Η συγχώρηση είναι το φάρμακο που έδωσε ο Κύριος στην ψυχή μας, ώστε να μπορέσει να επιστρέψει στον Ουρανό και να εισέλθει στην Αιωνιότητα. Ξεπλένει κάθε κακό που συσσωρεύτηκε εξαιτίας της αμαρτίας. Αποκαθιστά τις σχέσεις, επαναφέρει τον άνθρωπο στην κοινωνία με τους άλλους, του δίνει τη δυνατότητα να γίνει μέρος του ουράνιου οικοδομήματος της Εκκλησίας και του επιτρέπει να εισέλθει στον Παράδεισο έχοντας ειρήνη με τους συνανθρώπους του.
Για να συγχωρήσει κανείς, πρέπει να είναι ταπεινός και μετανοημένος —αναγνωρίζοντας πρώτα τα δικά του σφάλματα— και ταυτόχρονα να διαθέτει καρδιά γεμάτη ευσπλαχνία και αγάπη για τον πλησίον, ώστε να βρίσκει λόγους να τον δικαιολογήσει.
Πρέπει επίσης να βρίσκεται στο Πνεύμα της Αλήθειας, ώστε να κρίνει αντικειμενικά τόσο τον εαυτό του όσο και τους άλλους. Πρέπει να αγαπά τον Θεό, την Αλήθεια και τους συνανθρώπους του περισσότερο από τον εαυτό του.
Πρέπει να προσπαθεί να κατανοήσει τον πλησίον —να αντιληφθεί τους λόγους για τους οποίους έπραξε ή είπε κάτι.
Με άλλα λόγια, πρέπει να βλέπει τους άλλους όπως βλέπουν εκείνοι τον εαυτό τους: μπαίνοντας στη θέση τους και κατανοώντας την κατάσταση στην οποία βρίσκονταν όταν μιλούσαν ή ενεργούσαν.
Το να συγχωρείς σημαίνει να αφήνεις πίσω σου τη μνησικακία· σημαίνει να ξεχνάς τα σφάλματα των άλλων, να μην τους δίνεις πλέον σημασία και να μην εμμένεις σε αυτά.
Με απλά λόγια, σημαίνει να δικαιολογείς τον άλλον κατανοώντας την κατάστασή του. Να τον βλέπεις όπως τον βλέπει ο Θεός —ο Θεός που τον δημιούργησε, νοιάζεται γι’ αυτόν και δεν επιθυμεί την καταστροφή του.
Ο Θεός δεν προσβάλλεται. Πάντα επιδιώκει να βοηθήσει τον άνθρωπο. Γνωρίζει όλες τις αδυναμίες του, γνωρίζει ολόκληρη τη ζωή του και κατανοεί τους πραγματικούς λόγους για τους οποίους κάποιος αντέδρασε με συγκεκριμένο τρόπο ή διέπραξε μια πράξη.
Κι εμείς, βεβαίως, θα δυσκολευόμαστε λιγότερο να συγχωρήσουμε αν κατανοήσουμε πραγματικά τον άνθρωπο —αν μπούμε στη θέση του και προσπαθήσουμε να αντιληφθούμε τη δική του οπτική και λογική.
Φυσικά, σημασία έχουν και η καρδιά και η θέληση: η κατάσταση της καρδιάς μας την ώρα που το κάνουμε αυτό, καθώς και το αν διαθέτουμε καλή διάθεση. Μερικές φορές μπορεί να κατανοείς κάτι με τη λογική, αλλά η καρδιά ή η θέλησή σου να αντιδρούν. Είναι ουσιώδες να βρούμε μέσα στην καρδιά μας τη δύναμη να δικαιολογήσουμε τον άλλον· μόνο τότε καθίσταται δυνατή η συγχώρηση.
Το να συγχωρείς σημαίνει να επιστρέφεις στην κατάσταση και στη σχέση που είχες με το συγκεκριμένο πρόσωπο προτού συμβεί η προσβολή. Η αληθινή συγχώρεση συνεπάγεται την πλήρη αποκατάσταση του δεσμού που κάποτε μοιραζόμασταν — την επιστροφή στην κατάσταση που επικρατούσε πριν προκύψει η δοκιμασία ή το παράπτωμα.
Αν συνειδητοποιήσουμε επιπλέον ότι αυτό δεν γίνεται μόνο για το καλό του άλλου —διευκολύνοντάς τον— αλλά και για το δικό μας καλό, καθώς μας θεραπεύει από το κακό, τότε θα πρέπει να νιώθουμε ακόμη μεγαλύτερο κίνητρο να προσπαθήσουμε να συγχωρήσουμε γρήγορα. Οι Άγιοι Πατέρες συμβουλεύουν να μην επιδιώκουμε άμεσα τη συγχώρεση όταν το άλλο πρόσωπο βρίσκεται σε κατάσταση υπερηφάνειας και αμετανόητης αμαρτίας· σε μια τέτοια περίπτωση, το να ζητήσει κανείς συγχώρεση αμέσως δεν θα ωφελούσε τον άλλον, καθώς θα μπορούσε να τον κάνει ακόμη πιο αλαζόνα και πιο πεπεισμένο για το δίκιο του.
Για να μπορέσει κανείς να συγχωρήσει, οφείλει επίσης να εξετάσει τη δική του ζωή: να δει αν κάτι στη ζωή του προκάλεσε τον άλλον να διαπράξει αμαρτία εναντίον του, ή αν ο ίδιος είχε διαπράξει παρόμοια αμαρτία εναντίον κάποιου τρίτου και αυτό τώρα επιστρέφει σε εκείνον. Πρέπει να αναλογιστεί κανείς αν κάποιο μέλος της οικογένειας ή κάποιος πρόγονος αδίκησε κάποιον χωρίς να μετανοήσει, μεταβιβάζοντας έτσι το βάρος της εξιλέωσης στους απογόνους του, ώστε να καθαριστεί η αμαρτία από την οικογένεια. Αν κάποιος υπομένει με ταπείνωση τις συνέπειες μιας αμαρτίας που διέπραξε ένας πρόγονος εναντίον κάποιου άλλου, η αλυσίδα του κακού σπάει και ακολουθεί η συγχώρεση.
Επιπλέον, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι ο Πονηρός μπορεί να υποκινήσει ανθρώπους εναντίον μας —ιδιαίτερα όταν βρισκόμαστε σε κατάσταση αρετής και γεμάτοι χάρη— επομένως οφείλουμε να αναγνωρίζουμε την πηγή μιας τέτοιας εχθρότητας και να συγχωρούμε τον πλησίον μας.
Ακόμη, αν έχουμε συμβάλει στη διάρρηξη μιας σχέσης εξαιτίας δικής μας αμαρτίας, έχουμε κάθε λόγο να συγχωρήσουμε, να μετανοήσουμε για το δικό μας σφάλμα και να βλέπουμε τον άλλον με πνεύμα αγάπης και επιείκειας.
Και πέρα από όλα αυτά, οφείλουμε να έχουμε κατά νου την Αιώνια Ζωή, αφήνοντάς την να αποτελεί το κίνητρό μας για τη συγχώρεση. Ας αναλογιστούμε πώς θα ζούσαμε στον Παράδεισο αν τρέφαμε μέσα μας κάτι άλυτο ή ασυγχώρητο απέναντι σε κάποιον.
Η συγχώρεση αποκαθιστά την ψυχή σε μια κατάσταση μακαριότητας — ήρεμη, παιδική και ουράνια.
Το παιδί ξεχνά γρήγορα. Το παιδί κλαίει, βρίσκει παρηγοριά και αρχίζει πάλι να παίζει, σαν να μην συνέβη τίποτα. Η συγχώρεση μας οδηγεί σε μια κατάσταση ακακίας. Για να συγχωρήσουμε, οφείλουμε να είμαστε ταπεινοί. Δεν πρέπει να δίνουμε υπερβολική σημασία στον εαυτό μας — δεν πρέπει να θεωρούμε τους εαυτούς μας σπουδαιότερους από τον πλησίον μας ή από την ποιότητα της σχέσης μας μαζί του.
Δεν πρέπει να θέτουμε την ικανοποίηση της πληγωμένης μας ματαιοδοξίας πάνω από την αγάπη για τον πλησίον.
Αυτό ισχύει, βεβαίως, στις περιπτώσεις όπου το άλλο πρόσωπο δείχνει μετάνοια, αισθάνεται τύψεις και αναγνωρίζει τα σφάλματά του.
Ωστόσο, ακόμη και αν δεν συμβαίνει αυτό, είναι καλό για εμάς —από τη δική μας πλευρά και μέσα στην καρδιά μας— να συγχωρούμε και να αποβάλλουμε την κακία, για χάρη του εαυτού μας και της ψυχής μας.
Μοναχή Στεφανίδα
