Οι
περιστάσεις στη ζωή του τον χώρισαν από τον πατέρα Ιωάννη. Αλλά θυμόταν τον
πατέρα Ιωάννη και έψαχνε τα ίχνη του, χαμένα στο χρόνο. Τη δεκαετία του 1970, ο
Κάμπο τον βρήκε στο Μοναστήρι του Πσκοφ-Πέτχερσκι. «Εκεί, στο στρατόπεδο,
αναπτύξαμε μια αξιοσημείωτα βαθιά σχέση μεταξύ μαθητή και δασκάλου. Ήταν
αμοιβαία: με έλκυε ο πατέρας Ιωάννης, πρόθυμος να μάθει, και ήθελε να διδάξει,
να μοιραστεί την πλούσια πνευματική του εμπειρία. Τα λόγια του δεν περιείχαν
ποτέ μομφή ή καταδίκη, και η επίδρασή τους σε μένα ήταν ακόμη πιο
εποικοδομητική. Έχω γνωρίσει πολλούς Ορθόδοξους ιερείς, αλλά φαίνεται ότι
κανένας από αυτούς δεν εξέφραζε τόσο πλήρως και δυναμικά τη βαθιά ουσία του
Χριστιανισμού, που εκφράζεται με τα απλά λόγια: «Ο Θεός είναι Αγάπη». Η αγάπη
για τον Θεό και για τους ανθρώπους - αυτό ήταν που καθόριζε ολόκληρη τη
συμπεριφορά του, έλαμπε στα μάτια του, αυτό ήταν που μιλούσε, πετώντας,
αγωνιζόμενος προς τα εμπρός...»
Ένας
δημοσιογράφος, φυλακισμένος στην Τσερνάγια Ρέτσκα κατά τα ίδια χρόνια, γράφει
στο βιβλίο του «Δύσκολα Χρόνια», για τη συνάντησή του με τον πατέρα Ιωάννη:
«Όταν μπήκα στο στρατόπεδο, με χτύπησε ένας ιερέας με μακριά, σγουρά μαλλιά και
ένα χλωμό, πνευματικό πρόσωπο. Με κοίταξε και με προσκάλεσε να μοιραστούμε ένα
γεύμα. Γίναμε φίλοι... Ξυλοκόπαμε και είδα ένα τεράστιο δέντρο υψωμένο στον ώμο
του, και το κουβαλούσε, ψιθυρίζοντας μια προσευχή».
Ιδού η
μαρτυρία ενός κρατούμενου από την Γκαβρίλοβα Πολιάνα, του Λεβίτιν-Κρασνόφ39,
που άφησε στο βιβλίο του «Η ζέστη των χεριών σου»*: «Το στρατόπεδο
--- ...
*Λεβίτιν-Κρασνόφ
Α.Ε. Η ζέστη των χεριών σου. Τελ Αβίβ, 1979.
Εγκαταλελειμμένα.
Μόλις που ταΐζουν κανέναν... Υπήρχαν πολλοί θρησκευόμενοι εδώ... Κυρίως ο
κλήρος. Ο πατήρ Ιωάννης Κρεστιάνκιν ήταν ο πιο δημοφιλής μεταξύ των
κρατουμένων... Αλλά είναι ιερέας, και αυτό είναι αρκετό—τόσο για τους ενορίτες
όσο και για τις αρχές. Για τους ενορίτες, είναι αρκετό για να γίνει γρήγορα
ένας από τους πιο δημοφιλείς ιερείς στη Μόσχα· και για τις αρχές, είναι επίσης
αρκετό να συλλάβουν έναν άνθρωπο και να τον κλείσουν σε στρατόπεδο για πολλά
χρόνια...
Στο
στρατόπεδο, κουβαλούσε νερό, δεμένος σε ένα έλκηθρο. Προσευχόταν πολύ. Όλος ο
πληθυσμός του στρατοπέδου έλκυσε αμέσως το μέρος του. Ήταν ο πνευματικός
μέντορας όλων.
Οι αρχές
τον ενοχλούσαν ασταμάτητα και τον απείλησαν με φυλάκιση. Του όρισαν έναν ειδικό
παρατηρητή... έναν από τους κλέφτες επιστάτες. Θυμάμαι μια σχεδόν συμβολική
εικόνα. Ο επιστάτης κάθεται σε ένα παγκάκι και διαβάζει εφημερίδα... Και πίσω
του, ο πατήρ Ιωάννης τρέχει πέρα δώθε στην περιοχή που περιβάλλεται από
θάμνους. Μόνο εγώ καταλαβαίνω τι συμβαίνει. Ο πατήρ Ιωάννης προσεύχεται...
Αρκετές φορές, όταν έφτασα στους στρατώνες, τον βρήκα να κοιμάται. Στον ύπνο
του, το πρόσωπό του είναι υπέροχα ήρεμο, γαλήνιο. Σαν παιδί. Είναι δύσκολο να
πιστέψει κανείς ότι είναι ενήλικας... Κάποτε, ενώ περπατούσα μαζί του στο
στρατόπεδο, του το εξομολογήθηκα. Ένας αγνός, καλός άνθρωπος.
Ο ίδιος ο
πατήρ Ιωάννης μιλούσε ελάχιστα για την σκληρή καθημερινή ζωή του στρατοπέδου,
και ακόμη λιγότερο για την εσωτερική του κατάσταση. Συλλογιζόμενος τον σκοπό
του Θεού για τον εαυτό του, θυμήθηκε πώς, ελεύθερος, τον βασάνιζε το ερώτημα:
ήταν δυνατόν να περπατήσει το μοναστικό μονοπάτι χωρίς οδηγό, απροστάτευτος από
τους πειρασμούς της εγκόσμιας ζωής, χωρίς το εμπνευσμένο παράδειγμα ομοϊδεάτων
ταξιδιωτών που αναζητούν τον Θεό; «Και τώρα ο Κύριος απάντησε σε αυτό το
ερώτημα: "Ναι, ναι, είναι δυνατόν! Ακολουθήστε με, περπατήστε πάνω στα
νερά της θάλασσας της ζωής με την τόλμη της πίστης, κρατώντας γερά το ένδυμά
μου"».
Ο Κύριος
απαίτησε να απορρίψω κάθε έννοια μοναστικής οδού, ακολουθώντας το παράδειγμα
εκείνων που την είχαν ήδη περπατήσει, και να ασπαστώ την οδό που χάραξε το Θείο
Του δάχτυλο.
Και
έσκυψα το κεφάλι μου, επιθυμώντας με όλο μου το είναι να υπηρετήσω τον Ένα Θεό.
Και αντί για προσευχητική μοναξιά στο ημισκοτάδι ενός μοναστηριακού κελιού,
όπου η τρεμοπαίζουσα φλόγα ενός λυχναριού γεμίζει την ψυχή με την πνοή του
Θεού, βρέθηκα «απομονωμένος» σε ένα αντιχριστιανικό περιβάλλον, πίσω από
συρματοπλέγματα, σε έναν στρατώνα για 300 άτομα. Ήταν ακριβώς αυτό το
περιβάλλον που μου αποκάλυψε την έννοια της πνευματικής προστασίας του Αγίου
Ιωάννη του Ερημίτη[40], που μου δόθηκε στο βάπτισμα. Ακόμα και στη νεότητά μου,
προσπαθούσα να καταλάβω τη συγγένεια αυτής της ένωσης, αλλά η ζωή την κρατούσε
μυστική από μένα. Μόνο τώρα όλα έχουν γίνει ξεκάθαρα. Και το στρατόπεδο για
μένα είναι μια «αιγυπτιακή έρημος» και η ψυχή πρέπει να γίνει ένα βαθύ πηγάδι,
στο οποίο η ανησυχία, το σκοτάδι και η κακία του άθεου κόσμου δεν μπορούν να
διεισδύσουν. Εκεί, στα βάθη, όλα είναι άγια και ειρηνικά, φωτεινά και
προσευχητικά.
«Να—Θεέ
μου! Και όσο πιο τρομερά μαινόταν η θάλασσα της ζωής στην επιφάνεια, τόσο πιο
απτή ήταν η εγγύτητα του Θεού και η πνοή Του στα βάθη. Η δύναμη του Θεού
προστάτευε αξιόπιστα την αδυναμία μου.»
Έτσι
δίδαξε η Θεία Πρόνοια τον αναζητητή του μοναστικού μονοπατιού. Αργότερα, στους
κατοίκους του μοναστηριού, που βίωναν τη δοκιμασία των μοναστικών θλίψεων,
θυμήθηκε ότι πουθενά δεν είχε προσευχηθεί τόσο πολύ όσο στη φυλακή. Και εκεί, ο
Κύριος του έδωσε την ευκαιρία να βρει την απομόνωση, να προσκυνήσει τον Θεό με
θλιμμένη ψυχή. Ο Κύριος προστάτευσε τον ιερέα. Οι τσιγκούνηδες της φυλακής τον
αντιμετώπισαν με συμπόνια. Τον αποκαλούσαν απλώς «Πατέρα».
Στην αρχή
περπάτησε εκεί φορώντας ένα ράσο. Όταν το ράσο «φθαρεί», έπρεπε να φορέσει
«ρούχα της ντροπής» - ένα βρώμικο τούλι.
Μια ρόμπα
με ζώνη. Όπως όλοι οι άλλοι. Ο πατέρας θυμόταν ότι αυτή η αλλαγή τον έκανε να
νιώθει ακόμη πιο άνετα. Πιο ανεπαίσθητη. Ήταν μια αληθινή δοκιμασία πίστης.
Ήταν μια αληθινή ακαδημία και μια μυστική πνευματική ανάπτυξη.
Ο πατήρ
Ιωάννης θυμήθηκε την εργασία του στο στρατόπεδο υλοτομίας: «Οι κατασκηνωτές
έκοβαν δέντρα, και η δουλειά μου ήταν να κρεμαστώ από το δέντρο και να το ρίξω
προς τη σωστή κατεύθυνση. Έτσι, ήμουν εκεί, κρεμασμένος εκεί και προσευχόμενος.
Οι άνθρωποι φώναζαν από το πλάι: "Έλα, πάτερ, έλα!" αλλά το δέντρο
δεν κουνιόταν. Αυτό ήταν το είδος σχολής προσευχής που ήταν».
Οι
επιστολές του πατέρα Ιωάννη από τη φυλακή (και υπάρχουν περισσότερες από
εκατό)*, που διατηρούνται από τα πνευματικά του παιδιά σαν μια καθαρή σταγόνα
δροσιάς, αντικατοπτρίζουν αυτή την ευλογημένη περίοδο της ζωής του στο σύνολό
της. Είναι γραμμένες με μια καθαρή, όμορφη γραφή. Άλλοτε με μελάνι, ελαφρώς
μουτζουρωμένες στο χαλαρό χαρτί, άλλοτε με μολύβι. Είναι σαν να μην ήταν
γραμμένες σε μια κουκέτα σε στρατώνα στρατοπέδου, αλλά στην άνεση του σπιτιού
του, στο γραφείο του. Ο σεβασμός και η ευλάβεια προς τον παραλήπτη καθοδηγούσαν
το χέρι του. Μόνο λίγες επιστολές ήταν γραμμένες με καλλιγραφία, αλλά πόσες
συγγνώμες οφείλονταν σε αυτή την ασυνήθιστη αμέλεια: «Συγχωρήστε με, συγχωρέστε
με γενναιόδωρα, η επιστολή γράφτηκε σε πολύ κακό φωτισμό· η λάμπα κρέμεται από
το ταβάνι».
Οι
επιστολές του είναι έγγραφα, μαρτυρίες μιας αγάπης που δεν γνωρίζει σωστό ή
λάθος. Περιέχουν αμέτρητα αιτήματα για παρηγοριά για όσους έχουν ανάγκη. Και η
αγάπη του Θεού, που ξεχύθηκε άφθονα μέσω του Πατέρα Ιωάννη, επεκτάθηκε σε όλους
χωρίς διάκριση. Από εκείνους που έφεραν τα βάρη του Άρθρου 58 μέχρι τους
εγκληματίες που χάθηκαν στη ζωή. Σε μια από τις επιστολές του από αυτή την
περίοδο, ο Πατέρας Ιωάννης γράφει: «Εμπειρικά-
--- ...
* Αυτές
είναι επιστολές που απευθύνονται στην Γ. Β. Τσερεπάνοβα και την Μ. Γ.
Βετβίτσκαγια. Μέσω αυτών, ο πατήρ Ιωάννης επικοινωνούσε με τα πνευματικά του
παιδιά και φίλους. Έγιναν οι κύριοι βοηθοί του πατήρ Ιωάννη κατά τη διάρκεια
της φυλάκισής του: μάζευαν δέματα, έκαναν θελήματα και ταξίδευαν στο
στρατόπεδο.
Στην
προσωπική μου ζωή, γνωρίζω όλο και περισσότερο τη γλυκύτητα του ιερού
συναισθήματος: «Τα μεγάλα νερά δεν μπορούν να πνίξουν την αγάπη, ούτε τα
ποτάμια δεν μπορούν να την πνίξουν».
Οι λίστες
αναγκών στις επιστολές είναι αρκετά αξιοσημείωτες: φάρμακα για έναν νεαρό άνδρα
που πάσχει από φυματίωση, ένα λεξικό για έναν φιλόλογο, χρώματα για έναν
φυλακισμένο καλλιτέχνη. Και εδώ είναι ένα αίτημα να «αγοράσουν νήμα κεντήματος
για τη σύζυγο του επικεφαλής της ασφάλειας, η οποία είναι τόσο καλόκαρδη όσο κι
αυτός». «Εκμεταλλευόμενος την άδεια, επισυνάπτω μια λίστα με τα απαραίτητα»,
γράφει στα πνευματικά του παιδιά. Ανάγκες όχι για τον εαυτό του, αλλά για τους
γύρω του.
Και τώρα
εμφανίζεται ένας νέος αιτών με μια μακρά λίστα. Αυτός προέρχεται από το
«ίδρυμα» που κρατά τους κρατούμενους. Και το «ίδρυμα» δεν στερείται προσοχής
και φροντίδας. Το στρατόπεδο περιλάμβανε Καθολικούς ιερείς, Προτεστάντες
πάστορες και Βαπτιστές. Όταν έφτασε η είδηση για την βοήθεια που παρεχόταν
στο «ίδρυμα», πλησίασαν τον ιερέα με επιπλήξη: «Τι κάνετε; Αυτοί είναι οι
εχθροί μας!» «Εγώ εκπληρώνω την εντολή του Χριστού: "Αγαπάτε τους εχθρούς
σας"», άκουσαν να απαντούν. «Συγχωρήστε με ως αδιόρθωτο», γράφει, «αλλά
την υπερβολική μου ανταπόκριση...»
«Η
ευαισθησία μου στα αιτήματα και τις ανάγκες των ανθρώπων με αναγκάζει για άλλη
μια φορά να σας ζητήσω». Και πάλι, λίστες, αιτήματα. Και έτσι ήταν καθ' όλη τη
διάρκεια των πέντε ετών αιχμαλωσίας. Και υπάρχουν ακόμη και πολύ μικρά
σημειώματα από τον ίδιο τον ιερέα. Στείλτε του μια φωτογραφία της μητέρας του,
σταυρούς, στεφάνια, ευχές άφεσης αμαρτιών και μερικές λιχουδιές: κρεμμύδια και
σκόρδο. Είναι σαφές ότι ακόμη και σε αυτή την «κόλαση» συνεχίζει να εκτελεί την
ιερατική του διακονία. Σε αυτό το θλιβερό μέρος, η ψυχή του ενθαρρύνθηκε και
παρηγορήθηκε από την υπηρεσία προς τους γείτονές του. Σταυροί για εκείνους που
θα φωτίσει με το Φως της Αλήθειας. Στέφανα για εκείνους που χάθηκαν από
απάνθρωπη κακία, και υπήρχαν πολλοί από αυτούς εκεί. Ήθελε να τους αποχαιρετήσει
με ανθρώπινο τρόπο για τα βάσανα που υπέστησαν στο τέλος της ζωής τους.
«Η ζωή
μας είναι σαν ένα ταξίδι. Και όλα όσα συμβαίνουν σε αυτό συμβαίνουν πάντα
σύμφωνα με την καλή Πρόνοια του Θεού.»
«Είμαι
ακόμα ζωντανός. Με τη χάρη του Θεού, βρίσκομαι σε ειρήνη. Το μέλλον μας, όπως
και το παρόν, βρίσκεται πάντα σε πλήρη και άμεση υποταγή στο θέλημα του Θεού,
το οποίο μερικές φορές μας κρύβεται για το καλό μας», έγραφε ο πατήρ Ιωάννης σε
μια επιστολή του μόλις είχε ενσωματωθεί στη ρουτίνα της ζωής στην κατασκήνωση.
Αλλά
αμέσως μόλις έφτασε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης, έγραψε: «Είμαι σαν τον Ιώβ σε
όλα εκτός από τη δικαιοσύνη». Η εξαντλητική, άγνωστη δουλειά απειλούσε το σώμα
του, και οι υπερβολές των εγκληματικών σκέψεων και των κακών επιθυμιών που
επικρατούσαν σε αυτό το περιβάλλον αμέσως καταπατούσαν τόσο την ψυχή όσο και
την καθαρότητα της καρδιάς. Φοβούμενος για την πνευματική του υγεία, ο πατήρ
Ιωάννης στράφηκε ολοκληρωτικά στον Θεό με προσευχή. Σε έναν στρατώνα γεμάτο
κόσμο, κατάφερε να βρει τη μοναξιά και την καθαρότητα της ζωντανής κοινωνίας με
τον Θεό, άλλοτε στην τρίτη βαθμίδα κουκετών κάτω από μια κουβέρτα, άλλοτε σε
έναν εγκαταλελειμμένο στρατώνα, ακόμη και ανάμεσα στο πλήθος. Αναπολώντας
εκείνη την εποχή, έλεγε: «Μια σκληρή ζωή διδάσκει καλύτερα την προσευχή. Στη
φυλακή, είχα «Αληθινή
προσευχή, και αυτό συμβαίνει επειδή κάθε μέρα ήταν στο χείλος της καταστροφής.
Είναι αδύνατο να επαναλάβεις μια τέτοια προσευχή σε μέρες ευημερίας. Ωστόσο, η
εμπειρία της προσευχής και της ζωντανής πίστης που αποκτήθηκε εκεί μένει για
μια ζωή. Και πόσο συχνά η ψυχή προσευχόταν στον Θεό χωρίς λόγια!»
Στην αρχή
κιόλας της εξομολόγησής του, ο πατήρ Ιωάννης συνάντησε τρομερές, ανελέητες
σατανικές δυνάμεις που δρούσαν μέσω των ανθρώπων. Αλλά η φυσική του
ταπεινότητα, ήδη δοκιμασμένη σε πολλούς πειρασμούς, τον προστάτευσε και εδώ. Οι
δαίμονες και όσοι είχαν καταληφθεί από αυτούς αποδείχθηκαν ανίσχυροι απέναντί
του. Ο Κύριος δίνει χάρη στους ταπεινούς. Ο πατήρ Ιωάννης ένιωσε τη δύναμη
της χάρης του Θεού και ενδυναμώθηκε από αυτήν. Χάρη σε αυτήν, επέζησε της
επίπονης εξάμηνης έρευνας, δύο μήνες από τους οποίους πέρασε στην απομόνωση και
δύο μήνες ανάμεσα σε εγκληματίες. Ούτε η σωματική κακοποίηση, ούτε η κακία,
ούτε η προδοσία τον τσάκισαν. Δεν έβαλε καμία ελπίδα στη δική του δύναμη, την
οποία δεν είχε ποτέ· ούτε στη δική του λογική, η οποία δεν είχε καμία απήχηση·
ούτε στο θάρρος του, το οποίο δεν είχε καν ονειρευτεί.
Συνειδητοποιώντας την
πλήρη ευαλωτότητά του, ο πατήρ Ιωάννης παραδόθηκε ολοκληρωτικά στον Θεό. Και ο
ίδιος ο Κύριος ξεπέρασε όλες τις σατανικές μηχανορραφίες γι' αυτόν. Είναι
αδύνατο για την ανθρώπινη δύναμη να αντισταθεί στη δύναμη της άθεης εξουσίας
ενός ολόκληρου κράτους. Κατά τη διάρκεια της φυλάκισής του, όταν η ίδια η ζωή
ήταν άχρηστη και ήταν άγνωστο αν θα επιβίωνε μέχρι το βράδυ, και έχοντας
επιβιώσει την ημέρα, αν θα έβλεπε την αυγή, το μόνο που του απέμενε και το
οποίο πραγματικά κατείχε ήταν η πίστη.
Ο πατήρ Ιωάννης την θεωρούσε πολύτιμη
σαν κόρη οφθαλμού. Από εκεί προερχόταν η απόλυτη ηρεμία και γαλήνη του προσώπου
του, τόσο στον ύπνο όσο και όταν ήταν ξύπνιος. Σε αυτή την επίγεια «κόλαση»,
κατοικούσε με τον Θεό. Σε μια επιστολή από τη φυλάκισή του, έγραφε: «Με τον
Θεό, το πιο δύσκολο είναι εύκολο, αλλά χωρίς τον Θεό, ακόμη και το πιο εύκολο
είναι αδύνατο». Η καρδιά του γαλήνευε εν Θεώ, αλλά πονούσε επίσης, πληγωνόταν
από οίκτο και συμπόνια για εκείνους που, βυθιζόμενοι στο σκοτάδι, ξέχασαν... καλώντας
να είμαστε παιδιά του φωτός και καταπατώντας το πιο πολύτιμο δώρο του Θεού - τη
ζωή στο όνομα της Αγάπης.
Τα δύο
πρώτα χρόνια της ζωής του Πατέρα Ιωάννη στο στρατόπεδο πέρασαν. Η πίστη και η
αφοσίωσή του στον Θεό υπερνίκησαν τον φόβο του θανάτου και οι καρποί του
πνεύματος, που ωρίμασαν στο χωνευτήρι των δοκιμασιών, έγιναν δεκτοί από τον
Κύριο. Και τα δεσμά χαλάρωσαν. Ένας μαθητής του Θεού, ο κρατούμενος
Κρεστιάνκιν, μεταφέρθηκε σε νέα υπακοή και νέο τόπο διαμονής.
Υπήρχε
μια μικρή αποθήκη δίπλα στον θάλαμο απολύμανσης όπου υποτίθεται ότι θα
εργαζόταν. Μετακόμισε σε αυτήν στις 30 Δεκεμβρίου 1952. Στάλθηκε χρώμα δαπέδου
από έξω και χάρη στις προσπάθειες του Πατέρα Ιωάννη, η αποθήκη μετατράπηκε σε
ένα καθαρό δωμάτιο. «Είναι πολύ πιο ήρεμα και πιο αθόρυβα στη νέα μου, μάλλον
ζεστή γωνιά. Τις γιορτές, χάρη στο χριστουγεννιάτικο δέντρο, τις κουρτίνες και
το λαδόπανο, όλα θα αποκτήσουν μια ακόμη πιο άνετη εμφάνιση και θα ξυπνήσουν
αναμνήσεις από το πρόσφατο παρελθόν. Ανάμεσα στο γενικό περιβάλλον, η νέα γωνιά
είναι παραδεισένια», έγραψε ο Πατέρας Ιωάννης για αυτή την παρηγοριά στους
αγαπημένους του.
«Σπεύω,
φίλοι μου, να μοιραστώ μαζί σας την πνευματική μου χαρά, την οποία μου χάρισε ο
ίδιος ο Κύριος. Φέτος, για πρώτη φορά σε όλη μου την εξορία, είχα την ευκαιρία
-τουλάχιστον εν μέρει- να γιορτάσω τη μεγάλη εορτή της Γέννησης του Χριστού σε
ένα πιο ταιριαστό περιβάλλον, ένα δυνατό στις συνθήκες της ζωής στο στρατόπεδο.
Κατά πνεύμα και καρδιά, βρισκόμουν, φυσικά, στον ναό του Θεού και ανάμεσα στα
πνευματικά μου παιδιά, με τα οποία, τα τελευταία πέντε χρόνια, εγώ, ανάξιος
όπως είμαι, πέρασα αυτές τις άγιες, αξέχαστες νύχτες σε θερμή προσευχή.
Στη
μικρή, ζεστή γωνιά μου, που μου έδωσε ο Θεός, στάθηκα στα γόνατά μου τα Άγια
Μεσάνυχτα προσευχόμενος στον Κύριο για τον εαυτό μου, έναν μεγάλο αμαρτωλό, για
όλα τα πνευματικά μου παιδιά, για όλους τους κρατούμενους (εργάτες και
μάρτυρες) και για ολόκληρο τον κόσμο, που σημαίνει το μέρος
του σώματος του οποίου είναι βυθισμένο σε βαθύ ύπνο, έχοντας ξεχάσει τον
Δημιουργό και το άγιο θέλημά Του.
Στο τέλος
της προσευχής, βγήκα στην αυλή, και στο απαλό φως του φεγγαριού και στο
λαμπύρισμα πολλών αστεριών, στην απόλυτη σιωπή της νύχτας, εγώ - ένας φτωχός
εξόριστος - επικαλέστηκα όλη την ευλογία του Θεού, που γεννήθηκε για χάρη μας,
και έστειλα έναν νοερό χαιρετισμό με την Υψηλή Πανηγυρική Εορτή, ο οποίος
προήλθε από τα βάθη της καρδιάς μου και γρήγορα πέταξε στις καρδιές όλων όσων
αγαπούν και με θυμούνται, τον ανάξιο.
Στη
συνέχεια, το δέντρο φωτίστηκε και ξεκίνησε ένα εορταστικό γεύμα για δύο. Μας
κατέκλυσε μια πνευματική έκσταση και μια εορταστική αγαλλίαση που δεν
περιγράφεται με λόγια.
Καθ' όλη
τη διάρκεια της πρώτης ημέρας των διακοπών, έλαβα σχεδόν ασταμάτητα
χαιρετισμούς από τους πιστούς και τους χαιρετούσα και τους παρηγορούσα σε
αντάλλαγμα. Σας στέλνω κι άλλες ευχετήριες κάρτες, φτιαγμένες από έναν
καλλιτέχνη κατόπιν αιτήματός μου. Είθε να χαίρονται τα παιδιά του Θεού. Και σε
εσάς, παιδιά μου, στέλνω ένα κλαδί από το όμορφο χριστουγεννιάτικο δέντρο μου.
Αυτά
έγραψε ο πατήρ Ιωάννης για τον εορτασμό των Χριστουγέννων το 1952.
Οι καιροί
άλλαζαν. Οι δυσοίωνες παρατηρητήρια και τα συρματοπλέγματα του φράχτη του
καταυλισμού, ο αλμυρός ιδρώτας στα μάτια και οι ατελείωτοι κορμοί και τα
κούτσουρα των δέντρων που πέθαιναν κάτω από το ουρλιαχτό των πριονιών — αυτή η
διετής ομίχλη θανάτου άρχισε να διαλύεται και φαινόταν να δίνει τη θέση της στη
ζωή.
Άρχισε να
καλλιεργεί λουλούδια, αγγίζοντας ό,τι δεν υπόκειται στην κακή ανθρώπινη θέληση.
Ένα
κομμάτι γης, καλλιεργημένο από τα χέρια του, εμφανίστηκε κοντά στο νέο του
σπίτι. Και η δημιουργική ιδιοφυΐα του Θεού άρχισε να διαμορφώνει τη ζωή σε όλη
της τη δύναμη και την ομορφιά μπροστά στα μάτια μας. «Τα λουλούδια φυτρώνουν
προς δόξα του Θεού και προς παρηγοριά μας. Η καλλιέργειά τους φέρνει μεγάλη
ευχαρίστηση. Μας θυμίζουν πολλά πράγματα. Περιμένουμε τον ήλιο με την ελπίδα
ότι οι ακτίνες του θα ζεστάνουν τόσο τους ανθρώπους όσο και τα λουλούδια, προς
δόξα του Δημιουργού» γράφει
στις ανοιξιάτικες επιστολές του. Αυτό το σιωπηλό «λουλουδάτο» κήρυγμα του
προσέλκυσε τους ενορίτες της κατασκήνωσης κοντά του και στο παρτέρι του κήπου.
Για τον
φυλακισμένο ιερέα, υπήρχε μια άλλη ανεξάντλητη πηγή ζωντανού νερού, από την
οποία αντλούσε άφθονη δύναμη για να ζήσει. Αυτή ήταν η ανάμνηση των
εκκλησιαστικών εορτών. Μέσα στη μελαγχολία, τις ανησυχίες και τις αγωνίες, μια
τέτοια ανάμνηση έφερνε γαλήνη και ζεστασιά στην ψυχή.
Η πίστη
του πατρός Ιωάννη, ζεσταμένη από την αγάπη για τον Κύριο και τους αγίους Του,
του έδωσε μυστηριωδώς μια ευλογημένη χαρά. Προετοιμαζόταν εσωτερικά,
αναπολώντας το γεγονός που γιορταζόταν ή τη ζωή ενός αγίου. Άρχισε να γράφει
επιστολές παρηγοριάς και συγχαρητηρίων πολύ νωρίτερα. Ο αριθμός
Ο αριθμός
των αλληλογραφιών ήταν αυστηρά περιορισμένος, αλλά ήθελε να ευχαριστήσει
πολλούς. «Μου αρέσει να ευχαριστώ και να είμαι ευχαριστημένος», έγραψε σε μία
από τις επιστολές του.
Έτσι, από
το σκοτάδι της «απομόνωσης» του στρατοπέδου, ρέουν στον κόσμο ρυάκια
πνευματικής παρηγοριάς για όσους ήταν ελεύθεροι. «Πέρασα την Ημέρα του Ζηλωτή
Μεσιτεύοντος με ιδιαίτερη προσευχητική διάθεση και πνευματική χαρά... Ο
εσωτερικός μου κόσμος είναι γεμάτος μόνο με θεϊκή αγάπη και η ψυχή μου
αγωνίζεται συνεχώς για την Αιωνιότητα. Και υπομένω τα πάντα με χαρά και υποταγή
στο θέλημα του Θεού, που επιθυμεί να μας σώσει όλους και να μας οδηγήσει στη
Βασιλεία των Ουρανών», έγραψε στα πνευματικά του παιδιά τον Οκτώβριο του 1952.
Παρόλο που η δική του ζωή εκείνη την εποχή ήταν ακόμα τυλιγμένη σε αδιαπέραστο
σκοτάδι.
«Οι
εορταστικές ημέρες πέρασαν μέσα σε εξαιρετική χαρά, την οποία κανείς δεν μπορεί
να μας στερήσει», αναφέρει για την ημέρα της ιερατικής του χειροτονίας, η οποία
ήταν ιδιαίτερα αγαπητή σε αυτόν.
«Ας
επισκιαστεί η ζωή από τη χάρη του Παναγίου Πνεύματος» - το διψούσε ως το μόνο
πράγμα που χρειαζόταν, και αυτό αγίασε την καρδιά του, καθάρισε τα συναισθήματά
του και ενίσχυσε τη θέλησή του.
Οι
δυσκολίες των πρώτων χρόνων της ζωής στην κατασκήνωση επιδεινώθηκαν περαιτέρω
από το γεγονός ότι ο πατήρ Ιωάννης στερήθηκε την ευκαιρία να λάβει τη Θεία
Κοινωνία. Τα πνευματικά του παιδιά, που τον είχαν ήδη επισκεφτεί αρκετές φορές,
προσφέρθηκαν να φέρουν τα Τίμια Δώρα στην επόμενη επίσκεψή τους. Ο πατήρ
Ιωάννης το απαγόρευσε κατηγορηματικά, φοβούμενος ότι η πεισματικότητά του θα
έφερνε πειρασμό στο ιερό λείψανο. Καταστέλλοντας την επιμονή των καλοθελητών
του, τους έγραψε: «Σχετικά με τη κοινωνία της τρομερής θυσίας του Ζωοποιού
Σώματος του Κυρίου, στο οποίο δεν μπορούμε
Ξεκίνησα
πριν από τρία χρόνια, καθώς βρισκόμουν σε δύσκολες συνθήκες, χρειάζεται να
απευθυνθώ μόνο στον αγαπητό μου παππού*, μόνο η ευλογία του θα είναι αυστηρά
υποχρεωτική για μένα.
Και,
φυσικά, η ευλογία του επισκόπου έγινε δεκτή. Στην επόμενη επίσκεψή του, οι
σύγχρονες μυροφόρες γυναίκες έδωσαν κρυφά στον κρατούμενο το Μύρο της Ζωής -
ένα καρβέλι ψωμί στο οποίο ο ιερέας, σαν σε μια σκηνή, είχε τοποθετήσει τα
Τίμια Δώρα. Έτσι, μέσα από δοκιμασίες, η ψυχή τελειοποιήθηκε και η παντοδυναμία
και η αγάπη του Θεού αποκαλύφθηκαν ορατά μέσα της. Η αυτοθέληση τελικά
υποτάχθηκε από τη μία καλή θέληση του Θεού.
Όταν, το
1953, μετά τον θάνατο του «ηγέτη του λαού», πολλοί κρατούμενοι άρχισαν να
υποβάλλουν αιτήσεις για απελευθέρωση, ο πατήρ Ιωάννης παρέμεινε ατάραχος. Η
θέλησή του ήταν σιωπηλή. Αποχαιρέτησε θερμά όσους είχαν την τύχη να
απελευθερωθούν πρόωρα. Ωστόσο, σε επιστολές από τα πνευματικά του παιδιά που
ζητούσαν την απελευθέρωσή του, απάντησε με ακλόνητη σταθερότητα: «Όχι». Τα
προέτρεψε να μην κάνουν εικασίες για το χρονοδιάγραμμα της απελευθέρωσής τους,
να μην κάνουν σχέδια για το μέλλον, αλλά να παραδοθούν στο θέλημα του Θεού. «Θα
ελεήσω όποιον θέλω ελεήσει· θα συμπονέσω όποιον θέλω συμπονέσει» (Ρωμαίους
9:15), θυμήθηκε τις υποσχέσεις του Κυρίου. «Ας εμπιστευτούμε το μέλλον στην
καθοδήγηση της Πρόνοιας του Θεού».
Ο ίδιος ο
πατέρας θυμόταν καλά το μάθημα που του είχε διδάξει η ζωή - τον πειρασμό να
ελαφρύνει τη μοίρα του αλλάζοντας από την υλοτομία στο ράφτινγκ. Μόνο ο Κύριος
τον εμπόδισε να ρίξει κάτω τον σταυρό που είχε τοποθετήσει πάνω του και να
πάρει τον δικό του, αυτοσχέδιο.
Τα παιδιά
δεν ηρεμούσαν και εκείνος δεν κουραζόταν να απαντάει «όχι».
«Θεωρώ
τις προσπάθειες της Τάνιας να απελευθερωθεί είναι περιττές και μια εντελώς
άσκοπη επιχείρηση. Πρέπει να οπλιστούμε με υπομονή, η οποία φέρνει τεράστια ωφέλεια
σε όλους, με ελπίδα στον κοινό μας Μεσίτη και Παράκλητο...
Η λύση
ενός σημαντικού ζητήματος δεν πρέπει να εξαρτάται από την επιμονή και το
πείσμα, αλλά από τη βαθιά, με τη βοήθεια του Θεού, συλλογισμό, συνοδευόμενο από
προσευχή με ελπίδα, ταπεινότητα και πραότητα.
Ο Κύριος
είναι παντογνώστης, αλλά εμείς είμαστε κοντόφθαλμοι. Ας προσευχηθούμε να
τακτοποιήσει ο Κύριος όλες τις υποθέσεις μας σύμφωνα με τη Θεία Του Πρόνοια, η
οποία είναι πάνω από όλες τις σκέψεις, τη μαντεία και τις απερίσκεπτες
αποφάσεις μας. Ας εμπιστευτούμε τον εαυτό μας σε όλα στο θέλημα του Θεού, ας
υποτάξουμε το θέλημά μας σε αυτό, αλλά μόνο εκούσια, με πλήρη, εσωτερική και
απεριόριστη διάθεση πνεύματος. Κύριε! Ας γίνει το θέλημά Σου!
Έχοντας
συνειδητοποιήσει την αδιαλλαξία του πνευματικού τους πατέρα, τα παιδιά
αποφάσισαν να πάνε στον γέροντα, του οποίου ο λόγος ήταν αδιαμφισβήτητος για
τον πατέρα Ιωάννη. Η Γκαλίνα Τσερεπάνοβα αφηγήθηκε τα εξής: «Η μητέρα Ευγενία
και εγώ πήγαμε στον Ηγούμενο Ιωάννη για να ζητήσουμε την ευλογία του, ώστε να
μπορέσουμε να γράψουμε μια αίτηση εκ μέρους της Τάνετσκα για την απελευθέρωση
του αδελφού της. Ο γέροντας μας χαιρέτησε θερμά και μας κάθισε για τσάι. Στην
ερώτησή μας, απάντησε ότι δεν υπήρχε λόγος να γράψουν πουθενά, μόνο να κάνουν
αίτηση στην «Υπέρτατη Αρχή» και πρόσθεσε: «Θα έρθει αόρατος». Τον αφήσαμε
απογοητευμένο. Δεν υπήρχε κανένας άλλος να απευθυνθούμε».
Και τα
λόγια του γέροντα, «Θα έρθει αόρατα», εκπληρώθηκαν ακριβώς. Εκτός από τον
φυλακισμένο Κρεστιάνκιν, δεν υπήρχε «αορατότητα». Λίγο πριν από τη Συνάντηση
του Κυρίου, του εμφανίστηκε ο Άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ. Αυτός, ήταν αυτός που
είχε αποκαλυφθεί κρυφά στον Ιερέα Ιωάννη για την
επικείμενη φυλάκισή του, αλλά τώρα του έλεγε ανοιχτά για τη χαρμόσυνη αλλαγή
στη ζωή του που επρόκειτο να εκτυλιχθεί, για την απελευθέρωσή του. «Θα είσαι
ελεύθερος!» είπε ο άγιος γέροντας και εξαφανίστηκε.
Την ημέρα
της Συνάντησης του Κυρίου το 1955, ο πατήρ Ιωάννης κλήθηκε στη διοίκηση του
στρατοπέδου και του δόθηκαν τα έγγραφα αποφυλάκισής του. Ο διευθυντής του
στρατοπέδου τον ρώτησε: «Σας αφήνουμε ελεύθερους, αλλά τι θα κάνετε;» Ο πατήρ
Ιωάννης απάντησε: «Θα πάω στο Πατριαρχείο, αφού είμαι ιερέας. Και θα υπακούσω
σε ό,τι μου πουν εκεί. Αλλά δεν ξέρω τι θα κάνω. Ίσως κάνουν κάτι και για μένα
εκεί».
«Θα σε
αναγκάσουν να κουβαλάς κουβάδες με νερό στο βουνό.» Η τελευταία του «υπακοή»
στο στρατόπεδο ήταν να κουβαλάει 40 κουβάδες με νερό στην κορυφή ενός ψηλού
βουνού κάθε μέρα.
Φτάνοντας
στη Μόσχα τη νύχτα και κατεβαίνοντας από το τρένο, ο πατέρας Ιωάννης ανακοίνωσε
από τον σταθμό ότι βρισκόταν ήδη στη Μόσχα, ότι η «απομόνωσή» του είχε
τελειώσει.
Ο πατήρ
Ιωάννης ευλόγησε την περίοδο της εξορίας του με ακόμη μεγαλύτερη ευλάβεια από
τα παιδικά του χρόνια. Σε αυτό το έρημο μέρος, στεκόμενος αδιάκοπα ενώπιον του
Ζωντανού Θεού για πέντε χρόνια, γνώρισε τον Σωτήρα του. Είδε τη βαθιά τραγωδία
ενός κόσμου που υπέφερε και αγωνιζόταν οδυνηρά λόγω του χωρισμού του από τον
Θεό, μέσα από τα μάτια του Σωτήρα, που είχε σταυρωθεί από αγάπη για τον κόσμο
και την ανθρωπότητα.
Και το
μυστήριο της μοναστικής μόρφωσης ολοκληρώθηκε στον Ιερέα Ιωάννη. Η προσευχή του
νου και της καρδιάς, που «παλλόταν» στην καρδιά του, τον ενημέρωνε γι' αυτό.
Ένα νέο στάδιο ζωής ξεκινούσε για τον Πατέρα Ιωάννη τον Χωρικό και περίμενε τι
θα έλεγε ο Κύριος γι' αυτόν.
Το χαλάζι
δεν μπορεί να κρυφτεί στην κορυφή του όρθιου βουνού
Ο Θεός
τον ευλόγησε στο ταξίδι του χωρίς σπίτι
περιπλανώμενος
για 12 χρόνια. Όλα αυτά τα χρόνια, ο Πάτερ Ιωάννης
θα φύγει
από το χωριό με μια μικρή βαλίτσα
στο
χωριό, από τη μια εκκλησία στην άλλη, από την εκκλησία
φυλάκια
σε μια καλύβα του χωριού
Πέρασαν
πέντε χρόνια κρυφής ζωής συνεχούς, έντονης προσοχής στον εαυτό του και σε όλα
γύρω του, με μια προσευχητική κραυγή ενώπιον του Θεού. Ο πατήρ Ιωάννης
ευχαρίστησε τον Κύριο για όλα. Η ψυχή του είχε γνωρίσει τόσο τα συναισθήματα
που πηγάζουν από μια μόνο πηγή - την αγιότητα - και την ανθρώπινη αδυναμία, όσο
και τα βάθη της ανθρώπινης πτώσης, ακόμη και στα βάθη της κόλασης όταν κάποιος
ξεχνάει τον Θεό. Η προσωπική του, ζωντανή πνευματική εμπειρία της πάλης με τον
εχθρό της σωτηρίας έγινε ο ανέκλεπτος θησαυρός με τον οποίο ο πατήρ Ιωάννης
βγήκε από την αναγκαστική του «απομόνωση».
Παραδομένος ολοκληρωτικά στο θέλημα
του Θεού, ο πατήρ Ιωάννης δεν διατάραξε την ηρεμία του με τις επιθυμίες του.
Πήγε στον Μητροπολίτη Νικόλαο για να ακούσει από αυτόν το διάταγμα του Θεού
σχετικά με τη μελλοντική του ζωή. Ο Επίσκοπος Νικόλαος ευλόγησε τον Ιερέα
Ιωάννη να εισέλθει στην Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου Πσκοφ-Σπήλαια. Και
πάλι η ελπίδα του μοναχισμού τον κάλεσε, αλλά, όπως την πρώτη φορά, όχι για
πολύ.
Ο πατήρ
Ιωάννης, σε μια συνομιλία με την αγιογράφο μοναχή Ιουλιανία, διηγήθηκε πώς
έφτασε στο Πσκοφ: «Έφτασα στο Πέχορι την Κυριακή των Βαΐων. Ο επίσκοπος Ιωάννης
(Ραζούμοφ)[42] με κάλεσε αμέσως κοντά του και μου εξέφρασε τα θλιβερά του
συναισθήματα για μεγάλο χρονικό διάστημα, ότι υπήρχαν πολλά να κάνουν, και ότι
ήταν ένας νέος άνθρωπος στην επισκοπή του Πσκοφ, δεν υπήρχαν πιστοί άνθρωποι,
δεν είχε κανέναν να βασιστεί.
Με έβλεπε ως ένα πιστό άτομο που μπορούσε να βοηθήσει. Με παρότρυνε να
πάω στο Πσκοφ και να φροντίσω τον καθεδρικό ναό. Ήδη χτυπούν για την ολονύχτια
αγρυπνία, και εμείς καθόμαστε ακόμα εδώ, συζητώντας...»
