* * *
Είχα μερικούς παλιούς γνωστούς – έναν άντρα και μια γυναίκα, τους οποίους είχα γνωρίσει κάποτε σε διαλέξεις στο Παλάτι των Τεχνών. Υπέφερε από ρευματισμούς και ουρική αρθρίτιδα, τα χέρια της ήταν στραβά, τα πόδια της δεν λειτουργούσαν, ο άντρας της την έσπρωχνε σε αναπηρικό καροτσάκι. Μετά αρρώστησε κι αυτός και χρειάζονταν βοήθεια. Έπρεπε να τους βοηθήσω να πουλήσουν πράγματα. Αν και ήταν γνωστοί μου, τους επισκέπτονταν επίσης η μητέρα μου και η αδερφή μου. Αλλά ο πατέρας μου μού απαγόρευσε να πάω σε αυτούς: «Ε, μην πας, άλλωστε, η μαμά βοηθάει. Και όσο για την πώληση πραγμάτων, δεν μπορούν όλοι να το κάνουν, οπότε μην το αναλάβεις». Όταν ο πατέρας ανακάλυψε ότι αυτοί οι άνθρωποι θεωρούσαν την πίστη ένα επιβλαβές χόμπι για μένα και προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να με αποσπάσουν από την εκκλησία, μου απαγόρευσε εντελώς να πάω σε αυτούς.
* * *
Κάπως ένιωσα άβολα να πω ψέματα σε ένα άτομο που μου φέρθηκε καλά. (Έχασα τη δουλειά λόγω μιας εξέτασης).
- Λοιπόν, τι γίνεται με τις καλές σχέσεις; Τι διαφορά έχει να λες ψέματα; Και σε απαλλάσσω από την αμαρτία σου, - είπε ο Πατέρας με εξουσία, ευλογώντας με.
* * *
Σχετικά με τους υπηρέτες: - Αν το κάνει αργά - είναι εντάξει, αρκεί να είναι ειλικρινής. Αλλά εδώ κάποιοι προσέλαβαν μια υπηρέτρια και δεν μπορούσαν να την επαινέσουν αρκετά: "Ντούνια, Ντούνια" - η δουλειά καίγεται στα χέρια τους. Και μετά έφυγαν όλοι και ξαφνικά έρχονται - το διαμέρισμα ληστεύεται. Η Ντούνια έφερε κλέφτες. Έτσι είναι οι άνθρωποι τώρα!
* * *
- Έχετε τον κανόνα μου; Πώς σας φαίνεται; Τον έδωσα σε μια δασκάλα εδώ, μου είπε ότι τη βοήθησε πολύ. (Μιλούσε για τον «Σύντομο Κανόνα της Ευσεβούς Ζωής», τον οποίο ονομάζαμε «του Μπατυούσκιν» και τον οποίο πήραμε από το βιβλίο του Επισκόπου Πλάτωνα της Κοστρομά «Υπενθύμιση στον Ιερέα των Καθηκόντων του». Επίσης, με την ευλογία του Πατέρα, χρησιμοποιούνταν η «Εξομολόγηση του Εσωτερικού Ανθρώπου», που ανήκε σε έναν από τους πρεσβύτερους της Όπτινα).
* * *
Κάποτε, κατά τη διάρκεια της εξομολόγησης, γέλασα για κάποιο λόγο – κάτι στα λόγια του πατέρα μου φάνηκε σαν αστείο. Δεν θα ξεχάσω ποτέ εκείνη την απειλητική μπλε σπίθα που άστραψε σαν αστραπή στα μάτια του πατέρα.
* * *
«Το Άγιο Ποτήριο πρέπει να προσεγγίζεται με προσοχή και ευλάβεια.»
Όταν πλησίαζες να κοινωνήσεις, στα λόγια «η δούλη του Θεού, η παρθένα Έλενα, κοινωνεί για την άφεση των αμαρτιών της και για την αιώνια ζωή», η φωνή του Πατέρα αποκτούσε μια ιδιαίτερη απαλότητα, εκφράζοντας μια ιδιαίτερη ειρήνη και αγάπη.
* * *
Κάποτε έπρεπε να κοινωνήσω, και την προηγούμενη μέρα ένιωσα άρρωστος. Ο ιερέας ανησύχησε, μου διέταξε να βάλω μία θερμοφόρα στο στομάχι μου για το βράδυ. Μου επέτρεψε να κοινωνήσω με την προϋπόθεση ότι θα απείχα από το φαγητό για δύο ώρες μετά τη Θεία Κοινωνία.
* * *
Μια μέρα μου ήρθε στο μυαλό ότι έπρεπε να διαβάσω τον κανόνα πριν από την εξομολόγηση, όπως γίνεται σε άλλες εκκλησίες. Όταν μπήκα στον ιερέα, ξαφνικά άρχισε να διαβάζει την ευχή: «Ιδού, παιδί μου, ο Χριστός στέκεται αόρατος»... κάτι που δεν είχε κάνει ποτέ πριν. Όταν μετά την εξομολόγηση εξέφρασα τις σκέψεις μου για τον κανόνα και ότι δεν ήταν στα Μαρόσεϊκα, ο ιερέας είπε: «Ποιον άλλο κανόνα χρειάζεσαι;»
- Ναι, παλαιότερα διάβαζαν ακάθιστους στη Μητέρα του Θεού, στον Σωτήρα...
- Ποιον άλλο κανόνα χρειάζεσαι; Σου τον διάβασα όταν σηκώθηκες.
* * *
Ο πατέρας ζήλευε την ανάγνωση των βραδινών και πρωινών προσευχών στην εκκλησία. Ρώτησα: είναι απαραίτητο να διαβάζουμε τις βραδινές προσευχές αφού τις ακούσουμε στην εκκλησία;
- Όχι, δεν είναι απαραίτητο, γι' αυτό διαβάζονται.
- Τι γίνεται αν δεν ακούσετε προσεκτικά;
- Λοιπόν, είναι μόνο δέκα λεπτά.
– Είναι πιο εύκολο να είσαι προσεκτικός στο σπίτι, εδώ σέρνουν τα πόδια τους όταν πλησιάζουν για μια ευλογία και δεν σε αφήνουν να ακούσεις.
Αλλά η έκφραση στο πρόσωπο του Πατέρα έλεγε ότι, όσο καλό κι αν είναι να προσεύχεσαι στο σπίτι, είναι καλύτερο να προσεύχεσαι στην εκκλησία. (Μόνο μετά την εξομολόγηση, αν πρέπει να φας στο σπίτι, ο Πατέρας είπε να ξαναδιαβάσεις τον εσπερινό κανόνα).
* * *
Ο πατέρας μου δεν μου επέτρεψε να φροντίσω έναν ψυχικά άρρωστο συγγενή, λέγοντας ότι αυτό ήταν επιβλαβές για μένα, επειδή κι εγώ η ίδια ήμουν νευρικη.
* * *
Μια φίλη στη δουλειά με ανάγκασε να αναλάβω τη βάρδιά της, λέγοντας: «Είσαι Χριστιανή και επομένως πρέπει να κάνεις ό,τι σου ζητηθεί». Είπα στον ιερέα. Αυτός θύμωσε:
- Μην την αφήσεις να σε πειράζει. Πες της: γιατί μου το λες αυτό; Τι σημασία έχει για κανέναν; Άλλωστε, δεν ανακατεύομαι και δεν μιλάω για ό,τι έχεις στο μυαλό σου;
Ο πατέρας μας διέταξε να αλλάξουμε βάρδιες, και αν επιμένει, τότε λέμε: «Δεν μπορώ, δεν είμαι καλά και η μητέρα μου δεν είναι καλά».
* * *
Όταν έθαψαν την αδελφή Λίζα, ο πατέρας μίλησε πολύ θερμά γι' αυτήν, ειδικά για το πόσο πράος ήταν και πόσο την αναστάτωνε η φλυαρία των αδελφών στην εκκλησία.
* * *
Όταν άρχισα να διαβάζω τον Ιωάννη της Κλίμακος, ο πατέρας μου δεν μου το επέτρεψε, αλλά μου διέταξε να ξαναδιαβάσω και να κρατήσω σημειώσεις από τον αββά Δωρόθεο:
- Σκέφτεσαι: Το διάβασα και αυτό είναι όλο. Αλλά πρέπει να το διαβάσεις με δράση. Διάβασέ το ξανά και ξανά. Αλλιώς, το διαβάσεις και δεν μένει τίποτα.
* * *
- Μόνο οι Άγγελοι μπορούν να προσεύχονται χωρίς σκέψεις. Μπορεί να είσαι κουρασμένος. Είσαι πάντα νευρικός, αυτό σε εμποδίζει στην προσευχή και σε όλα. Και να είσαι πιο ήρεμος στην εργασία σου.
* * *
– Η Εκκλησία δεν είναι μια συνεργασία, όπως λένε κάποιοι, ούτε ξεχωριστοί κόκκοι, αλλά μία ψυχή.
* * *
– Οι άγιοι, όταν έρχονται πιο κοντά στον Θεό, αρχίζουν να βλέπουν καλύτερα τις αμαρτίες τους.
* * *
Θυμάμαι πώς, παρουσία μου, έφεραν τα εγγόνια του πατέρα μου για να αποχαιρετήσουν το βράδυ: τη Ζόγια, την Ιρότσκα και τον Αλιόσα , με τα πουκάμισά τους. Σταύρωσαν τα χέρια τους κάτω από την ευλογία και ο πατέρας τους έδωσε ένα κομμάτι σοκολάτας για την καλή τους συμπεριφορά. Τα παιδιά τον αντιμετώπιζαν με σεβασμό και στα μάτια του πατέρα μου, όταν τα ευλογούσε και τα χάιδευε στα μάγουλα, έλαμπε η αγάπη του, ειδικά στο βλέμμα του προς τον Αλιόσα. Όταν ο Αλιόσα ήταν μικρός, έμοιαζε πολύ με τον πατέρα μου. Αυτό μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση όταν, ανήμερα των Χριστουγέννων, ο πατέρας τον οδήγησε στην τραπεζαρία από το χέρι.
* * *
Θυμάμαι ότι πλησίαζα να εξομολογηθώ, και ο π. Σέργιος βγήκε από το ιερό για να ρωτήσει κάτι τον Πατέρα. Μπορώ ακόμα να δω τον Πατέρα να τον κοιτάζει με ένα χαμόγελο, με αγάπη, με χαρά που είχε έναν τέτοιο γιο. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να πούμε ότι τα μάτια του «έλαμπαν» από αυτά τα συναισθήματα.
* * *
Τι ζωντάνια είχε ο πατέρας – τόσο στο σπίτι όσο και στη λειτουργία του στην εκκλησία.
Αυτό που έδινε ο πατέρας στην ψυχή δεν συνίστατο μόνο στις συμβουλές του, όχι μόνο στα λόγια του, αλλά σε ολόκληρη την ύπαρξή του, στην εμφάνισή του, στη φωνή του, στις κινήσεις του, στην αγάπη του, στο γεγονός ότι μερικές φορές σε χτυπούσε στο μάγουλο ή σου έσφιγγε τα αυτιά. «Κοίτα πώς έχουν γίνει, δεν μπορείς να φτάσεις τα αυτιά μου!» (κάτω από το μαντήλι του). Μερικές φορές έλεγες κάτι στον πατέρα, και καθόταν απέναντί σου, με τα χέρια του πίσω από τη ζώνη του και είτε χαμογελούσε, είτε άκουγε σοβαρά, σκύβοντας ελαφρά το κεφάλι του, και ξαφνικά διέκοπτε, γελώντας: «Άκου, Λέλκα, τι σου λέω!» Ή μισοξαπλωνόταν στο κρεβάτι, ακουμπώντας τον αγκώνα του στο μαξιλάρι και μετά αναζωογονούνταν: «Και τι σου λέω; Πρέπει να είσαι καλή με τη μητέρα σου, πράος, όχι θρασύς!» Ή: «Πρέπει να είσαι σοβαρή στη δουλειά, να συμπεριφέρεσαι με αξιοπρέπεια», ή: «Και λέω: μην φλυαρείς, ακούς, Λέλκα; Δεν μπορείς να φλυαρείς!» Και πόσες φορές σε ευλόγησε ο Πατέρας ενώ του μιλούσες: ό,τι σου έλεγε να κάνεις, σε ευλόγησε αμέσως, και όχι μόνο μία φορά, το χέρι σου δεν πρόλαβε καν να διπλώσει για την ευλογία.
Και όταν κάνεις κάτι όπως σου διέταξε ο Πατέρας, πόσο χαρούμενος είναι! Και πόσες φορές θα πει: «Λοιπόν, Λέλια, θα είσαι καλή; Υποσχέσου μου ότι θα είσαι καλή! Υποσχέσου μου ότι δεν θα κάνεις (αυτό και εκείνο)». Και δεν θα σταματήσει να ρωτάει μέχρι να το υποσχεθείς. Και τότε, όταν κάνεις κάτι κακό, η συνείδησή σου σε βασανίζει διπλά: παραβίασες την υπόσχεσή σου στον Πατέρα και μερικές φορές απέχεις από το να αμαρτήσεις.
* * *
Ο πατέρας δεν φοβόταν να πει ότι αν είχες δίκιο σε κάτι εναντίον κάποιου άλλου, έκρινε πάντα τα πάντα δίκαια, και αυτή η ιδιότητά του ήταν κατά κάποιο τρόπο ενθαρρυντική.
* * *
– Τίποτα καλό δεν θα προκύψει από κακές κουβέντες.
* * *
Όταν δεν υπήρχε δουλειά στη δουλειά, ο πατέρας επέτρεπε στους ανθρώπους να διαβάζουν.
- Είχα ένα πρόσφατα. Την απέλυσαν επειδή, όταν είχε λίγη δουλειά, διάβαζε μυθιστορήματα, και μερικοί από τους ανωτέρους της την παρακολουθούσαν και δεν της έλεγαν τίποτα. Και μετά, όταν άρχισε να ρωτάει γιατί την απέλυαν, της είπαν: «Κάνεις αυτό και εκείνο στη δουλειά».
* * *
Κάποτε ρώτησα τον πατέρα μου για τα κοσμικά βιβλία, αν έπρεπε να τα διαβάσω.
«Δεν χρειάζεται, μην το διαβάσεις», μου απάντησε.
Αλλά στον μπαμπά μου δεν άρεσε, και πού και πού μου έδινε κάτι να διαβάσω, και θύμωνε όταν αρνιόμουν.
- Λοιπόν, αν σου το δώσει ο μπαμπάς, - είπε ο μπαμπάς, - πάρ' το και διάβασέ το. Και αν δεις ότι το βιβλίο δεν είναι πολύ καλό, τότε άφησέ το στην άκρη.
Μια άλλη φορά, όταν ανέκυψε η ίδια συζήτηση, ο πατέρας είπε:
- Και εξετάζεις πώς σε επηρεάζει το βιβλίο και ενεργείς ανάλογα.
- Πάτερ, συχνά φαίνεται σαν ένα καλό βιβλίο, αλλά μετά νιώθεις ότι είναι δύσκολο να προσευχηθείς προσεκτικά μετά από αυτό.
- Λοιπόν, μην το διαβάζεις.
* * *
- Πόσο συχνά πρέπει να διαβάζω την Προσευχή του Ιησού; Κάποιοι τη διαβάζουν συνεχώς, όλη την ώρα...
- Ω, τι λες, συνεχώς... Πρέπει να διαβάζεις την Προσευχή του Ιησού για να θυμάσαι τον Θεό συνέχεια - γι' αυτό υπάρχει!
* * *
Ο πατέρας μου μού είπε ότι ο ιερέας που τον συκοφάντησε (μέσω της πνευματικής του κόρης, της συναδέλφου μου), ήρθε σε αυτόν για συμβουλές, καταβεβλημένος από θλίψη και άγχος, επειδή δεν μπορούσε να αναλάβει την ευθύνη της εξομολόγησης.
* * *
Κάποτε ρώτησα αν ήταν δυνατόν να παίρνω χαρτί από τη δουλειά για να ηχογραφώ συνομιλίες. Ο ιερέας γέλασε:
- Ναι, νομίζω ότι το θεωρείς αυτό έθιμο. Κάποιος μου έστειλε ένα γράμμα και ο φάκελος είχε πάνω του τη σφραγίδα ολόκληρου του ιδρύματος. Το ίδιο ισχύει και για σένα; Τέλος πάντων!
* * *
Στην προσευχή που μου έκανε ο πατέρας στην επιστολή του που έστειλε δύο μήνες πριν από τον θάνατό του, μου φαίνεται ότι αντανακλούσε μια προαίσθηση ή πρόβλεψη του θανάτου του, την οποία άρχισε να μας λέει περίπου έξι μήνες πριν, ξεκινώντας από την ημέρα του θανάτου του π. Λαζάρου. Μίλησε γι' αυτό σε όλους μας την ονομαστική του εορτή. Και το Πάσχα, όταν τη δεύτερη μέρα νωρίς το πρωί πήγαμε στο διαμέρισμά του για να ανταλλάξουμε το πρώτο φιλί, αυτός, δίνοντάς μου μια εικόνα της Παναγίας του Καζάν, είπε: «Λοιπόν, τώρα εξομολογήσου στον π. Σέργιο» (κάτι που είχε απαγορεύσει προηγουμένως) - και αυτή τη φορά κατάλαβα περισσότερο από οτιδήποτε άλλο ότι αυτός ήταν ένας αποχαιρετισμός, ότι σύντομα δεν θα υπήρχε, και το βίωσα ιδιαίτερα οδυνηρά. Μετά από αυτό, εξομολογήθηκα στον πατέρα αρκετές φορές ακόμη.
Ήταν άνοιξη. Την προηγούμενη μέρα είχα πάει να δω μια φίλη μου (Τάνια Κ., 81 ) σε ένα σανατόριο. Εκεί μαζέψαμε τις πρώτες μας βιολέτες. Τις πήγα στο διαμέρισμα του πατέρα μου και μου είπε μέσω της Σεραφείμα Ιλινίτσχνα 82 να πάω να τον δω την επόμενη μέρα. Έπρεπε να διαλέξω μια ώρα που ο πατήρ Σέργιος θα υπηρετούσε στην εκκλησία, επειδή μπορεί να δυσαρεστούνταν που ο πατέρας, που ήταν άρρωστος (και υπό κράτηση), θα με δεχόταν. Ο πατέρας με χαιρέτησε ευγενικά. Το μικρό του δωμάτιο ήταν πλημμυρισμένο από το φως του ήλιου. Ο πατέρας ήταν ντυμένος στα λευκά και δεν ήταν ξαπλωμένος στο κρεβάτι. Με κάποια παιδική χειρονομία με κάθισε σε μια καρέκλα, πήρε την τελευταία μου εξομολόγηση, άρχισε να τη διαβάζει δυνατά και ταυτόχρονα να απαντά στις ασήμαντες ερωτήσεις μου. Ρώτησε επίσης για τον συνάδελφό μου και τον πατέρα μου, αν είχε φύγει οριστικά ή ήταν απλώς σε επαγγελματικό ταξίδι, και ενέκρινε το γεγονός ότι διάβασα την προσευχή του και ότι αυτή η προσευχή ηρέμησε την καρδιά μου. «Ω, προσεύχεσαι; Ωραία!» Σηκώθηκε να με ευλογήσει, όταν επρόκειτο να φύγω, ο πατέρας έριξε το βάζο με τα λουλούδια. Το σήκωσα, δεν έσπασε. «Τέτοια θαύματα κάνουμε», αστειεύτηκε ο πατέρας. Αποχαιρετώντας, έσκυψα το κεφάλι μου. Ο πατέρας μου χάιδεψε το κεφάλι μου και μετά με φίλησε στο μάγουλο. Μετά με ευλόγησε αρκετές φορές και μου είπε να μάθω αγγλικά.
Σε μια από τις τελευταίες του επισκέψεις, ο πατέρας, όπως συνήθιζε, άρχισε να μου λέει να πηγαίνω πάντα σε αυτόν όταν χρειαζόμουν, αλλά χωρίς να ολοκληρώσει την πρότασή του, ξαφνικά σώπασε.
* * *
Την ημέρα της αναχώρησης του πατέρα μου στη Βερέγια το 1923, ήμουν στη λειτουργία και έλαβα τα Άγια Μυστήρια, και εξομολογήθηκα την προηγούμενη μέρα στο διαμέρισμά του. Γενικά, τις τελευταίες μέρες πριν φύγω, έβλεπα τον πατέρα μου αρκετά συχνά. Κατάφερα να φέρω τη μητέρα μου στον πατέρα μου ξανά, αν και μου κόστισε πολύ κόπο. Ομολόγησε, αλλά μετά αποδείχθηκε ότι ο πατέρας της μίλησε σχεδόν αποκλειστικά για μένα. Είπε επίσης ότι δεν είχε δει ποτέ τον πατέρα μου στη ζωή του, ότι ήταν πάντα μπροστά στα μάτια του.
Η Λειτουργία τελέστηκε στον αριστερό διάδρομο. Αφού τελείωσε, ο πατέρας βγήκε για να τελέσει μια προσευχή μπροστά στην Εικόνα της Θεοτόκου. Μπορώ ακόμα να δω τον πατέρα, τόσο μικροσκοπικό, να γονατίζει και να διαβάζει την αγαπημένη του προσευχή προς τη Θεοτόκο: «Σε ποιον να φωνάξω, Κυρία;» και εντελώς απορροφημένος στην προσευχή. Θυμάμαι ότι τον λυπήθηκα ιδιαίτερα, η καρδιά μου πονούσε.
Όταν όλα τελείωσαν, ο πατέρας έδωσε έναν σταυρό και μετά άρχισε να ευλογεί τους πάντες, μοιράζοντας χάρτινες εικόνες. Δεν βιαζόμουν να πλησιάσω, ήθελα να κοιτάζω περισσότερο τον πατέρα και να ακούω τι θα έλεγε στον καθένα. Θυμάμαι ότι ο πατέρας χαιρόταν για τη Βέρα και τη Λίζα 83 : «Τώρα έχω δύο δικούς μου γιατρούς». Τελικά, ήρθα κοντά του: «Α, Λέλια!» Αφού έψαξε στο πακέτο με τις εικόνες που κρατούσε στα χέρια του, ο πατέρας έβγαλε μια εικόνα του Αγίου Νικολάου: «Λοιπόν, Λέλια, σε εμπιστεύομαι στον Άγιο Νικόλαο». Ο πατέρας με ευλόγησε με την εικόνα και μου την έδωσε, τη φίλησα και ήθελα να την πάρω, αλλά ο πατέρας δεν μου την έδωσε, αλλά με ευλόγησε για δεύτερη φορά με τα λόγια: «Λοιπόν, Λέλια, να είσαι καλή, να είσαι δυνατή!» και με άφησε να φιλήσω το χέρι του, μετά από το οποίο μου έδωσε την εικόνα. Δεν κατάλαβα τα τελευταία του λόγια, αλλά τα σκέφτηκα.
Σύντομα, ένας ταραγμένος π. Σέργιος ήρθε και πήρε τον πατέρα μακριά. Δεν είδα ποτέ ξανά τον πατέρα ζωντανό.
Μετά την αναχώρησή του, για κάποιο λόγο η ψυχή μου έγινε τρομερά βαριά, εντελώς ασυνείδητα. Δεν μπορούσα να βρω μέρος για τον εαυτό μου. Τελικά, αποφάσισα να γράψω στον πατέρα. Ήταν αργά το βράδυ της 8ης Ιουνίου 21. Έβγαλα την κάρτα του, διάβασα την επιστολή του και άρχισα να γράφω. Ήταν σαν να ήμουν ξανά με τον πατέρα, βιώνοντας την ίδια εξαιρετική χαρά, κλαίγοντας και προσευχόμενος. Με αυτό, αποκοιμήθηκα, χωρίς να έχω τελειώσει ακριβώς την επιστολή.
Την επόμενη μέρα που τελείωσα την επιστολή, έπρεπε να την στείλω τυχαία, αλλά αντ' αυτού έμαθα ότι ο πατέρας μου είχε πεθάνει την προηγούμενη μέρα, περίπου την ίδια ώρα που του έγραψα.
Έλαβα τα πρώτα νέα γι' αυτό από την Όλγα Αλ. Πήγαμε στην εκκλησία μαζί της και μετά πήγαμε στη Μητέρα στο "Λιστβιάνι" στη ντάτσα, για να μην την αφήσουμε μόνη. Μοιράστηκε μαζί μας πολλά για τη ζωή της με τον πατέρα.
Στην κηδεία, για κάποιο λόγο, δεν πήγα στη χορωδία, αλλά παρέμεινα όρθιος στην αλυσίδα που περιέβαλλε το φέρετρο του πατέρα στην εκκλησία, δίπλα στη Νατάσα Λ., την οποία γνώριζα πολύ λίγα - μόνο μια φορά ο πατέρας με έστειλε να της πω να έρθει σε αυτόν. Αλλά τώρα νιώθαμε πολύ κοντά, και ο Κύριος μας προόρισε να ξανασυναντηθούμε στη ζωή σε δύσκολα χρόνια.
Θυμάμαι την εντύπωση που αποκόμισα από τον επικήδειο λόγο του πατέρα. Κάθε λέξη θυμόταν ως την πραγματική αλήθεια, δεν υπήρχαν αμφιβολίες ή αμηχανίες. Όλα όσα ειπώθηκαν εκεί για τον πατέρα ήταν αληθινά, και ταυτόχρονα τα λόγια ακουγόντουσαν σαν δικά του. Αυτό που έγραψε αργότερα ο πατέρας Παύλος ήταν πολύ έξυπνο και ίσως το χρειαζόταν κάποιος, αλλά τότε νιώσαμε μόνο ότι ακούγαμε την τελευταία ομιλία του πατέρα που μας απευθυνόταν, και οι ψυχές μας άνοιξαν σε αυτόν, έκλαψαν και αγαλλίασαν. Γενικά, όλοι ένιωσαν μια λαμπρή χαρά κοντά στο φέρετρο του πατέρα. Οι αδελφές ζήτησαν ακόμη και άδεια να ψάλλουν το "Πάσχα" κατά τη διάρκεια του μυστηρίου.
* * *
Κάποτε ήρθα να δω τον πατέρα και καθόμουν στην τραπεζαρία με την Όλγα Πετρόβνα . Στο διάδρομο κάθονταν δύο άγνωστες γυναίκες που είχαν έρθει να δουν τον πατέρα για συμβουλές. Κάποιος χτύπησε την πόρτα. Οι γυναίκες την άνοιξαν και ο άντρας που μπήκε άρχισε να τις ρωτάει για κάτι. Μετά από αρκετές ερωτήσεις, άρχισε να φωνάζει, μπήκε τρέχοντας στην τραπεζαρία και τις απείλησε με κάτι. Αποδείχθηκε ότι ήταν ο «αστυνομικός της περιοχής». - «Δέχεστε ξανά κόσμο, σας το απαγόρευσα». Του είπαν ότι οι γυναίκες είχαν έρθει για να εξομολογηθούν «Τι εννοείς - να εξομολογηθούν; Οι ίδιες είπαν ότι η μία έπρεπε να πουλήσει μια αγελάδα και η άλλη έπρεπε να παντρέψει την κόρη της!..» Ο πατέρας Σέργιος βγήκε χλωμός και ταραγμένος και μόλις που κατάφερε να πείσει τον αστυνομικό της περιοχής. Όλο το σπίτι ήταν εξαιρετικά ταραγμένο, είχαν χάσει τα κεφάλια τους από τον φόβο. Όταν έφυγε ο αστυνομικός της περιοχής, εγώ, αν και ήμουν κι εγώ φοβισμένος, πήγα να δω τον πατέρα. Από όλους αυτούς, μόνο αυτός παρέμεινε ήρεμος, μου μίλησε τόσο ευγενικά και προσεκτικά όσο πάντα, μόνο εγώ ο ίδιος έσπευσα να φύγω, και μετά για πολύ καιρό δεν μπορούσα να τον πλησιάσω. Φαίνεται ότι ήταν ήδη σε κατ' οίκον περιορισμό, και ήταν δυνατό να τον πλησιάσω μόνο κρυφά, ακόμη και από τον π. Σέργιο.
Κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής, ο Πατέρας διάβαζε τον μεγάλο κανόνα, τους διάβαζε έτσι ώστε όλα όσα υπήρχαν στην καρδιά του απολιθωμένου να έλιωναν και να έκλαιγαν μαζί του και με τον Όσιο Ανδρέα. Μετά το Απόδειπνο, ο Πατέρας απομακρύνθηκε, δεν ευλόγησε κανέναν. Συνέβη να στέκομαι στη χορωδία κοντά στο εξομολογητήριο. Ο Πατέρας πέρασε σχεδόν κατευθείαν προς το μέρος μου χωρίς να ευλογήσει.
Στο τέλος της λειτουργίας ήμουν κουρασμένος και ήθελα να κοιμηθώ. Όταν αργότερα το μετάνιωσα, ο πατέρας με ρώτησε με έκπληξη και ένα χαμόγελο: «Τι, κοιμήθηκες πίσω από το μεγάλο κανόνα;»
Όταν ο πατέρας συνοδεύτηκε έξω από την εκκλησία πρόσφατα, ήταν ιδιαίτερα συγκινημένος. Το σκούφο του ήταν πολύ χαμηλά κατεβασμένο, ο γιακάς του ράσου του ήταν ψηλός, και το μόνο που φαινόταν από τον πατέρα ήταν τα γκρίζα σγουρά μαλλιά του, η γενειάδα του, το κοφτερό, διαπεραστικό και μερικές φορές γεμάτο αγάπη βλέμμα του, και το χέρι του απλωμένο σε ευλογία, κι όμως ήταν τόσο μικροσκοπικός, τόσο μικροσκοπικός, και κατά κάποιο τρόπο τον λυπόταν κανείς.
Όπως είπα, τον περασμένο χειμώνα, ο πατέρας ήταν άρρωστος και για αυτόν και για άλλους λόγους σχεδόν ποτέ δεν πήγαινε στην εκκλησία, και δεν άφηναν κανέναν να τον δει. Μερικές φορές στεκόσουν στα πίσω σκαλιά της εκκλησίας ή καθόσουν δίπλα στο πηγάδι της εκκλησίας και κοίταζες και κοίταζες το μικρό παράθυρο του πατέρα - ίσως η σκιά του να εμφανιζόταν μέσα σε αυτό, αλλά το παράθυρο ήταν επίσης κλειστό. Στεκόσουν εκεί και σκεφτόσουν: «Πάτερ, προσευχήσου για μένα!» Ήταν μια δύσκολη περίοδος. Οι γενικές εξομολογήσεις ήταν πάντα ανεπαρκείς και ο πατέρας δεν με άφηνε να εξομολογηθώ σε κανέναν άλλο. Τελικά, κατάφερα να γράψω τις εξομολογήσεις μου στον πατέρα, και εκείνος τις επέτρεπε ερήμην. Έλαβα μια επιστολή από αυτόν σε απάντηση στην πρώτη, η οποία ήταν σαν η τελευταία του διαθήκη για όλη μου τη ζωή. Μέχρι την άνοιξη, κατάφερα να δω τον πατέρα μερικές ακόμη φορές.
Ορίστε η επιστολή του πατέρα: Καλή Λέλια!
Για όσα μετανόησες γραπτώς, σε έχω αθωώσει και δεν πρέπει να μετανοήσεις ξανά αν δεν έχεις επιστρέψει σε αυτά. Όσο για την περιγραφή της ζωής σου, όπως έκαναν ο Μ.Α. και άλλοι, τότε περίγραψέ την.
Προσευχηθείτε ένθερμα και χωρίς διακοπή. Μην ξεχνάτε ότι βρίσκεστε στην παρουσία του Παντογνώστη Κυρίου. Ο Ελεήμων Κύριος σας προστατεύει ορατά και δεν σας στέλνει ιδιαίτερες δοκιμασίες. Γι' αυτό, να Τον ευχαριστείτε συνεχώς και να είστε ήρεμοι, είναι Ελεήμων, ο Ίδιος πάντα.
Σκεφτείτε τα πάντα. Προσπαθήστε να αποκαλύψετε τον Χριστό τον Σωτήρα στη ζωή σας. Πριν κάνετε ή πείτε κάτι, σκεφτείτε πώς θα ενεργούσε ή θα έλεγε ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός σε αυτή την περίπτωση.
Φερθείτε σε όλους με φροντίδα και αγάπη και όλα θα πάνε καλά.
Ελέγξτε τον εαυτό σας και προσπαθήστε να μην κάνετε τίποτα κακό ή αμαρτωλό την επόμενη μέρα.
Ξεχάστε την δεισιδαιμονία σας: αυτό που έλεγαν για εσάς στο ίδρυμα, ότι φέρνετε μόνο ατυχία σε όλους όσους ήρθαν σε επαφή μαζί σας, και μετά εσείς οι ίδιοι παρατηρήσατε ότι αν υποθέσατε κάτι, αποδείχθηκε το αντίθετο - μην το σκέφτεστε πια. Όλα αυτά είναι ψέματα και ανοησίες. Σας το είπα στην εξομολόγηση και πάλι θεωρώ καθήκον μου να το επαναλάβω: μην υποθέτετε τίποτα για το μέλλον, αλλά βασίζεστε σε όλα στον παντογνώστη Ουράνιο Πατέρα σας και στη Μητέρα του Θεού. Ζητήστε βοήθεια από τον Άγιο Νικόλαο, τον Μάρτυρα Τρύφωνα, την αγία Ελένη και τον άγιο Φύλακα Άγγελό σας και πιο συχνά φωνάξτε στον Ελεήμονα Δημιουργό! Και στην κοινή μας Μητέρα, τη Βασίλισσα των Ουρανών: "Σας εμπιστεύομαι τη ζωή μου και προσεύχομαι δακρυσμένα: κανονίστε τη ζωή μου όπως θέλετε. Πιστεύω ακράδαντα ότι θα εκπληρώσετε την ανάξια, αμαρτωλή προσευχή μου και θα με βοηθήσετε να αναπτυχθώ πνευματικά σε αυτή τη ζωή και στο μέλλον κανονίστε να δω τη Βασιλεία των Ουρανών, όπου δεν θα υπάρχει ούτε θλίψη ούτε στεναγμός, αλλά ατελείωτη ζωή." Είθε η ευλογία του Κυρίου να είναι πάνω σας όλους. Κόμης Α.
* * *
Μια μέρα ήρθα στην εξομολόγηση στον ιερέα με έναν ατελείωτο αριθμό ερωτήσεων (πάνω από δύο δωδεκάδες). Συσσωρεύτηκαν σταδιακά: δεν μπορούσα να κάνω μια ερώτηση, ξέχασα μια άλλη και τελικά ζήτησα άδεια να τις γράψω. «Γράψε τις, γράψε τις», είπε ο ιερέας. Έτσι τις έγραψα πιο ευανάγνωστα, σκεπτόμενος ότι ίσως έδινα αυτή τη λίστα στον ιερέα και θα απαντούσε αργότερα. Ήταν κάποια αργία. Πήγα στον ιερέα στη σολέα και εκεί ήταν σκοτεινά, ένα φως ήταν αναμμένο. Είπα στον ιερέα: «Έγραψα τις ερωτήσεις μου, αλλά είναι σκοτεινά και υπάρχουν πολλές, ίσως κάποια άλλη φορά;» «Κανένα πρόβλημα, κανένα πρόβλημα, δώσε μου τις ερωτήσεις σου», είπε ο ιερέας και πήγε κάπου. Ένα λεπτό αργότερα βγήκε από το ιερό με ένα κερί για να με φωτίσει. Δεν ήξερα τι να κάνω: «Πάτερ, συγχώρεσέ με, έχω πολλές ερωτήσεις». Με κοίταξε - είχα περίπου έξι σελίδες γραμμένες με μικρά γράμματα. - «Ναι, είσαι εγγράμματος, εγγράμματος, μπορείς να γράψεις» (επανάλαβε αυτά τα λόγια αρκετές φορές κατά τη διάρκεια της εξομολόγησης). Αρχίζω να διαβάζω και νιώθω ότι όλα εδώ είναι ασήμαντα, και μια ολόκληρη ουρά περιμένει τον ιερέα, και εγώ είμαι εδώ με τις ερωτήσεις μου, και επειδή ανησυχώ, τα πράγματα πάνε ακόμα πιο αργά.
– Πρέπει να κάνεις τον σταυρό σου κάθε φορά που περνάς από μια εκκλησία;
- Και μετά τι; Γιατί ρωτάς; Γιατί τραβάς την προσοχή όλων πάνω σου; - Ο ιερέας σταμάτησε για μια στιγμή. - Λοιπόν, άστο, άστο, πρέπει να βαπτιστώ.
- Πάτερ, όταν περπατάς είναι εντάξει, αλλά όταν παίρνεις τραμ, τελικά κάνεις συνέχεια τον σταυρό σου. Για παράδειγμα, στο Οχότνι Ριάντ, υπάρχουν εκκλησίες σε τρεις πλευρές.
- Και μπορείτε να το κάνετε ως εξής: στην Αγία Παρασκευή και τον Πρίγκιπα Αλέξανδρο Νέβσκι, κάντε έναν σταυρό: «Κύριε Ιησού Χριστέ»... - Ο ιερέας έκανε με ευλάβεια το σημείο του σταυρού στον εαυτό του.
- Πώς να διαβάζω προσευχές (στο σπίτι) - φωναχτά ή σιωπηλά; - Να διαβάζω όπως νιώθω καλύτερα, ούτως ή άλλως... Όπως νιώθω καλύτερα.
– Αποσπάται πολύ η προσοχή μου κατά τη διάρκεια του Χερουβικού Ύμνου. Τι πρέπει να διαβάσω εδώ για να συγκεντρωθώ καλύτερα;
- Και ποια είναι η ιερατική προσευχή εδώ;.. - είπε ο ιερέας και σταμάτησε, διστάζοντας. - Διάβασε αυτό: «Ελέησόν με, Θεέ μου»...
– Πόσες φορές (την εβδομάδα) πρέπει να πηγαίνεις στην εκκλησία και πόσο συχνά πρέπει να κοινωνείς;
- Νομίζω - μία φορά την εβδομάδα, νομίζω ναι... Η πιο δύσκολη ερώτηση ήταν η τελευταία:
- Πατέρα, είναι τόσο ταραγμένες οι εποχές... Αν σου συμβεί κάτι, σε ποιον πρέπει να πας;
Το πρόσωπο του πατέρα σκοτείνιασε από θλίψη και, κοιτάζοντας στο πλάι, είπε:
- Λοιπόν, σε ποιον; - Να πάει στον π. Λάζαρο ή στον π. Σέργιο, - και πήγε στο ιερό να αναφωνήσει.
Γενικά, ο πατέρας δεν ήθελε να απευθύνομαι σε κανέναν άλλον, και αν αυτό συνέβαινε από ανάγκη κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Βερέγια, ρωτούσε για όλα όσα μου λέγονταν, επιδοκιμάζοντας ή αποδοκιμάζοντας ό,τι λέγονταν. «Αυτοί, οι νέοι, έχουν τις δικές τους μεθόδους», έλεγε ο πατέρας! Κάποτε του ζήτησα να με ευλογήσει να γίνω φίλη με κάποιον, επειδή μερικές φορές η ψυχή μου είναι βαριά και είναι δύσκολο να φτάσω στον ίδιο τον πατέρα. Ο πατέρας φάνηκε να μην καταλαβαίνει την ερώτηση και ταράχτηκε: «Για τι πράγμα μιλάς; Να σε ευλογήσω να πας σε κάποιον άλλο;»
Στον αποχαιρετισμό, ο πατέρας με αποκάλεσε για άλλη μια φορά «εγγράμματο». Κάποτε ρώτησα τον πατέρα τι πρέπει να κάνω κατά τη διάρκεια των προσευχών πριν από την Κοινωνία, όταν δεν λαμβάνω Κοινωνία.
- Δεν ξέρω τι να σε συμβουλεύσω... Λοιπόν, τι; Διάβασε την Προσευχή του Ιησού ή σκέψου το περιεχόμενο αυτών των προσευχών; Γιατί το χρειάζεσαι αυτό; Πότε λοιπόν πρέπει να είσαι στη λειτουργία και να μην κοινωνήσεις;
Και δεν ήξερα ότι ο πατέρας έβλεπε ότι σπάνια παρακολουθούσα τη λειτουργία. Όταν μόλις είχα αρχίσει να πηγαίνω στη Μαρόσεϊκα, είχα ένα βιβλίο που ονομαζόταν «Οι Ακολουθίες της Εβδομάδας των Παθών» και συχνά στεκόμουν με αυτό κοντά στη δεξιά χορωδία για να παρακολουθήσω τη λειτουργία, κάτι που δεν γνώριζα πολύ καλά τότε. Ένας από τους τραγουδιστές με έσυρε στη χορωδία λόγω αυτού του βιβλίου, και έμεινα εκεί μέχρι που η διευθύντρια της χορωδίας Μαρούσια με ρώτησε ποιος με ευλόγησε να σταθώ εκεί. Πήγα στον πατέρα. Αποδείχθηκε ότι είχε ήδη παρατηρήσει ότι στεκόμουν εκεί: «Και κοίταζα: γιατί είναι εκεί;» - αλλά με ευλόγησε να τραγουδήσω.
Όταν φορούσα μαντίλα με την ευλογία του Πατέρα, έλεγε περισσότερες από μία φορές, βλέποντάς με με μαύρη μαντίλα: «Ω, καλόγρια μου! Τώρα δεν μπορείς ούτε να φτάσεις τα αυτιά σου, δεν μπορείς να τα ξεριζώσεις!»
Ο πατέρας μου δεν μου επέτρεπε να διαχειρίζομαι τον μισθό μου, αλλά να τον δίνω στη μαμά και να τον ξοδεύω μόνο με τη συγκατάθεσή της. Ακόμα και όταν κάποτε πλήρωσα περισσότερα για το Τριώδιο από όσα χρειαζόμουν για σημειώσεις, μου το πήρε αφού είχε περάσει η ανάγκη και μου έδωσε τα χρήματα. Ήταν δύσκολο για μένα να αποχωριστώ αυτό το βιβλίο, αλλά δεν τόλμησα να αντιταχθώ. «Άλλωστε, δεν το χρειάζεσαι πραγματικά, (δηλαδή το χρειάζεσαι) μόνο τώρα, και τότε θα το κανονίσω για σένα», μου ζητήθηκε εδώ. Και δεν πρέπει να έχεις (τέτοια) μυστικά από τη μαμά.»
* * *
- Πατέρα, μερικές φορές πιάνω τον εαυτό μου να είναι ιδιαίτερα ευγενικός με την οικογένειά σου, ώστε να μπορώ να σε πλησιάσω πιο εύκολα.
Ο ιερέας χαμογέλασε: «Και θέλω να είσαι καλός όχι μόνο με την οικογένειά μου, αλλά και να φέρεσαι σε όλους με καλοσύνη και αγάπη για χάρη του Κυρίου».
* * *
Κάποτε ρώτησα τον πατέρα για ελεημοσύνη. Στην αρχή μου είπε:
- Δώστε όταν έχετε χρήματα μαζί σας. Είναι καλό να δίνετε ελεημοσύνη κατ' ιδίαν, αλλά όχι από ματαιοδοξία. Αλλά είναι καλύτερο να διαλέξετε κάποιον, κάποιο άτομο για το οποίο γνωρίζετε σίγουρα ότι έχει ανάγκη, και να τον βοηθήσετε. Διαφορετικά, συμβαίνει συχνά οι ζητιάνοι να απατούν.
- Πάτερ, δεν θα ήταν καλύτερα να το βάλουμε σε ένα πιάτο για τους φτωχούς;
- Είναι κι αυτό πιθανό.
Για την εορτή της εικόνας της Θεοτόκου «Παντάνασσα» — 31 Αυγούστου
ΠΑΡΗΓΟΡΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ ΕΝΟΣ ΑΓΝΟΟΥΜΕΝΟΥ ΓΙΟΥ
Την Τρίτη, 24 Αυγούστου 2004, ο Κύριος οδήγησε έναν ασυνήθιστο προσκυνητή στη Μονή Βαλάαμ: τον Βιατσεσλάβ Βισνιακόφ, έναν ηλικιωμένο άνδρα χαμηλού αναστήματος, εξήντα ετών — απόστρατο αξιωματικό, βετεράνο των πολέμων στο Αφγανιστάν και την Τσετσενία, πατέρα δύο γιων και παππού τεσσάρων εγγονιών.
«Χαίρετε, Πάτερ», είπε με ευθυμία, επιδεικνύοντας το παράστημα επαγγελματία στρατιωτικού καθώς συστηνόταν στον Ιερομόναχο Δαβίδ, τον Ηγούμενο της Μονής Βαλάαμ, ο οποίος είχε βγει να τον υποδεχτεί.
Ο Βιατσεσλάβ είχε πολεμήσει επί οκτώ έτη στα πιο θερμά μέτωπα του Αφγανιστάν. Εκεί έχασε τον πρωτότοκο γιο του. Αφού τραυματίστηκε και πέρασε μια δύσκολη περίοδο ανάρρωσης, βρέθηκε στην Τσετσενία, όπου υπηρετούσε και ο μικρότερος γιος του, ο Ιγκόρ — αξιωματικός των αερομεταφερόμενων δυνάμεων.
Το 1996, κατά τη διάρκεια της επιχείρησης για την απελευθέρωση του Γκρόζνι, έφτασε το τελευταίο ραδιοφωνικό μήνυμα από τον Ιγκόρ: «Όλη η μονάδα μου έχει εξολοθρευτεί· είμαι ο μόνος που απέμεινε και είμαι τραυματισμένος». Οι ενισχύσεις δεν έφτασαν εγκαίρως. Έναν μήνα αργότερα, ο Βιατσεσλάβ έλαβε την ειδοποίηση ότι ο Ιγκόρ αγνοούνταν. Χωρίς δεύτερη σκέψη, ο πατέρας ξεκίνησε για το Γκρόζνι. Πέρασε τα επόμενα επτά χρόνια αναζητώντας τον μάταια.
Ο Ηγούμενος άκουσε αυτή τη συγκλονιστική ιστορία με δάκρυα στα μάτια και προσέφερε «πρώτες βοήθειες» για την ψυχή: «Έλα, Βιατσεσλάβ, ας προσευχηθούμε στη Θεοτόκο. Εκείνη έχυσε πολλά δάκρυα στον Σταυρό του Υιού Της και έτσι κατανοεί καλύτερα από τον καθένα τον πόνο που νιώθει ένας γονιός για τα παιδιά του. Για τον Θεό, όλοι είναι ζωντανοί· ας πάμε».
Μπήκαν στον Καθεδρικό Ναό της Μεταμορφώσεως και προσκύνησαν την εικόνα της «Παντάνασσας». Με ειλικρινή πίστη, ο πονεμένος γονιός άρχισε την προσευχή του: «Βοήθησε, βοήθησε, ω Πανάγαθη Μητέρα!». Πλησίασαν επίσης για να προσκυνήσουν τη θαυματουργή εικόνα της Θεοτόκου του Βαλάαμ. Εκείνη ακριβώς τη στιγμή, μια μεγάλη και θορυβώδης ομάδα τουριστών κατέκλυσε τον ναό. Ο Πρωθιερέας πρότεινε να τελεστεί δέηση μπροστά στο μεγάλο αντίγραφο της εικόνας της Θεοτόκου του Τιχβίν, το οποίο βρίσκεται επίσης στον κάτω ναό. Έτσι και έπραξαν. Στο τέλος, γονάτισαν και απήγγειλαν τρεις προσευχές προς την Παναγία την «Αναζητήτρια των Απολεσθέντων». Επέστρεψαν στο γραφείο του Πρωθιερέα...
Ξαφνικά, ένας νεωκόρος χτύπησε την πόρτα. Χωρίς να περιμένει απάντηση, ανακοίνωσε με χαρά: «Πάτερ, ένα θαύμα συμβαίνει στον ναό: η εικόνα της "Παντάνασσας" μυρορροεί!» «Η Μεσίτρια μας άκουσε», ψιθύρισε ο Πρωθιερέας. Όλοι έσπευσαν στον καθεδρικό ναό.
Ένας ελληνικός σταυρός είχε εμφανιστεί στο τζάμι της εικόνας, ακριβώς πάνω από το Πανάχραντο δεξί χέρι της Κυρίας, καθώς κρατούσε το Θείο Βρέφος. Έμοιαζε σαν να είχε ζωγραφιστεί με χοντρό πινέλο, καλά ποτισμένο με λάδι. «Ουράνιο μύρο» έρεε από τις άκρες του σταυρού, φτάνοντας σχεδόν ως το κάτω μέρος της θήκης της εικόνας. Ο νεωκόρος βεβαίωσε ότι κανείς δεν είχε πλησιάσει την εικόνα. Και ο Πρωθιερέας κατάλαβε: Εκείνη, που είχε γίνει μάρτυρας του Πάθους του Θεϊκού της Υιού, δεν μπορούσε να μείνει αδιάφορη, καθώς έβλεπε τη θλίψη του πατέρα για τον χαμένο του γιο.
Βαθιά συγκινημένος, είπε στον Βιατσεσλάβ: «Ο Κύριος ζει και, κοντά στον Θεό, όλοι είναι ζωντανοί. Η Θεοτόκος κλαίει μαζί μας και δείχνει ότι όποιος σηκώνει τον σταυρό του και υποφέρει μαζί με τον Χριστό, θα δοξαστεί επίσης μαζί Του και θα αναστηθεί μαζί Του. Ας πάμε να ευχαριστήσουμε τη Βασίλισσα των Ουρανών, η οποία δεν μας εγκαταλείπει ούτε κατά την Κοίμησή της». Έτσι, παρουσία των αδελφών που είχαν συγκεντρωθεί μόλις έμαθαν τα νέα, τελέστηκε πανηγυρική δοξολογία μπροστά στην εικόνα της «Παντάνασσας».
Βλέποντας τη μυρορροούσα εικόνα, ο πατέρας —που ως τότε ήταν απαρηγόρητος— πήρε θάρρος. Αν και το συγκεκριμένο θαύμα που ζητούσε δεν είχε ακόμη συντελεστεί, και παρόλο που ο δοκιμαζόμενος πατέρας δεν είχε ακόμη βρει παρηγοριά στην αγκαλιά του χαμένου του γιου, μια ειρήνη και γαλήνη που δεν προέρχονταν από αυτόν τον κόσμο έλαμπαν στα μάτια του στρατιώτη του μετώπου —ενός ανθρώπου που είχε εξαντλήσει κάθε στήριγμα στην ανθρώπινη δύναμη— καθώς εκείνος παραδιδόταν στο Πανάγαθο και Παντοδύναμο Δεξί Χέρι του Θεού. Έλαβε αληθινή πνευματική παρηγοριά και ελπίδα. Τώρα, μετά από αυτή την προσευχή προς τη Μητέρα του Θεού, ένα πραγματικό θαύμα είχε συντελεστεί μέσα του: με όλη του την καρδιά είχε «γευτεί και ιδεί ότι χρηστός ο Κύριος», και η πίστη που ξεχυνόταν πλέον άφθονη στην καρδιά του μετουσιωνόταν σε μια δακρυσμένη προσευχή ευχαριστίας —«υπέρ πάντων και διά πάντα»— απευθυνόμενη στην «Πανάγαθη Πρεσβεύτρια όλων των θλιβομένων».
Πηγή: valaam.ru
Αν όλα τα μητρικά αισθήματα —η αγάπη για τα παιδιά— ενώνονταν σε ένα, η αγάπη Εκείνης για την ψυχή κάθε ανθρώπου θα τα ξεπερνούσε και πάλι, όπως ακριβώς η λάμψη του ήλιου επισκιάζει το φως όλων των κεριών και των λύχνων που είναι αναμμένα μαζί. Δεν θα εγκαταλειφθούμε από την αγάπη Της, ακόμη κι αν οι δικοί μας άνθρωποι και οι φίλοι μας απομακρυνθούν από εμάς. Ποτέ δεν θα είμαστε μόνοι ή ορφανοί, διότι η Επουράνια Μητέρα μας —στη φροντίδα της οποίας ανατεθήκαμε στον Γολγοθά— είναι πάντοτε αοράτως μαζί μας!
Η Γέννηση της Θεοτόκου αποτελεί πηγή παγκόσμιας χαράς. Είθε αυτή η χαρά να θερμάνει τις καρδιές μας και να φωτίσει την πορεία της ζωής μας! Αμήν!
Αρχιμανδρίτης Ραφαήλ (Καρέλιν)
Θεωρητικά, ο Χριστός θα μπορούσε να είχε γεννηθεί από την Εύα ή από τις άμεσες θυγατέρες της. Ωστόσο, αυτό δεν συνέβη. Γιατί άραγε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός περίμενε τόσο πολύ για να έρθει στον κόσμο;
Χρειαζόταν ένα άξιο σκεύος χάριτος. Μια συνηθισμένη γυναίκα δεν θα μπορούσε να δεχθεί αυτό που δέχθηκε η Μαρία. Χρειαζόταν μια «Άφλεκτος Βάτος» — και η Μητέρα του Θεού έγινε αυτή η βάτος.
Ολόκληρη η ιστορία του κόσμου, από την Πτώση έως τη Γέννηση του Χριστού, είναι η ιστορία της προετοιμασίας της Μητέρας του Θεού — εκείνου του σκεύους, εκείνου του δοχείου στο οποίο ο Κύριος δεν θα ντρεπόταν να κατέλθει.
Πρωθιερέας Αντρέι Τκατσέφ
Η 20ΧΡΟΝΗ ΜΟΝΑΧΗ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΣΧΗΜΑΤΟΣ
Η Ολένκα Σαρσιασάνοβα έφτασε στη Μονή της Θεοτόκου «Η Πληθύντρια των Άρτων» στο Σρεντνεουράλσκ (κοντά στο Αικατερίνεμπουργκ) σε ηλικία δεκαεννέα ετών, με την πρόθεση να πεθάνει. Αυτό συνέβη στις 28 Απριλίου 2005. Η μητέρα της την είχε φέρει εκεί επειδή η νεαρή κοπέλα έπασχε από καρκίνο του εγκεφάλου και είχε λάβει εξιτήριο από το Ογκολογικό Κέντρο του Αικατερίνεμπουργκ με πρόγνωση ότι βρισκόταν στο τελικό στάδιο της νόσου. Εκείνη την εποχή, δεν μπορούσε καν να σταθεί όρθια μόνη της, γι' αυτό η μητέρα της έπρεπε να τη στηρίζει από πίσω. Στο μεταξύ, η γιαγιά της ετοίμαζε ήδη τα νεκρικά της ενδύματα, ωστόσο, για κάποιον λόγο, η εργασία δεν προχωρούσε σωστά. Η γυναίκα αναρωτιόταν συνεχώς γιατί μια τόσο απλή ραφή αποδεικνυόταν τόσο δύσκολη. Μόνο έναν χρόνο αργότερα έγινε σαφές γιατί το ράψιμο δεν είχε ευοδωθεί: το πρόσωπο για το οποίο προορίζονταν τα νεκρικά ενδύματα ήταν προορισμένο να αναχωρήσει για την αιωνιότητα φέροντας το Μεγάλο Σχήμα — και ακριβώς γι' αυτόν τον σκοπό της είχε χαριστεί εκείνος ο αξιοσημείωτος χρόνος.
Όταν η Όλγα έφτασε στη μονή, την οδήγησαν στον πατέρα Σέργιο, τον πνευματικό πατέρα και κτήτορα της μονής, ο οποίος της είπε: «Αν θέλεις να ζήσεις, μείνε στο μοναστήρι μας». Εκείνη τον πίστεψε και έμεινε. Η ασθένειά της συνοδευόταν από φρικτούς πονοκεφάλους και δυσκολευόταν πολύ να τραφεί. Ωστόσο, σχεδόν από τις πρώτες κιόλας μέρες της στο μοναστήρι, η Όλγα άρχισε σταδιακά όχι μόνο να τρώει, αλλά και να κινείται μόνη της.
Αργότερα, εμπιστεύτηκε στις αδελφές της ότι, όταν ήταν φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο του Μαγκνιτογκόρσκ και έλαβε τη συντριπτική διάγνωση, η πρώτη της σκέψη ήταν: «Αυτό σημαίνει ότι θα πάω σε μοναστήρι». Δεν γνώριζε γιατί το σκέφτηκε αυτό· η ίδια η ιδέα την είχε ξαφνιάσει πολύ. Έτσι, όταν την οδήγησαν στον πατέρα Σέργιο και εκείνος της πρότεινε να μείνει και να ζήσει στο μοναστήρι, θυμήθηκε εκείνη την παλαιότερη σκέψη της και συμφώνησε αμέσως.
Τότε γεννήθηκε στην Όλγα μια άλλη επιθυμία: αν θεραπευόταν πλήρως, θα παρέμενε στο μοναστήρι για το υπόλοιπο της ζωής της. Αυτό ζητούσε τώρα με θέρμη από τη Θεοτόκο στις προσευχές της, δίνοντας Της μια υπόσχεση. Άλλωστε, αυτό το μοναστήρι —που είχε γίνει καταφύγιο για τη νεαρή κοπέλα στις ημέρες της θλίψης της— ήταν αφιερωμένο στη Θεοτόκο.
Όταν το εμπιστεύτηκε αυτό στον πατέρα Σέργιο, εκείνος της απάντησε: «Παιδί μου, πρέπει να κατανοήσεις τη σοβαρότητα αυτού που είπες στη Θεοτόκο. Είναι υπόσχεση και πρέπει να τηρηθεί».
Τότε συνέβη αυτό που μπορεί να χαρακτηριστεί μόνο ως θαυματουργή θεραπεία. Η νεαρή κοπέλα —που είχε λάβει μια απελπιστική διάγνωση από τους γιατρούς (μια οριστική ετυμηγορία που οδήγησε στο να σταλεί στο σπίτι της για να πεθάνει)— θεραπεύτηκε στο μοναστήρι.
Οι αδελφές τη θυμούνται ως την ενσάρκωση της ηρεμίας, της θηλυκότητας και της γαλήνης. Κανείς δεν την άκουσε ποτέ να παραπονιέται ή να υψώνει τη φωνή της σε κάποιον. Οι ασθενείς συχνά ξεσπούν λόγω του πόνου τους, ωστόσο η Όλγα δεν ύψωσε ποτέ τη φωνή της —όσο πόνο κι αν ένιωθε— και σε όλο το διάστημα της παραμονής της στο μοναστήρι, δεν μάλωσε ποτέ με κανέναν.
* * *
Όταν η Όλγα τελικά ανάρρωσε, οι συμμαθητές και οι φίλοι της άρχισαν να της λένε ότι ήταν ακόμη νέα και ελκυστική· την παρότρυναν να ολοκληρώσει τις σπουδές της και να δημιουργήσει οικογένεια, προτείνοντας ότι θα μπορούσε πάντα να επιστρέψει στο μοναστήρι αργότερα. Εκείνη άρχισε να κλίνει προς αυτές τις ιδέες. Τότε, πήγε στον πατέρα Σέργιο και τα εξομολογήθηκε όλα. Εκείνος της υπενθύμισε ότι είχε δώσει μια υπόσχεση, ένα ζήτημα πολύ σοβαρό. «Ας προσευχηθούμε απλώς», πρότεινε ο πνευματικός της πατέρας, «και ας ζητήσουμε από τη Θεοτόκο να αποφασίσει πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα και ποιον δρόμο πρέπει να ακολουθήσεις».
Προσευχήθηκαν μαζί και, λίγο αργότερα, ο όγκος άρχισε να μεγαλώνει με απίστευτη ταχύτητα —κυριολεκτικά μπροστά στα μάτια όλων. Ωστόσο, το αξιοσημείωτο είναι ότι ακριβώς εκείνη την περίοδο διαισθανόταν κανείς πως η Όλγα προόδευε πνευματικά με ταχείς ρυθμούς.
Αποδέχτηκε τον σταυρό της χωρίς κανένα παράπονο. Κατανοούσε ότι ο Θεός είχε στείλει αυτή την ασθένεια για χάρη της σωτηρίας της· αν είχε επιστρέψει στον κοσμικό κόσμο, σίγουρα θα είχε συμβεί κάτι που θα έθετε σε κίνδυνο την ψυχή της. Έχοντας αποδεχτεί την ασθένειά της, αποφάσισε να σηκώσει αυτόν τον σταυρό αδιαμαρτύρητα. Έλαβε τη μοναχική κουρά (στο επίπεδο του «μανδύα») και της δόθηκε το όνομα Ευδοκία. Εκείνο το διάστημα μπορούσε ακόμη να κινείται, οπότε η τελετή της κουράς πραγματοποιήθηκε στον ναό. Όπως ορίζει η τάξη της ακολουθίας, έκανε μετάνοια (έπεσε στο έδαφος) πάνω στο χαλί, έχοντας στα χείλη της την Ευχή του Ιησού —αν και η βάδιση ήταν δύσκολη γι’ αυτήν και τη στήριζαν εκατέρωθεν η Μητέρα Βαρβάρα και η προϊσταμένη, επίσης ονόματι Βαρβάρα (η οποία αργότερα έγινε ηγουμένη της μονής). Σύντομα, άρχισε να την πλημμυρίζει ένα πνεύμα ευχαριστίας: ευγνωμοσύνη για αυτόν τον σταυρό, για την ασθένεια που της είχε παραχωρήσει ο Θεός. Ήταν πραγματικά κάτι το εξαιρετικό.
«Είμαι τόσο ευγνώμων στον Θεό», ομολόγησε η μοναχή Νίνα, «που μπόρεσα να γίνω μάρτυρας αυτού του γεγονότος με τα ίδια μου τα μάτια. Κάποτε επισκέφθηκα το κελλί της —αυτό συνέβη λίγο πριν από την κουρά της στο Μεγάλο Σχήμα. Η κουρά της έγινε την παραμονή του Ευαγγελισμού, όταν είχε πλέον καταστεί σαφές ότι πλησίαζε η ώρα της μετάβασής της προς τον Θεό, καθώς η ασθένεια εξελισσόταν ραγδαία. Κι όμως, ακριβώς αυτή η ευχαριστία μέσα στην ασθένειά της ήταν που ώθησε τον π. Σέργιο να ζητήσει από τον Επίσκοπο την κουρά αυτής της εικοσάχρονης μοναχής στο Μεγάλο Σχήμα».
Έτσι, πριν από εκείνο το γεγονός —κατά την είσοδό της στο Μεγάλο Σχήμα έλαβε το όνομα Άννα— επισκέφθηκα το κελλί της. Πολλοί άνθρωποι έρχονταν να τη δουν, αν και προσπαθούσαμε να μην είμαστε ενοχλητικοί και απλώς περνούσαμε λίγη ώρα μαζί της. Συχνά, εκείνα τα λίγα λεπτά που περνούσαμε κοντά της —όσο κι αν φαίνεται αξιοσημείωτο— έδιναν δύναμη στον ίδιο τον άνθρωπο που είχε επισκεφθεί το κελλί. Διότι μπορούσε κανείς να αισθανθεί ένα φως να εκπέμπεται από μέσα της. * * *
«Πλησίασα λοιπόν κοντά της», συνέχισε την ιστορία της η μοναχή Νίνα, «και τη ρώτησα πώς ένιωθε. Εκείνη τη στιγμή υπέφερε από έντονους πονοκεφάλους, γι’ αυτό και της χορηγούσαν ορό. Κοινωνούσε καθημερινά· μάλιστα, αντλούσε δύναμη από τη μία Θεία Κοινωνία στην επόμενη. Όταν όμως ο πόνος γινόταν ανυπόφορος, ζητούσε βοήθεια και της χορηγούσαν τον ορό.
Θυμάμαι πως ήταν λίγο πριν νυχτώσει. Όταν τη ρώτησα πώς ένιωθε, μου απάντησε: "Είμαι τόσο ευτυχισμένη!". Νόμισα πως δεν είχα ακούσει καλά, γι’ αυτό έσκυψα πιο κοντά και ρώτησα: "Τι είπες;". Και πάλι άκουσα την ίδια απάντηση: "Είμαι τόσο ευτυχισμένη!". Και υπήρχε τόση γαλήνια χαρά σ’ εκείνα τα λόγια!»
Μιλούσαμε τότε για την αιωνιότητα — και με απόλυτη γαλήνη. Εκείνη δεν φοβόταν τον θάνατο. Το είδα με τα ίδια μου τα μάτια: όταν μπήκε ο πατήρ Σέργιος, σταύρωσε τα χέρια της στο στήθος και του είπε: «Πάτερ, δώσε μου την ευλογία σου να πεθάνω». Εκείνος, χαμογελώντας, απάντησε: «Καλά, Σχημα-μοναχή Άννα, αν πέθαιναν όλοι, ποιος θα έμενε να προσεύχεται; Ας μείνουμε εδώ για λίγο ακόμα!»
Λίγο αργότερα, ζήτησε ξανά με ταπεινότητα: «Πάτερ, ευλόγησέ με να πεθάνω. Θέλω να πάω *εκεί*». Και έδειξε προς τα πάνω. Επειδή το κρεβάτι στο κελί της ήταν κουκέτα, εκείνος προσπάθησε να το γυρίσει στο αστείο: «Να πας πού; Εκεί κοιμάται η Ιρίνκα μας από τη χορωδία». Όμως εκείνη απάντησε: «Όχι, όχι στο πάνω κρεβάτι — θέλω να πάω στην Παναγία, θέλω να πάω στον Θεό!»
Και όλα ήταν τόσο ήσυχα, τόσο γεμάτα χαρά! Ήταν σαν κάποιος να ζητά να πάει σπίτι του, κοντά στα αγαπημένα του πρόσωπα — σε εκείνους που αγαπά τόσο πολύ και που του έχουν λείψει τόσο, ώστε δεν αντέχει πια να βρίσκεται μακριά τους.
* * *
Τους παρατηρούσα και σκεφτόμουν: συμβαίνει άραγε αυτό πραγματικά στη ζωή μου; Όχι σε κάποιο βιβλίο, αλλά εδώ — αληθινά, δίπλα μου, και τη στιγμή ακριβώς που μιλάμε. Είδα, επίσης, ότι είναι δυνατόν: το σώμα να σπαράζει από τον πόνο και την αρρώστια, να πεθαίνει μπροστά στα μάτια σου, ενώ η ψυχή να αγάλλεται! Και αυτό είναι δυνατόν ακόμη και όταν ο άνθρωπος είναι τόσο νέος!
Συμβαίνει όταν κανείς ευχαριστεί τον Θεό για τον σταυρό που Εκείνος έδωσε· μέσα από αυτή την ευχαριστία, ξεχύνεται η χάρη και η καρδιά πλημμυρίζει χαρά. Τελικά, έλαβε την ευλογία του πατρός Σεργίου και προσευχήθηκαν μαζί στην Υπεραγία Θεοτόκο — αφήνοντας τα υπόλοιπα στο θέλημα της Πανάχραντης.
...Εκείνη αναχώρησε ειρηνικά προς τον Κύριο στις 21 Απριλίου 2006 — κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα, τη Μεγάλη Παρασκευή — την ίδια ακριβώς ώρα που ο Κύριος κρεμόταν στον Σταυρό, αν και η ψυχή Του είχε ήδη εγκαταλείψει το σώμα Του. Ενταφιάστηκε την ημέρα του Πάσχα, μέσα σε λόγια πασχαλινής χαράς· Ο π. Σέργιος αναφώνησε: «Χριστός Ανέστη! Σχηματόμονα Άννα, Χριστός Ανέστη!» Και όλοι όσοι παρευρίσκονταν στην κηδεία της ένιωσαν τέτοια χαρά, τέτοιο φως!
Στο σύντομο διάστημα που της όρισε ο Κύριος, ήπιε τόσο από το ποτήρι της θλίψης όσο και από το ποτήρι του θείου ελέους, αποδεχόμενη τα πάντα από Εκείνον με ευγνωμοσύνη.
* * *
Ο μοναχός Δαβίδ επισκέφθηκε τη μονή λίγο καιρό πριν από την ειρηνική της κοίμηση. Όταν εκείνος και ο π. Σέργιος εισήλθαν στο κελλί της, εντυπωσιάστηκε από την αίσθηση της δύναμης που «εν ασθενεία τελειούται» — της ασθένειας αυτής της εικοσάχρονης κοπέλας. Την κοίταξε για πολλή ώρα με βλέμμα γεμάτο νόημα, ωθώντας την (τότε δεν ήταν ακόμη σχηματόμονα, αλλά απλώς μοναχή) να ρωτήσει: «Γιατί με κοιτάζετε τόσο σοβαρά;» Εκείνος απάντησε: «Σκέφτομαι απλώς πώς να σε βοηθήσω». Εκείνη αποκρίθηκε στον μοναχό: «Μα, μια χαρά είμαι!» Τότε εκείνος έτρεξε έξω στον διάδρομο και έκλαψε. Αργότερα είπε: «Θα ζητήσω να προσευχηθούν γι’ αυτήν στο Άγιον Όρος».
Όταν εκείνη αναχώρησε για την αιωνιότητα, ήρθε ένα μήνυμα από το Άγιον Όρος: τρεις Γέροντες του Αγίου Όρους είχαν λάβει αποκάλυψη ότι η ψυχή της είχε περάσει τα τελώνια χωρίς κανένα εμπόδιο.
Είδαν ότι η ψυχή της ήταν λαμπερή και στεκόταν ενώπιον του Θρόνου του Θεού. Συνεχάρησαν επίσης τη μονή για το γεγονός ότι μια τέτοια ψυχή αναχώρησε από εκεί για τη μακάρια αιωνιότητα.
«Την κοιτάζω με ταπείνωση...»
Ακούγοντας αυτές τις γραμμές για πρώτη φορά, σκέφτηκα: τι τέλειος εναρκτήριος στίχος για ένα ερωτικό τραγούδι. Κι όμως, δεν πρόκειται για στίχους ποιήματος, αλλά για λόγια από την τελευταία επιστολή της Σχηματόμονας Άννας. Δόθηκε πλέον ευλογία να καίει ένα άσβεστο καντήλι στον τάφο της. Οι άνθρωποι εδώ αγαπούν να επισκέπτονται τον τόπο ανάπαυσης εκείνης που τόσοι πολλοί αγάπησαν όσο ζούσε· ωστόσο, ακόμη και όσοι δεν γνώριζαν την Άννα έρχονται εδώ —στο μνήμα της— για να βιώσουν μια αξιοσημείωτη γαλήνη και χαρά. Επιπλέον, με την ευλογία των αρμοδίων, τα λόγια από την αποχαιρετιστήρια επιστολή που έγραψε λίγο πριν από την κοίμησή της έχουν τοποθετηθεί στον σταυρό που σηματοδοτεί τον τάφο αυτής της εικοσάχρονης σχηματόμονας.
Ιδού αυτές οι υπέροχες, βαθιά συγκινητικές γραμμές — λόγια που είναι αδύνατον να διαβάσει κανείς χωρίς να συγκλονιστεί βαθύτατα. Ακούστε μόνο:
«Πόσο πολύ μας αγαπάει ο Κύριος, τελικά.
Του είμαι τόσο ευγνώμων για όσα μου συνέβησαν — για την ασθένειά μου και για το γεγονός ότι βρέθηκα σε μια μικρή γωνιά του παραδείσου: στο μοναστήρι. Αν κάποιος μου έλεγε: "Δώσε την ασθένειά σου σε κάποιον άλλον", δεν θα το έκανα ποτέ. Η ασθένειά μου είναι δώρο εξ ουρανού. Είναι προτιμότερο να υπομένω εδώ τα ελέη του Θεού παρά να καταλήξω στην κόλαση. Μπορώ να πω με βεβαιότητα τώρα ότι είμαι ευτυχισμένος: ο Κύριος και η Θεοτόκος με αγαπούν τόσο πολύ. Και τον θάνατο... τον αντιμετωπίζω με ταπεινότητα. Κι αν αρέσει στον Θεό, σύντομα θα με πάρει από αυτή την επίγεια ζωή στην επόμενη... Αρκεί να μην καταλήξω στην κόλαση. Όλα στο σχέδιο του Θεού είναι γεμάτα θεία πρόνοια και Του είμαι απείρως ευγνώμων».
Αργότερα, επιστρέφοντας στη Μόσχα, ανακάλυψα ότι το κείμενο της επιστολής στον σταυρό του τάφου ήταν ελλιπές, καθώς ο πνευματικός του μοναστηριού είχε δώσει εντολή —από ταπεινότητα— να γίνει έτσι. Ιδού η συνέχεια: «Και ο πατήρ Σέργιος... πόσα υπέμεινε μαζί μου, πόσο προσευχήθηκε για μένα. Κάθε λέξη που έλεγε πρέπει να την κατανοούμε όχι κατά γράμμα, αλλά με διαφορετική έννοια. Και τότε όλα θα γίνουν σαφή και κατανοητά».
Πηγή: «Η νεολαία δεν είναι αδιάφορη»
Φαζίλ Ιρζαμπέκοφ
29 Ιουλίου 2019
Οι οικογένειές μας αξίζουν ό,τι καλύτερο. Σήμερα, υπάρχουν πάρα πολλοί ανάμεσά μας που προσφέρουν τον καλύτερο εαυτό τους στον κόσμο, ενώ για το σπίτι φυλάσσουν τον χειρότερο. Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο, οι Πατέρες της Εκκλησίας μάς διδάσκουν να εκτιμούμε τη συντροφιά των συζύγων μας πάνω απ' όλα και να προτιμούμε να βρισκόμαστε στο σπίτι μαζί τους παρά στη δουλειά. Σύζυγοι —και μελλοντικοί σύζυγοι— ας θυμηθούμε επίσης τα λόγια του συγχρόνου μας Αντρέ Μορουά: «Έκανα μια επιλογή για μια ολόκληρη ζωή· από εδώ και στο εξής, στόχος μου δεν είναι να αναζητήσω κάποια που να με ευχαριστεί, αλλά να χαρίσω ευτυχία σε εκείνη που έχω επιλέξει...»
Ιερέας Αλεξέι Γιανγκ
Πώς εξελίχθηκε η ζωή μας από τα πρώτα μας χρόνια;
Ιδιοτροπίες, γκρίνια, ξεσπάσματα θυμού — οτιδήποτε χρειαζόταν για να επιβληθούμε στους μεγάλους. Και μεγαλώσαμε μέσα σε αυτή τη διαρκή κατάσταση εγωισμού. Κάποιες φορές μας έλεγαν ότι έπρεπε να μοιραζόμαστε — ότι αν παίρναμε κάτι, έπρεπε να προσφέρουμε ένα κέρασμα και σε κάποιον άλλον. Αυτό ήταν δύσκολο: να μην τα φάμε όλα εμείς, αλλά να τα χωρίσουμε στα δύο. Το να τα χωρίσεις στα δύο δεν ήταν τόσο κακό — ίσο μερίδιο για όλους, ώστε να μην γεννιέται φθόνος. Τι γινόταν όμως αν έπρεπε να τα δώσεις όλα — να αποχωριστείς εντελώς το αγαθό; Κι όμως, τι έχεις να χάσεις; Μια μπουκιά περνάει από τον λαιμό για ελάχιστα δευτερόλεπτα· μπορεί μάλιστα να γίνει και λιγωτική, κάνοντάς σε να θέλεις να τη «σβήσεις» με ένα ποτό, και πέντε λεπτά αργότερα, την έχεις κιόλας ξεχάσει. Ποιος ήταν, λοιπόν, ο σκοπός της; Μια φευγαλέα στιγμή αισθησιακής απόλαυσης — κι όμως, φέρνει μαζί της σωρεία αμαρτιών, κακίας και πικρίας. Η αληθινή αγάπη, ωστόσο, είναι όταν κάποιος «θέτει τη ζωή του για τους φίλους του». Μια τέτοια αγάπη —αυτή για την οποία διαβάζουμε στα βιβλία, όπου κάποιος είναι έτοιμος να πεθάνει για έναν άλλον— όντως υπάρχει. Η αγάπη του Χριστού είναι ακριβώς αυτού του είδους. Ο Χριστός πέθανε για τον καθένα μας ξεχωριστά, γι’ αυτό και απευθύνεται προσωπικά στον καθένα μας. Ο καθένας μας έχει ψυχή, και Εκείνος πέθανε για την καθεμία από αυτές. Εσύ ήσουν αυτός που έπρεπε να πεθάνει· εσύ που έπρεπε να κατεβείς στον Άδη — κι όμως, κατέβηκε Εκείνος στη θέση σου. «Εκείνος που πιστεύει σε Αυτόν που με έστειλε έχει ζωή αιώνια και δεν θα κριθεί, αλλά έχει περάσει από τον θάνατο στη ζωή» — αυτός είναι ο σκοπός: να μην κατεβείς στον Άδη, ούτε καν για ένα λεπτό, αλλά να περάσεις κατευθείαν από τον θάνατο στη ζωή.
Αυτή είναι η φύση της χριστιανικής αγάπης, κι όμως εμείς συγκρουόμαστε διαρκώς μεταξύ μας. Δεν αναφέρομαι καν στην οικογένεια εδώ. Άλλωστε, τι είναι η οικογένεια; Είναι άνθρωποι ξένοι προς εμάς· δεν μας καταλαβαίνουν. Δόξα τω Θεώ για όσους έχουν οικογένεια που πιστεύει στον Χριστό και ζει σύμφωνα με τις εντολές Του. Αλλά, τις περισσότερες φορές, πρόκειται για ξένους με τους οποίους η ζωή μάς έχει συνδέσει για ένα διάστημα. Ακόμη κι αν είναι Σαμαρείτες —δηλαδή αναγνωρίζουν τον Θεό— δεν είναι Χριστιανοί. Αν όμως ένας Σαμαρείτης κείτεται χτυπημένος από ληστές, οφείλουμε να περιποιηθούμε τις πληγές του —«χύνοντας λάδι και κρασί»— και, «βάζοντάς τον στο δικό μας ζώο», να τον μεταφέρουμε σε πανδοχείο. Ας μην μας καταλαβαίνουν· αυτό δεν έχει καμία σημασία. Πρέπει να ασκούμε την αγάπη, κοπιάζοντας, υπηρετώντας και βοηθώντας διαρκώς. Συχνά, ωστόσο, εκδηλώνουμε κακία, τρέφουμε υποψίες, συκοφαντούμε, παραπονιόμαστε, έχουμε απαιτήσεις ο ένας από τον άλλον και επιμένουμε να είναι όλα ίσα. Όμως αυτό είναι αδύνατον. Ο ένας είναι δυνατός, ο άλλος αδύναμος· ο ένας άνδρας, ο άλλος γυναίκα· ο ένας έγγαμος, ο άλλος άγαμος· ο ένας ευφυής, ο άλλος όχι τόσο. Με ποιο κριτήριο εισέρχεται ο άνθρωπος στη Βασιλεία των Ουρανών; Με ένα και μόνο: τον βαθμό στον οποίο είσαι ικανός να αγαπάς τον Θεό και —ως συνέπεια αυτής της αγάπης προς τον Θεό— τον πλησίον σου: είτε είναι Σαμαρείτης, είτε Χριστιανός, είτε ειδωλολάτρης. Η αληθινή αγάπη επεκτείνεται σε όλα τα έμβια όντα, ακόμη και στον εχθρό, διότι και η κατάσταση της εχθρότητας είναι απλώς προσωρινή.
Πρωθιερέας Ντιμίτρι Σμιρνόφ
