λυώνος Ποθεινός, μαζί με πολλούς άλλους Χριστιανούς της περιοχής, όταν ο Ειρηναίος έλειπε στη Ρώμη, καλεσμένος του πάπα Ελεύθερου, για την οργάνωση της αιρέσεως του Μοντανισμού. Όταν επέστρεψε στη Λυών, ο λαός τον εξέλεξε επίσκοπο στη θέση του Μάρτυρα Ποθεινού. Ο Ειρηναίος άρχισε ένα τιτάνιο έργο διοργάνωσης της τοπικής εκκλησίας, ιεραποστολής και καταπολέμησης των αιρέσεων. Εκείνη την εποχή ήταν σε πλήρη εξέλιξη ένας από τους πλέον φοβερούς διωγμούς κατά των Χριστιανών, τον οποίο είχε κηρύξει με διάταγμά του ο αυτοκράτορας Μάρκος Αυρήλιος (161-180). Η φιλοσοφική του ιδιότητα (ήταν στωικός φιλόσοφος) δεν τον εμπόδισε να διατάξει έναν από τους πλέον φονικούς διωγμούς κατά των αδίκως διωκομένων Χριστιανών. Παρ’ όλες τις διώξεις ο Ειρηναίος άσκησε ένα αξιοθαύμαστο έργο. Διοργάνωσε ένα σπουδαίο ιεραποστολικό δίκτυο στους ελληνόφωνους, λατινόφωνους και Κέλτες κατοίκους της Ευρώπης. Καταπολέμησε τις αιρέσεις, οι οποίες πληθύνονταν στην Εκκλησία. Στόχος του η χειρότερη και πιο επικίνδυνη αίρεση: ο Γνωστικισμός. Επρόκειτο για ένα θρησκειοφιλοσοφικό κίνημα, το οποίο διέστρεφε σε απόλυτο βαθμό την διδασκαλία της Εκκλησίας και καλλιεργούσε έναν απίστευτα νοσηρό μυστικισμό. Είναι ο πρώτος μεγάλος εκκλησιαστικός άνδρας και θεολόγος, ο οποίος κατάφερε να θέσει στο περιθώριο τον Γνωστικισμό και να τον εκμηδενίσει!
Ο Ειρηναίος κλήθηκε να αντιμετωπίσει και
ένα άλλο μεγάλο πρόβλημα, το οποίο ταλαιπώρησε σοβαρά την Εκκλησία το δεύτερο
μισό του 3ου μ. Χ. αιώνα. Την έριδα για τον εορτασμό του Πάσχα, η οποία
είχε διχάσει την Εκκλησία. Είχε επικρατήσει η συνήθεια στους Χριστιανούς της Μ.
Ασίας να εορτάζουν το Πάσχα μαζί με τους Εβραίους στις 14 του εβραϊκού μήνα Νισάν, σε αντίθεση με τους δυτικούς, οι
οποίοι το εόρταζαν την πρώτη Κυριακή μετά την εαρινή ισημερία. Ο Ειρηναίος
στάθηκε διαλλακτικός, νουθετώντας τον οργίλο πάπα Ρώμης Βίκτωρα, ο οποίος σκόπευε να δημιουργήσει σχίσμα στην
Εκκλησία. Κλήθηκε επίσης να αντιμετωπίσει και το πρόβλημα των μετανοούντων,
καθότι επικρατούσαν τάσεις ακραίες στην Εκκλησία, για όσους ήθελαν να
επιστρέψουν σ’ Αυτή.
Ο άγιος Ειρηναίος υπήρξε μεγάλος
θεολόγος της Εκκλησίας, ο οποίος αποφάνθηκε για ύψιστες αλήθειες Της. Παράλληλα
υπήρξε και μεγάλος συγγραφέας, ο οποίος άφησε στην Εκκλησία ένα σπουδαίο
συγγραφικό έργο. Υπήρξε ιδιοφυία στον αντιρρητικό και απολογητικό έργο. Τα πιο
γνωστά του συγγράμματα είναι: «Έλεγχος
και ανατροπή της ψευδωνύμου γνώσεως», και «Επίδειξη του αποστολικού κηρύγματος». Μας άφησε επίσης πληθώρα
επιστολών του.
Το 193
είχε ξεσπάσει νέος σκληρός διωγμός από τον Σεπτίμιο
Σεβήρο (193-211). Ο Ειρηναίος είχε γίνει στόχος των ειδωλολατρών για το
σπουδαίο έργο του. Συνελήφθη, μαζί με πλήθος άλλων πιστών και υπέστη μαρτυρικό θάνατο το 202. Η μνήμη
του τιμάται στις 23 Αυγούστου.
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΘΑΔΔΑΙΟΣ Ή ΛΕΒΒΑΙΟΣ Ή ΙΟΥΔΑΣ.
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΘΑΔΔΑΙΟΣ
Ή ΛΕΒΒΑΙΟΣ Ή ΙΟΥΔΑΣ
ΛΑΜΠΡΟΥ Κ.
ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού
Ανάμεσα στους αφοσιωμένους και πιστούς μαθητές του Κυρίου ήταν και ο απόστολος Θαδδαίος, όπως τον αποκαλεί ο
ευαγγελιστής Μάρκος (3,16), ο οποίος αναφέρεται και με τα ονόματα Λεββαίος από τον Ευαγγελιστή Ματθαίο,
αλλά και ως Ιούδας (Ιωάν,14,22).
Κάποιοι υποστηρίζουν ότι το όνομα Θαδδαίος είναι επώνυμο. Συνδυάζοντας
τους καταλόγους του Ευαγγελίου του Λουκά (6,16) και των Πράξεων (1,13)
συμπεραίνουμε ότι τα τρία αποστολικά ονόματα Θαδδαίος, Λεββαίος και Ιούδας ανήκουν προφανώς στο ίδιο πρόσωπο.
Άρα το πραγματικό όνομά του ήταν Ιούδας και το Λεββαίος και Θαδδαίος ήταν το
επώνυμό του. Το προσωνύμιο Θαδδαίος, όπως αναφέρει ο ευαγγελιστής Ματθαίος
(10,3) σημαίνει «γενναίος» ή κατ’ άλλους «μεγαλόψυχος». Η υπόθεση αυτή ενισχύεται, διότι το «Θαδδαίος» φαίνεται
να είναι προσωνύμιο από το αραμαϊκό Taddai
= «ο με καρδιά», δηλαδή αυτός
που «το λέει η καρδιά του». Άλλωστε
πολλές μορφές στην Καινή Διαθήκη πρόσωπα έχουν περισσότερα του ενός ονόματα
(π.χ. Σίμων-Πέτρος, Βαρνάβας-Ιωσήφ).
Το όνομα Ιούδας ήταν κοινό και
συνηθισμένο στους Ιουδαίους και σημαίνει «ευλογημένος».
Πιθανότατα οι πρώτοι Χριστιανοί αποκαλούσαν τον απόστολο Ιούδα με τα επώνυμά
του, για να αποφεύγεται η σύγχυση με το πρόσωπο του Ιούδα
τον Αδελφόθεο και κύρια με το όνομα του προδότη Ιούδα, το οποίο ήταν συνδεμένο με την προδοσία. Έτσι λοιπόν
θεωρούμε ότι το πρόσωπο με τα τρία αυτά ονόματα είναι το ίδιο πρόσωπο.
Υπάρχει και μια άλλη σύγχυση σχετικά με του αποστόλου Θαδδαίου, με το
όνομα του Θαδδαίου, εκ των 70 Αποστόλων. Ο Μ. Γαλανός, για τον Απόστολο αυτό
αναφέρει: «Μερικοί υποθέτουν, ότι
πρόκειται για έναν από τους 70 αποστόλους, που καταγόταν από την Έδεσσα, ήταν
όμως Ιουδαίος. Άλλα βέβαιο μπορεί να θεωρηθεί, ότι ο απόστολος Θαδδαίος είναι ο
υπό το όνομα αυτό φερόμενος μεταξύ των 12 Αποστόλων». Επίσης είναι
σημαντικό πως σε κάποια λατινικά χειρόγραφα του Ευαγγελίου του Ματθαίου, ο
Θαδδαίος αποκαλείται και ως «Ιούδας ο
Ζηλωτής», δικαιολογώντας τον χαρακτηρισμό «γενναίος», διότι οι ζηλωτές ήταν ταυτισμένοι με την ανδρεία και τη
γενναιότητα.
Κάποιοι θέλουν να ταυτίσουν τον
Ιούδα – Θαδδαίο με τον Αδελφόθεο Ιούδα,
ο οποίος έγραψε και την ομώνυμη Καθολική
Επιστολή. Αυτό είναι αμφίβολο και αυθαίρετη υπόθεση, χωρίς σοβαρά ερείσματα
στα αγιογραφικά κείμενα και την εκκλησιαστική παράδοση. Δεν είναι το ίδιο
πρόσωπο, διότι ο μεν Ιούδας ο Αδελφόθεος γεννήθηκε στην Ιουδαία, ήταν γιος του
μνήστορα Ιωσήφ, όπως ο ίδιος αναφέρει στην πρώτη παράγραφο της Επιστολής Του, ενώ
ο Ιούδας Θαδδαίος γεννήθηκε στην Γαλιλαία. Λανθασμένα ταυτίζει τον Θαδδαίο με
τον Ιούδα τον Αδελφόθεο και ο Επίσκοπος Ιεραπόλεως της Φρυγίας Παπίας (70-163), στα σωζόμενα
αποσπάσματα του έργου του.
Σύμφωνα με αρχαία παράδοση ο Ιούδας Θαδδαίος γεννήθηκε από οικογένεια
Εβραίων στην Πανειάδα, μια κωμόπολη
της Γαλιλαίας, την μετέπειτα Καισάρεια
του Φιλίππου. Κατά τον θρύλο, ο Ιούδας Θαδδαίος ήταν γιος του Κλωπά και της Μαρίας του Κλωπά, εξαδέλφης ή συννυφάδας της Θεοτόκου, χωρίς να
μπορεί να αποδειχτεί.
Περαιτέρω πληροφορίες για το βίο και τη
δράση του αποστόλου Θαδδαίου είναι ελάχιστες. Σύμφωνα με αρχαίες μαρτυρίες ήταν
ένας θρησκευτικά μορφωμένος Ιουδαίος, που είχε μεταβεί στην Ιερουσαλήμ για
προσκύνημα την εποχή του Ιωάννου του
Βαπτιστού. Ακούγοντας το κήρυγμα του και βλέποντας την αγία ζωή του, εντυπωσιάστηκε
τόσο, ώστε ζήτησε από αυτόν να βαπτιστεί. Μετά όμως, όταν
γνώρισε το Χριστό και άκουσε τη διδασκαλία έγινε
μαθητής του. Τον ακολουθούσε με αφοσίωση και πιστότητα, χωρίς να δημιουργήσει
ποτέ πρόβλημα κατά την τριετή δράση Του. Άκουσε με προσοχή και δέος το κήρυγμα
της σωτηρίας του κόσμου, είδε τα πάμπολλα θαύματά Του, ως απτό σημείο της
Βασιλείας του Θεού και βίωσε, μαζί με τους άλλους αποστόλους, θαυμαστές
εμπειρίες, οι οποίες τους προετοίμασαν για τον ευαγγελισμό της ανθρωπότητας. Ο βυζαντινός
συγγραφέας του 14ου αιώνα, Νικηφόρος Κάλλιστος
υποθέτει την πληροφορία ότι ο Ιούδας Θαδδαίος ήταν ο γαμπρός στον Γάμο στην Κανά.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, ο
Ιούδας Θαδδαίος, μετά την Πεντηκοστή κήρυξε το Ευαγγέλιο στην Ιουδαία, στη Σαμάρεια, στην Ιδουμαία, στη
Συρία και στη Λιβύη. Λέγεται πως επισκέφθηκε και κήρυξε στη Βηρυτό και στην Έδεσσα Μεσοποταμίας, τη σημερινή Σανλιούρφα της Τουρκίας, αν και στο σημείο αυτό υπάρχει σύγχυση με
τον, εκ των Εβδομήκοντα, απόστολο
Θαδδαίο ή «Αδδάι», ο οποίος καταγόταν από την Έδεσσα της Μεσοποταμίας. Αυτό συνεπικουρεί και το απόκρυφο κείμενο,
φερόμενο ως σύγγραμμά του, το οποίο κυκλοφόρησε το 2ο ή 3ο αιώνα, με τίτλο: «Αποστόλου Θαδδαίου ή Λεββαίου Πράξεις»,
που είναι καλλίτερα γνωστό ως «Εδεσσηναί
Πράξεις», διασώζοντας αρχαία παράδοση για τη δράση του στην περιοχή αυτή.
Άλλη παράδοση αναφέρει ότι κήρυξε και
στην Αρμενία. Είναι άλλωστε γνωστό
πως οι Αρμένιοι τιμούν τον απόστολο Θαδδαίο και μαζί με τον Βαρθολομαίο και
τους θεωρούν ως ιδρυτές της Αρμενικής
Εκκλησίας και προστάτες των Αρμενίων.
Είναι χαρακτηριστικό πως σε πολλές απεικονίσεις του στη Δύση ο Θαδδαίος
παριστάνεται να κρατά μία εικόνα του Ιησού Χριστού, που είναι γνωστή ως «Άγιο Μανδήλιο» ή «Εικών της Εδέσσης», το οποίο είναι συνδεδεμένο με την
Αρμενία. Αυτό ενισχύει το γεγονός της
ευλάβειας προς το πρόσωπό του από τους Χριστιανούς της περιοχής αυτής.
Σύμφωνα με άλλη παράδοση, ο απόστολος
Ιούδας Θαδδαίος υπέστη μαρτυρικό θάνατο, κατακρεουργήθηκε με πέλεκα, περί το 65 μ. Χ., είτε στη Βηρυτό της Συρίας, μαζί με τον Απόστολο
Σίμωνα τον Ζηλωτή, είτε στη Μεσοποταμία.
Ο πέλεκυς με τον οποίο συχνά αγιογραφείται, ήταν το όργανο της θανατώσεώς του.
Το μαρτύριό του, όπως και του Σίμωνα καταγράφηκε στο απόκρυφο πρωτοχριστιανικό
κείμενο «Πράξεις Σίμωνος και Ιούδα»
και είναι συνδεδεμένο με τη συλλογή παθών και θρύλων του θρυλικού Επισκόπου Βαβυλώνας Οβαδία ή Αβδία.
Το ιερό του λείψανο, ύστερα από πολλές
περιπέτειες έφτασε στη Ρώμη και τοποθετήθηκε σε κρύπτη κάτω από την βασιλική του Αγίου Πέτρου. Σύμφωνα με
άλλη πηγή το λείψανό του έμεινε στην Αρμενία και διατηρήθηκε ως τον 15ο
αιώνα σε αρμενικό μοναστήρι, σε κάποιο νησί, στα βόρεια της λίμνης Ισσύκ-Κουλ, κοντά στη σημερινή Κιργισία. Μετά εξαφανίστηκε, ίσως
μεταφέρθηκε σε απομονωμένο οχυρό στα όρη Παμίρ.
Ο άγιος Ιούδας Θαδδαίος έχει τη φήμη του
θαυματουργού αγίου και προστάτης των απελπισμένων. Στη Δύση θεωρείται ο
προστάτης άγιος του ακατόρθωτου.
Η μνήμη του εορτάζεται στις 21
Αυγούστου
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
