Παρασκευή 29 Μαΐου 2026
Τα «Χρυσά Κόλλυβα».
Τα «Χρυσά Κόλλυβα», ετσι λέγεται το Ψυχοσάββατο της Πεντηκοστής αυτά δηλαδη που φτιάχνονται αποκλειστικά το δεύτερο μεγάλο Ψυχοσάββατο του έτους (το Σάββατο πριν από την Κυριακή της Πεντηκοστής).
Γιατί ονομάζονται «Χρυσά Κόλλυβα;;;;
Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, το βράδυ της Ανάστασης ο Χριστός επιτρέπει στις ψυχές των κεκοιμημένων να βγουν και να κυκλοφορήσουν ελεύθερες στη γη. Οι ψυχές μένουν στον επάνω κόσμο όλη την περίοδο μέχρι την Ανάληψη του Χριστού.
Το Σάββατο πριν την Πεντηκοστή (9 ημέρες μετά την Ανάληψη), η ελευθερία τους τελειώνει και πρέπει να επιστρέψουν στον ουρανό. Η παράδοση λέει ότι οι ψυχές γυρίζουν πίσω λυπημένες και οι ζωντανοί φτιάχνουν τα κόλλυβα αυτά όσο πιο πλούσια, γλυκά και φροντισμένα γίνεται για να τις φιλέψουν, ώστε να φύγουν «χορτάτες» και ανακουφισμένες.
Τα κόλλυβα αυτά λέγονται χρυσά επειδή παρασκευάζονται με μεγάλη ευλάβεια και περιλαμβάνουν αυστηρά 9 συγκεκριμένα υλικά που συμβολίζουν τα 9 τάγματα των αγγέλων:
1. Σιτάρι (το σώμα και η ανάσταση)
2. Ζάχαρη άχνη (ο γλυκός Παράδεισος)
3. Σταφίδες (ο Χριστός, που είναι η Άμπελος)
4. Ρόδι (η λαμπρότητα του Παραδείσου)
5. Μαϊντανός (ο χλοερός τόπος ανάπαυσης)
7. Καβουρδισμένο αλεύρι κ σουσάμι (το ελαφρύ χώμα)
8. Αμύγδαλα (τα γυμνά οστά)
9. Καρύδια (η ζωή που αναπαράγεται)
10. Μπαχαρικά / Κανέλα (τα αρώματα του κόσμου τούτου)
Ας μην ξεχνάμε λοιπόν ποτέ τις ψυχούλες των ανθρώπων μας.
Μπορεί να έφυγαν από τα μάτια μας, όμως δεν έφυγαν από την αγάπη μας. Ένα κεράκι, ένα κόλλυβο, μια προσευχή και ένα «Θεός συγχωρέσ’ τους» είναι τρόποι να κρατούμε ζωντανή τη μνήμη τους.
Γιατί οι νεκροί πεθαίνουν πραγματικά μόνο όταν τους ξεχάσουμε. Κι όσο τους θυμόμαστε με αγάπη, η ψυχή τους αναπαύεται και η παρουσία τους συνεχίζει να φωτίζει την ζωή μας.
Χθες, ανήμερα της εορτής του Αγίου Ιωάννη του Ρώσου, μια μητέρα ήρθε στην εκκλησία με την 3χρονη κόρη της. Πατήρ Ιωάννης Ιστρατι.
Χθες, ανήμερα της εορτής του Αγίου Ιωάννη του Ρώσου, μια μητέρα ήρθε στην εκκλησία με την 3χρονη κόρη της. Το κοριτσάκι είναι πολύ έξυπνο και όμορφο. Προσκύνησαν όλες τις εικόνες. Η εκκλησία ήταν άδεια, μετά τη λειτουργία. Η μητέρα δεν της είχε πει ότι ήταν η εορτή του Αγίου Ιωάννη.
Η κούκλα ήρθε σε μένα και μου είπε: σήμερα είναι η εορτή του πατέρα εδώ. Κοίταξα έκπληκτη: ποιανού η εορτή;
Το κοριτσάκι με κοίταξε προσεκτικά, μετά έδειξε τον ουρανό και είπε: ο πατέρας που φροντίζει τα μωρά.
Ω, ναι, είπα, είναι η εορτή του πατέρα Ιωάννη του Ρώσου. Του αγίου των μωρών.
Τα παιδιά ξέρουν.
Επίσης χθες, ένα κορίτσι που δεν μπορούσε να κοιμηθεί ήρθε και της διάβασα προσευχές.
Αυτό είναι το μήνυμά της:
«Ο Θεός να με βοηθήσει, αγαπητέ Πατέρα! Δεν μπορώ να περιγράψω με λόγια την ηρεμία που έχω από χθες που μου διάβασες το φέσι του Αγίου Ιωάννη του Ρώσου! Πατέρα, από χθες άρχισα να κοιμάμαι βαθιά… ξέρεις, σου είπα ότι δεν κοιμάμαι και νυσταγόμουν…. 🙏 Ήρθα στην Εκκλησία χθες με μεγάλη χαρά ανήμερα του Αγίου Ιωάννη του Ρώσου! ❤️»
Και ένα μωρό ενός έτους, ο Λούκα, που υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση καρκίνου και διασωληνώθηκε, οι γιατροί είπαν ότι δεν υπήρχε περίπτωση, ανήμερα του Αγίου Ιωάννη ξύπνησε, αναπνέει μόνο του, ζητάει πάντα τον παπά, πεινάει.
Δόξα τω Θεώ.
Σας αφήνω την εικόνα της εικόνας του Αγίου Ιωάννη φυλαγμένη από το υπέροχο κερί.
Πατήρ Ιωάννης Ιστρατι.
Η λαμπάδα του Αγίου Ιωάννη του Ρώσου. Πατήρ Ιωάννης Ιστρατι.
Η Λαμπάδα του Αγίου Ιωάννη
Σήμερα είναι η ημέρα του Αγίου Ιωάννη του Ρώσου, του καλύτερου αγίου, του γρήγορου βοηθού, του αγγέλου των μωρών, του βάλσαμου των θλίψεων, του ανοιχτήρα λόγου για παιδιά με αυτισμό, του θαυμαστού θεραπευτή και χειρουργού μας.
Είναι αδύνατο να περιγράψουμε τι ωκεανό ευλογιών έχει χύσει πάνω στην Εκκλησία μας και πάνω μας.
Θα σας πω μόνο ότι πάνω από 200 μωρά σήμερα φέρουν τα ονόματα ΙΩΑΝΝΗΣ και ΙΩΑΝΝΗΣ, χάρη σε αυτόν, επειδή προσευχήθηκε για τις μητέρες να γεννήσουν ζωή.
Υπάρχουν περίπου 200 ακόμη που γεννήθηκαν επίσης με τις προσευχές του, αλλά ονομάζονται διαφορετικά.
Δεν μπορείς να πεις ψέματα στους ανθρώπους. Οι άνθρωποι δεν προσεύχονται σε αγίους που δεν τους βοηθούν. Αλλά αν λάβουν θαύματα στη ζωή τους μέσω της πίστης, γίνονται απόστολοι και λένε σε χιλιάδες άλλους ανθρώπους για το θαύμα τους.
Σήμερα τελέσαμε την Αγία και Θεία Λειτουργία. Μετά τη λειτουργία, καθαγιάσαμε την λαμπάδα του Αγίου Ιωάννη του Ρώσου.
Ξέρετε ότι δεν μπορώ, ψάχνω σε βιβλία και στο διαδίκτυο.
Διάβασα σε έναν βίο του Αγίου Ιωάννη του Ρώσου, γραμμένο από τον Φώτιο Κόντογλου, για το θαύμα που έκανε ο Άγιος Ιωάννης με το αχνιστό πιλάφι, το οποίο έστειλε στον κύριό του, στη Μέκκα, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
Ξέρετε το θαύμα.
Το συναρπαστικό είναι ότι όταν έφτασε σπίτι, ο Τούρκος αφέντης τίμησε και αγάπησε τον Άγιο Ιωάννη. Του πρότεινε μάλιστα να μετακομίσει σε ένα μικρό σπίτι κοντά στο αρχοντικό του. Ο Άγιος Ιωάννης αρνήθηκε και συνέχισε να κοιμάται στη σπηλιά, δίπλα στα αγαπημένα του ζώα.
Τότε ο Τούρκος αγάς είπε, τι ανταμοιβή να σου δώσω, επειδή βλέπω ότι το χέρι του Θεού είναι μαζί σου;
Ο άγιος ταπεινώθηκε και είπε: Θα ήθελα ένα κερί, για να προσεύχομαι στον Θεό το βράδυ.
Ο Τούρκος ξέσπασε σε κλάματα και είπε: Σου δίνω ένα σπίτι και μου ζητάς ένα κερί; Σου δίνω το πιο όμορφο κερί στο σπίτι μου, για να μπορείς να μιλάς με τον Θεό. Και του έδωσε ένα μεγάλο, επιχρυσωμένο χάλκινο κερί.
Ρώτησα στο Ουργκιούπ (το αρχαίο Προκόπι στη σημερινή Τουρκία, όπου βρίσκεται η σπηλιά του Αγίου Ιωάννη).
Μίλησα μάλιστα με έναν Τούρκο σιδηρουργό και τεχνίτη που φτιάχνει κεριά. Και μου έστειλε ένα μοντέλο, πώς κρεμόντουσαν τα κεριά τότε, στο σπίτι του Τούρκου μάστορα.
Έτσι έψαξα στο διαδίκτυο, έκανα τηλεφωνήματα, έψαξα σε καταστήματα με αντίκες και βρήκα ένα τεράστιο κερί, ακριβώς όπως αυτό στο μοντέλο του Τούρκου.
Είναι 200 ετών και υπέροχο. Και το έδωσα ως δώρο στον Άγιο Ιωάννη τον Ρώσο.
Το καθαγίασα με μια προσευχή που συνέταξα ad hoc.
Θα φωτίζει την εικόνα του στην Αγία μας Εκκλησία.
Από τώρα και στο εξής, όταν έρθεις, θα τη βλέπεις να λάμπει με το απείρως γλυκό πρόσωπο του Αγίου Ιωάννη. Της κάνουμε ένα μικρό σπίτι μαζί μας και στις ψυχές μας, για να προσεύχεται με ένα αναμμένο κερί για εμάς.
Σε αγαπάμε, Άγιε Ιωάννη.
Πατήρ Ιωάννης Ιστρατι.
~ Δεν Ξεχνώ 29 Μαϊου 1453 ~
έλεος έλεος Επουράνιε Θεέ .
Φρίξον ήλιε - Στέναξον γη , Εάλω η Πόλη !
~ Δεν Ξεχνώ 29 Μαϊου 1453 ~
ΣΤΗΝ ΚΑΛΥΒΗ ΕΝΟΣ ΓΙΓΑΝΤΑ.
ΣΤΗΝ
ΚΑΛΥΒΗ ΕΝΟΣ ΓΙΓΑΝΤΑ
[...]
Φθάσαμε στὴν καλύβη τοῦ παπα-Ἐφραὶμ τοῦ «Κατουνακιώτου» (1912-27/2/1998). Χτυποῦμε
τὴν πόρτα. Ἕνας γίγαντας, λαμπρὸς στὴν ἔκφραση, προβάλλει. Δυὸ μάτια
διαμαντένια, γεμᾶτα διεισδυτικότητα ἀστράφτουν. Ἕνας ἑξηντάρης ἀσκητής μᾶς ὑποδέχεται.
Ποτὲ δὲν εἶδα τέτοιον ἁρμονικὸ συνδυασμὸ καθαρότητος, αὐθεντικότητος καὶ
γλυκύτητος, ἀποτυπωμένο στὸ βλέμμα ἑνὸς ἀνθρώπου! Αὐτός, πρέπει νὰ ἦταν ὁ παπα-Ἐφραίμ.
Ρωτᾶμε ἂν
ὄντως εἶναι.
– Τί τὸν
θέλετε; μᾶς λέει κοφτά. Για καθίστε λίγο κι ἔρχομαι...
Οἱ λέξεις
βγῆκαν ὄχι εὐγενικά, συμβατικά, ἐπιφανειακά. Ἀλλὰ σοβαρά, πονεμένα, μετρημένα
καὶ συγκρατημένα.
Καθίσαμε
στὴν αὐλίτσα, ἂν μποροῦμε νὰ ὀνομάσουμε ἔτσι τὸν χῶρο ἀκριβῶς μπροστά ἀπὸ τὴν
πόρτα τῆς καλύβης του.
Ὑποβλητικὴ
φτώχεια κι ἐδῶ. Παραδεισένια ἡσυχία καὶ μοναξιά. Ὅλα στενά, ὅλα μικρά, ὅλα
φτωχά, ὅλα παλιά. Τίποτα ποὺ ν' ἀξίζει σ' αὐτὸν τὸν κόσμο. Ὅλα, ὑπογραμμίζουν τὴν
ἀρνηση τοῦ ψέματος καὶ τῆς ἀπάτης. Σὲ λίγα λεπτὰ ἔρχεται καὶ κάθεται δίπλα μας
σ' ἕνα σκαμνάκι ὁ γίγαντας αὐτός. Ὁ ἥλιος τὸν χτυποῦσε κατευθείαν στὸ πρόσωπο.
Δὲν ἔδειχνε καθόλου νὰ ἀντιδρᾷ. Ὑπέθεσα ὅτι αὐτὸς τελικὰ εἶναι ὁ παπα-Ἐφραίμ. Δὲν
τολμοῦσα ὅμως νὰ ξαναρωτήσω...
– Τί σκοπὸ
ἔχετε στὴν ζωή σας, παιδιά; Μὲ τί ἀσχολεῖσθε, ρωτάει.
«Ὤχ!
Μπαίνει στὸ ψητό!», σκέφτομαι.
Ὁ φίλος
μου, ἀπαντᾷ:
– Θέλω νὰ
γίνω γιατρός.
–
«Γιατρός»; λέει ὁ παπα-Ἐφραίμ, ξαφνιασμένος καὶ ἀγριεμένος. Κουνάει τὸ κεφάλι
του καὶ ἀπευθύνεται σ' ἐμένα.
Κι ἐσὺ
«γιατρός»;
Ὄχι, τοῦ ἀπαντῶ,
ἐγὼ φυσικός...
Τί, εἶναι
αὐτὰ τὰ πράγματα ; !
Ὁ ἕνας
«γιατρός», ὁ ἄλλος «φυσικός»!...
Ποιὸς εἶναι
ὁ σκοπός σας;
Ξέρετε νὰ
προσεύχεσθε;
Ἔχετε ἀγαπήσει
τὸν Θεό;
Θέλετε νὰ
ζήσετε;
Καταλαβαίνετε
ὅτι εἶστε αἰώνιοι;
Βαθειὲς ἐρωτήσεις,
πού, σὰν καρφιά, ἔπεφταν στὸ μαλακὸ σῶμα τῆς ἄβουλης καὶ παχυλῆς προσωπικότητάς
μας. Εἶχε μπροστά του δυὸ «καλὰ παιδιά», πού, χρόνια μέσα στὴν Ἐκκλησία, δὲν εἶχαν
ποτὲ θελήσει, -ἢ τουλάχιστον καταφέρει λίγο, νὰ γευθοῦν ἀπὸ τὸ μέλι τῆς θεϊκῆς ἀλήθειας.
Ἐμεῖς, σιωπήσαμε γιὰ λίγο. Σιώπησε κι ἐκεῖνος...
– Γιατί
θέλεις νὰ γίνεις γιατρός; ξαναρωτάει.
– Γιὰ νὰ
προσφέρω στὴν κοινωνία, ἀπαντᾷ ἐκεῖνος ἀφελῶς.
Μόρφασε ἐμφανῶς
καὶ κούνησε τὸ κεφάλι ὁ παπα-Ἐφραίμ, ἀρνούμενος φυσικὰ νὰ χάψῃ τὸ μὴ
συνειδητοποιημένο ψέμα τοῦ φίλου μου.
Μήπως κι ἐσὺ
θέλεις νὰ «προσφέρεις»; ρωτᾷ, μὲ λεπτὴ ἐλεγκτικὴ ἀπορία, κι ἐμένα.
– Ἐμένα
μοῦ ἀρέσει ἡ φυσική, ἀπαντῶ ἁπαλά.
Τί
λέγαμε, οἱ ἀνόητοι;! Πῶς βγῆκαν αὐτὲς οἱ λέξεις ἀπ' τὸ στόμα μας;! Στὸν ἥρωα αὐτὸν
τῆς αὐτοπροσφορᾶς καὶ ἀδιάλειπτης αὐτοθυσίας, μιλούσαμε ἐμεῖς γιὰ «προσφορά» στὸν
συνάνθρωπο;! Σ' αὐτὸν ποὺ ἔταξε ὡς σκοπὸ τῆς ζωῆς του τὴν ἑκούσια βία καὶ τὴν ἄρνηση
τοῦ ἰδίου θελήματος, ἐμεῖς ἀντιπροτείνουμε ὡς ἐπιλογὴ ζωῆς τὸ τί μᾶς ἀρέσει;!
Ποτέ, ἴσως, τόσο ταπεινὲς ἀπαντήσεις, δὲν ἔκρυβαν τόσο πνευματικὸ θράσος! Οἱ
βράχοι τῶν Κατουνακίων, ἂν δὲν ἤμασταν παιδιά, θὰ εἶχαν καταρρεύσει. Αὐτός, ὅμως,
ὁ «βράχος» διατηροῦσε τὴν ψυχραιμία του...
Πολὺ ἤρεμα
καὶ μαλακά, ἀφοῦ ἔκανε τὴν διάγνωση, προχώρησε στὴν θεραπεία. Μᾶς κάλεσε νὰ πᾶμε
νὰ προσευχηθοῦμε μαζί του.
«Νὰ μᾶς
μάθῃ τὴν προσευχή», ὅπως εἶπε. Ἐκεῖ, ἔκανα τὸ μεγαλύτερο λάθος τῆς ζωῆς μου. Ἀκόμη
χτυπῶ τὸ κεφάλι μου, γι' αὐτό! Ἴσως, δὲν ἄξιζα μιᾶς τέτοιας εὐλογίας. Πέντε
λεπτά, μὲ τὸν πρωταθλητὴ αὐτὸν τῆς προσευχῆς, ἴσως νὰ ἄλλαζαν πολλὰ πράγματα,
μέσα μου. Μέχρι τώρα, δὲν ξέρω νὰ προσεύχομαι. Ποιὸς ξέρει, ἂν πληρώνω τὸ λάθος
μου ἐκεῖνο! Τί φοβηθήκαμε, δὲν ξέρω. Ἴσως, «μὴ μᾶς κάνῃ μοναχούς»!
Προφασισθήκαμε
ὅτι πέρασε ἡ ὥρα καὶ μᾶς περιμένουν στοὺς γειτονικοὺς Δανιηλαίους. Ἔπρεπε νὰ μᾶς
δώσῃ τὴν εὐχή του. Ἀρκεσθήκαμε στὸ «νὰ προσεύχεται γιὰ μᾶς». Αὐτός, μᾶς εἶχε
κάνει τὴν τιμὴ νὰ μᾶς προτείνῃ νὰ προσευχηθῇ μ' ἐμᾶς, -ἢ μᾶλλον· ἐμεῖς, μ' ἐκεῖνον!-,
κι ἐμεῖς, περιορισθήκαμε στὸ νὰ τοῦ ζητήσουμε νὰ προσευχηθῇ αὐτὸς γιὰ μᾶς, χωρὶς
βέβαια καὶ νὰ τὸ καλοεννοοῦμε! Ἂν τὸ ἐννοούσαμε, θὰ μέναμε. Μά, μήπως ξέραμε καὶ
τί εἶναι ἡ προσευχή;!...
Παίρνουμε,
λοιπόν, τὴν εὐχή του καὶ φεύγουμε γιὰ τοὺς Δανιηλαίους, χαρούμενοι ποὺ ξεφύγαμε
τὸν «κίνδυνο»!...
– Στὸ καλὸ
καὶ ὁ Θεὸς πάντα νὰ σᾶς φωτίζῃ! μᾶς εἶπε, ἀποχαιρετώντας μᾶς πατρικά...
[Πηγή: Ἱερομ.
Νικολάου Χατζηνικολάου (νῦν, Μητροπολίτου Μεσογαίας καὶ Λαυρεωτικῆς): «Ἅγιον Ὄρος
– Τὸ ὑψηλότερο σημεῖο τῆς γῆς», μέρος α΄, κεφ. 80, σελ. 68-71, Α΄ ἔκδοση,
«Καστανιώτης», Ἀθήνα, Μάρτιος 2000.]
29η Μαΐου 1453. Εάλω η Πόλις...;;
29η Μαΐου 1453. Εάλω η Πόλις...;;
Υπάρχουν
ημερομηνίες στην παγκόσμιο ιστορία που
χαρακτηρίζονται σταθμοί. Σηματοδοτούν την αρχή μιας εποχής και το τέλος
της προηγούμενης. Μια τέτοια είναι, κατά την ταπεινή μου άποψη, και η 29η Μαΐου
1453. Η ημέρα που η βασιλεύουσα των Πόλεων κυριεύθηκε από τους Οθωμανούς και
έπαψε να είναι η Πρωτεύουσα μιας αυτοκρατορίας χιλίων και πλέον ετών. Η
επτάλοφος Κωνσταντινούπολις, κέντρο παγκόσμιου ελληνορθόδοξου πολιτισμού, εάλω.
Όμως, «Εάλω η Πόλις ή όχι»;; Είναι ερώτημα, όχι διαπίστωση.
Η χιλιόχρονη
πρωτεύουσα της (ανατολικής) Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, που οι Φράγκοι εκατό χρόνια
μετά την πτώση την ονόμασαν Βυζαντινή, από τη μικρή πολιτεία Βυζάντιο για να
την υποτιμήσουν, πρόσφερε πάρα πολλά στην παγκόσμια επιστήμη, στον Ελληνισμό
και στην ορθοδοξία. Γεγονός που μας καθιστά ιδιαίτερα υπερήφανους. Είναι
γνωστόν ότι ο Μ. Κωνσταντίνος δεν ίδρυσε μια καινούρια Αυτοκρατορία, αλλά απλώς
μετέφερε την πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας από την Ρώμη στην αρχαία πόλη
Βυζάντιο, που την άλλαξε και την ονόμασε Νέα Ρώμη και αργότερα έλαβε την
ονομασία Κωνσταντινούπολη λόγω του ιδρυτού της.
Την εποχή του
Μωάμεθ, πολιορκείται για πρώτη φορά η Κωνσταντινούπολη (668-669) από τον
Εγιούμπ ελ Ενσαρί (Eyub El-Ensari), πολιορκία που αποτυγχάνει και
επαναλαμβάνεται το 717, για να αποτύχει και πάλι, έπειτα από αποκλεισμό που
διήρκεσε 12 ολόκληρους μήνες. Το 1071 εμφανίζονται στην Ανατολία οι Τούρκοι. Η
πρώτη πολιορκία της Πόλης από τους Οθωμανούς γίνεται το 1390, από τον σουλτάνο
Ειλντιρίμ Μπαγιαζίτ, ο οποίος αναγκάζεται να λύσει την πολιορκία.
Επιθυμούν για αιώνες να κατακτήσουν την Πόλη. Καταστρώνουν σχέδια για
να πορθήσουν την Βασιλεύουσα. Το καλοκαίρι του 1452, και αφού έχουν ολοκληρωθεί
οι προετοιμασίες, ο Μωάμεθ ο Β' κηρύσσει τον πόλεμο εναντίον της Βυζαντινής
Αυτοκρατορίας. Στις 28 Ιουνίου συγκεντρώνει στρατό 50.000 ανθρώπων στο άρτι
αποπερατωθέν Κάστρο της Ρωμυλίας και στήνει τις σκηνές και τους καταυλισμούς
του απέναντι από τα τείχη της Κωνσταντινούπολης. Μέχρι το τέλος του 1452 η Πόλη
είναι ήδη αποκλεισμένη.
Βρισκόμαστε
στην άνοιξη τον 1453 και ενώ ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος αδυνατεί να ενισχύσει
την άμυνα της Πόλης, ο Μωάμεθ ο Β' ολοκληρώνει τις προετοιμασίες του και τις
πρώτες μέρες του Απριλίου του 1453 στήνει το αντίσκηνό του μπροστά στην πύλη
του Αγίου Ρωμανού. Οι στρατιώτες του ξεπερνούν τους 300.000, αφού πολλοί
μουσουλμάνοι - και όχι μόνον - κατετάγησαν στις τάξεις του οθωμανικού στρατού
μετά την υπόσχεση που έδωσε ο Μωάμεθ ότι μετά την άλωση τα λάφυρα θα ανήκαν
στους στρατιώτες του!
Η
Κωνσταντινούπολη μετά την άλωσή της από τους Φράγκους το 1204 και τις λεηλασίες
και καταστροφές που υπέστη από τους δυτικούς είναι εξασθενημένη. Έχασε ένα
σημαντικό κομμάτι από την παλαιά αίγλη και δύναμη. Τμήματα της Ρωμαϊκής
αυτοκρατορίας ανεξαρτητοποιήθηκαν. Ο κίνδυνος των τούρκων είναι ορατός και τους
απασχολεί. Οι Οθωμανοί επεκτείνονται απειλητικά για την Κωνσταντινούπολη. Ο
φόβος αυτός τους ωθεί να ζητήσουν την βοήθεια των παπικών. Το σχίσμα ήταν ένα
αγκάθι στις σχέσεις ανατολικής και δυτικής Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Παρά τις
αποφάσεις της συνόδου της Φεράρα-Φλωρεντίας (1438-1439) η ένωση δεν
επιτυγχάνεται στην πράξη λόγω της αντίδρασης του Μάρκου Ευγενικού. Η δύση
πέτυχε τον στόχο της μόνο στα «χαρτιά» και δεν βοηθά τους ανατολικούς. Ο Στήβεν
Ράνσιμαν παραθέτει πλείστα παραδείγματα από τούς εκκλησιαστικούς και πολιτικούς
ηγέτες της Δύσεως, στα οποία φαίνεται καθαρά ότι δεν είχαν τη δυνατότητα και τη
βούληση να βοηθήσουν οικονομικά και στρατιωτικά. Εν τούτοις, μερικοί Ενετοί και
Γενουάτες ήρθαν αυθόρμητα από την Ιταλία για να πολεμήσουν εναντίον των
Οθωμανών. Και τελικά οι Ενετοί και οι Γενουάτες συμμετείχαν κατά την αντίσταση
στην πολιορκία, αν και υπήρχαν μεταξύ τους πολλές διαφορές, και μάλιστα οι
Γενουάτες απεχώρησαν την τελευταία στιγμή από τον αγώνα.
Γυναίκες και
μοναχές «έσπευσαν στα τείχη να βοηθήσουν για τη μεταφορά υλικών για την
ενίσχυση των οχυρωμάτων, και να μεταφέρουν στάμνες με νερό, για να ξεδιψάσουν
οι αμυνόμενοι». Οι μαχητές δίνουν ηρωικό αγώνα και ο αυτοκράτορας δίνει εντολή
να ανοίξουν οι εκκλησίες και να γίνονται παρακλήσεις και Θείες Λειτουργίες.
Όλος ο λαός έψαλε το «Κύριε, ελέησον» κατά τις λιτανείες.
Στις 25 Μάιου
ο Μωάμεθ Β' ζήτησε από τον αυτοκράτορα να παραδώσει την Πόλη με αντάλλαγμα τη
σωτηρία του ίδιου και της οικογένειάς του. Σύμφωνα με τον ιστορικό της Άλωσης
Γεώργιο Φραντζή, ο αυτοκράτορας απάντησε: «Το δε την πόλιν σοι δούναι ούτε τ'
εμόν εστίν οΰτ' άλλου των κατοικούντων εν αυτή. Κοινή γαρ γνώμη πάντες
αυτοπροαιρέτως αποθανούμεν και ου φεισόμεθα της ζωής ημών», που σημαίνει: «Ούτε
εγώ ούτε άλλος κανείς από τους κατοίκους της πόλης έχουμε το δικαίωμα να σου
την παραδώσουμε. Αντίθετα, όλοι μας έχουμε πάρει την απόφαση να πεθάνουμε με τη
θέληση μας (για χάρη της) και να μην υπολογίσουμε τη ζωή μας». Απάντηση
ελληνική, γενναία, πατριωτική, και ιστορική και διδακτική
Τα ξημερώματα
της 29ης Μαΐου 1453 άρχισε η μεγάλη έφοδος των Τούρκων. Οι υπερασπιστές της
Κωνσταντινούπολης αρχικά αμύνονταν με ηρωισμό. Αργότερα όμως επεκράτησε σύγχυση
και πανικός μεταξύ των μισθοφόρων, οι οποίοι υπερασπίζονταν το μέσο τείχος,
όταν τραυματίστηκε ο επικεφαλής τους φρούραρχος Ιουστινιάνης. Οι στρατιώτες του
Μωάμεθ, στους οποίους ο σουλτάνος είχε δώσει το ελεύθερο για λεηλασία, όρμησαν
ασυγκράτητοι στο εσωτερικό της πόλης.
Στο μεταξύ από
μια μικρή πύλη, την Κερκόπορτα, εισέβαλαν και άλλοι Τούρκοι. Τότε ακούστηκε η
κραυγή «η Πόλις εάλω», έπεσε η Πόλη. Ο αυτοκράτορας, όταν είδε πως δεν έμενε
πια καμιά ελπίδα, μαζί με τρεις έμπιστους της φρουράς του, τον Δον Φραντσίσκο,
τον ξάδερφο του Θεόφιλο Παλαιολόγο και τον Ιωάννη Δαλμάτη, όρμησε μέσα στο
πλήθος των εχθρών και χάθηκε για πάντα. Ακολούθησε σφαγή και λεηλασία.
Παραδίδεται μάλιστα πως μεγάλη σφαγή έγινε και μέσα στον ναό της Αγίας Σοφίας,
όπου είχαν καταφύγει γυναικόπαιδα. Η Άλωση της Πόλης σήμανε το οριστικό τέλος
της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, ενώ σημάδεψε δραματικά και την πορεία του
Ελληνισμού στην Ιστορία.
Η τύχη της
πόλης είχε πλέον κριθεί, οι μαχητές εξαθλιωμένοι, κατακουρασμένοι, αλλά με ψηλό
το φρόνημα, μάχονται και μόνοι και μετά των λιγοστών εναπομεινάντων και πέφτει
ο ένας μετά τον άλλον. Ο Κωνσταντίνος μάχεται σαν απλός στρατιώτης. Κατάκοπος
αλλά αποφασισμένος κατέβηκε από το άλογο του, αφαίρεσε την αυτοκρατορική του
στολή και όλα τα σύμβολα του ψηλού αξιώματός του. Διατήρησε μόνο τα ερυθρά
πέδιλα (καμπάγια), με τους χρυσούς δικέφαλους αετούς, και αφού ξεγύμνωσε το
σπαθί του, καλυπτόμενος προ της ασπίδας του, όρμησε στο κρισιμότερο σημείο το
πλήθος των επιδρομών και ο Σφραντζής αφηγείται «Εμάχετο ο Άνθρωπος και Βασιλεύς
επί ώραν πολλή, βρυχώμενος ως λέων και την ρομφαίαν (σπαθί) εσπασμένη έχων εν
τη δεξιά, πολλούς των πολεμίων κατέσφαξε και το αίμα ποταμηδόν εκ των χειρών
και των ποδών αυτού έρρεε». Σε τέτοια στιγμή, στην ορμή της μάχης, μεγαλείου –
αυτοθυσίας και υπερβάσεως από τα γήινα, έπεσεν μαχόμενος ο τελευταίος των
Παλαιολόγων και μαζί του έπεσεν και η Αυτοκρατορία και ΕΑΛΩ Η ΠΟΛΙΣ, κραυγή, που
σε λίγες μόνον στιγμές ακούστηκε σ’ όλη την πόλιν. Την υστάτην στιγμή προ της
θυσίας του, ιστορικοί καταμαρτυρούν ότι ο Παλαιολόγος ανεφώνησεν: «Ουκ εστί τις
των Χριστιανών του λαβείν την κεφαλήν απ’ εμού». Φράση που καταδεικνύει την
αγωνία του Χριστιανού Εθνομάρτυρα να μην πέσει ζωντανός στα χέρια των Αγαρηνών.
Οι κατακτητές αναζητούν το νεκρό σώμα του Αυτοκράτορα: «πλείστας κεφαλάς των
αναιρεθέντων έπλυναν, ει τύχοι και την Βασιλική γνωρίσωσι και ουκ ηδυνήθησαν
γνωρίσαι αυτήν, ει μη, το τεθνεός πτώμα του βασιλέως ευρόντες, ο εγνώρισαν εκ
του Βασιλικών περικνημίδων ή και πεδίλων ένθα χρυσοί δικέφαλοι αετοί ήσαν
γεγραμμένοι, ως έθος υπήρχε τοις Βασιλεύσι».
Ο χρονογράφος
και φίλος του Κωνσταντίνου, Σφραντζής διηγείται: «Την Αυγήν της 29ης Μαΐου 1453
περί την 4ην πρωινή ημέρας Τρίτης, συμπληρών της ηλικίας αυτού έτη 49 μήνας 3
και ημέρας 20, έπεσεν ο ηγεμών Κωνσταντίνος ο 11ος Παλαιολόγος κατά την 55ην
ημέραν της πολιορκίας της Βασιλεύουσας, ομού μετ’ αυτής». Κατά τον Φραντζή, ο
Μωάμεθ αφού αναγνώρισε τη Βασιλική υπόσταση του Κωνσταντίνου, το θάρρος, την
τιμή και το μεγαλείον του, με προσταγή του ετάφη το πτώμα του Βασιλέως μετά
Βασιλικών τιμών, παρέλειψε όμως επιμελώς ν’ αναφέρει που ετάφη. Είναι γεγονός
ότι ελλείψει σύγχρονης μαρτυρίας, ή έστω παράδοσης, δεν έχει πληροφορηθεί
κανένας ποτέ, που ετάφη ο ήρωας Βασιληάς. Μεταγενέστερες δημιουργηθείσες
παραδόσεις οφείλονται σε διηγήσεις και ευσεβείς απηχήσεις. Η φαντασία του
Ελληνικού Έθνους και ο θρύλος, θέλει τον Κωνσταντίνο Μαρμαρωμένο, όπου Άγγελος
Κυρίου, προτού κτυπηθεί από το σπαθί του αράπη, τον άρπαξε και τον πήρε σε μια
σπηλιά βαθιά κάτω στη γη, κοντά στην Χρυσόπορτα. Εκεί μένει «Μαρμαρωμένος» και
καρτερεί την ώρα να ’ρθεί πάλιν ο Άγγελος, να τον σηκώσει, να του δώσει και
πάλι στο χέρι το σπαθί του και να μπει στην πόλη από την Χρυσόπορτα και
κυνηγώντας με τα φουσάτα του τους Τούρκους, να τους διώξει μέχρι την Κόκκινη
Μηλιά… την Μέκκα. Είναι όμως και η λαϊκή ρήση πολύ χαρακτηριστική της παράδοσης
και του πόθου των Ελλήνων «Κωνσταντίνος την έκτισε, Κωνσταντίνος την έχασε,
Κωνσταντίνος θα την πάρει».
Μυργιώτης Παναγιώτης
Μαθηματικός
//////////////////////////////////////////////////////////////////
Υ.Γ. Κάποιος φορέας θα έπρεπε να ασχοληθεί και να αναδείξει
αυτή την τεράστια προσφορά της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας (Βυζαντινής).
//////////////////////////////////////////////…………….///////////
Ο Μωάμεθ προς τους στρατιώτες του...
Ο
Μωάμεθ προς τους στρατιώτες του...
Γυναίκες
ωραιότατες, παρθένες έτοιμες γιά γάμο, ευγενείς κυρίες, νεότατα αγόρια καί
κορίτσια, όλα αυτά θά γίνουν δικά σας
Έχω την αίσθηση ότι είναι χρήσιμο να
ασχοληθούμε και με τον λόγο που εκφώνησε ο Μωάμεθ ο Πορθητής προς τους
στρατιώτες του και όχι μόνο με τον λόγο του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου και την
απάντησή του προς τον Μωάμεθ. Χρήσιμα συμπεράσματα θα προκύψουν και για το
σήμερα.
Τον λόγο του Μωάμεθ αντλούμε από το
υπέροχο βιβλίο του μακαριστού Ακαδημαϊκού, π. Πρωθυπουργού και πολυγραφότατου
ερευνητή και συγγραφέα Παναγιώτη Κανελόπουλου. Διαβάζουμε λοιπόν
Στὶς 28
Μαΐου, πλάϊ στὶς περιορισμένες πολεμικὲς ἐνέργειες καὶ τὶς μεγάλες
προετοιμασίες, ἐκφωνήθηκαν καὶ δυὸ λόγοι ποὺ ἔχουν μεγάλη ἱστορικὴ σημασία.
Εἶναι παλαιὰ συνήθεια ν' ἀπευθύνονται οἱ στρατηγοὶ στὸ στρατό τους πρὶν ἀπὸ τὴ
μάχη, προπάντων πρὶν ἀπὸ μιὰ μεγάλη μάχη ὅπου πρόκειται νὰ παιχθοῦν τὰ πάντα.
Τὸ λόγο τοῦ Μωάμεθ θὰ τὸν πάρω ἀπὸ το ἱστορικὸ ἔργο τοῦ Κριτόβουλου. Διαβάζω
καὶ στ' ἀντίγραφα τῶν βιβλίων τοῦ Σφραντζῆ καὶ τοῦ Χαλκοκονδύλη τὸ λόγο τοῦ
Μωάμεθ (ὁ Λαόνικος βάζει τὸ σουλτάνο ν' ἀπευθύνεται μονάχα στοὺς «νεήλυδας»,
δηλαδὴ στοὺς Γενίτσαρους)· ὡστόσο, ὁ Κριτόβουλος, ζώντας σὲ ἄμεση ἐπαφὴ μὲ τοὺς
Τούρκους, πρέπει νὰ πληροφορήθηκε καλύτερα τὸ περιεχόμενο τοῦ λόγου τοῦ
σουλτάνου. Ὅσο γιὰ το λόγο τοῦ αὐτοκράτορος Κωνσταντίνου, αὐτὸν μονάχα ὁ Σφραντζῆς
ποὺ ἦταν πλάϊ του μποροῦσε νὰ μᾶς τὸν παραδώσει σωστά· καὶ τὄκαμε.
Ποιούς
συγκέντρωσε ὁ Μωάμεθ γύρω του ἢ μπροστά του γιὰ νὰ τοὺς μιλήσει; Συγκέντρωσε
ὅλους «τοὺς ἐν τέλει τε καὶ ἑκατόνταρχους καὶ πεντηκοντάρχους, τό τε ἄγημα τοῦ
στρατοῦ καὶ τὴν περὶ αὐτὸν πᾶσαν ἴλην» (δηλαδή, ὅλους τοὺς Γενίτσαρους) «καὶ
πρὸς τούτοις ναυάρχους τε καὶ τριηράρχους καὶ τὸν ἡγεμόνα τοῦ στόλου παντός».
Καὶ εἶπε:
«Ἄνδρες
φίλοι καὶ τοῦ παρόντος ἀγῶνος ἐμοὶ κοινωνοί, ἐγὼ ὑμᾶς ἐνθάδε ξυνεκάλεσα οὐ
ῥᾳθυμίαν τινὰ καταγνοὺς ὑμῶν ἤ ἀμέλειαν ἐς τόδε τὸ ἔργον, οὐδ' ἵνα
προθυμοτέρους ἐς τὸν παρόντα ἀγῶνα ποιήσω..., ἀλλ' ὥστε μόνον ἀναμνῆσαι, πρῶτον
μὲν ὡς καὶ τὰ παρόντα ἀγαθά, ἅ ἔχετε, οὐ ῥᾳθυμοῦντες καὶ ἀμελοῦντες, ἀλλὰ καὶ
σφόδρα πονοῦντες καὶ μετὰ μεγάλων ἀγώνων τε καὶ κινδύνων μεθ' ἡμῶν ἐκτήσασθε
καὶ ἆθλα τῆς ὑμῶν αὐτῶν ἀρετῆς καὶ ἀνδρίας ἔχετε μᾶλλον ἤ τύχης δῶρα· ἔπειτα
δέ, ὡς καὶ τὰ νῦν τά τε προκείμενα ἆθλα διδάξαι ὑμᾶς ὅσα καὶ οἷά ἐστι, καὶ τὴν
δόξαν ὁπόσην ἔχει μετὰ τοῦ κέρδους καὶ τιμήν, καὶ ἅμα ἵνα γνῶτε καλῶς ἐπὶ
μεγίστοις ποιούμενον τὸν ἀγῶνα». Αὐτὲς ἦταν οἱ πρῶτες φράσεις τοῦ Μωάμεθ.
Δὲ
μποροῦσε ν' ἀρχίσει ὁ Μωάμεθ τὸ λόγο του μὲ καλύτερο τρόπο. Οἱ πρῶτες αὐτὲς
φράσεις δείχνουν καθαρὰ ὅτι ὁ νεαρὸς σουλτάνος, ποὺ μόλις εἶχε ὑπερβεῖ τὴν
ἡλικία τοῦ ἐφήβου, γνώριζε καλὰ τοὺς ἀνθρώπους. Μὲ τὶς πρῶτες φράσεις του δὲν
εἶπε ὅτι εἶναι ὁ ἴδιος σπουδαῖος· εἶπε ὅτι οἱ ἄλλοι, ἐκεῖνοι ποὺ τὸν ἄκουγαν,
εἶναι σπουδαῖοι· εἶπε ὅτι τοὺς ὑπενθυμίζει τὶς μεγάλες τους πράξεις, καὶ ὅτι
ὅσα ἀγαθὰ κατέχουν εἶναι «ἆθλα» τῆς «ἀρετῆς» τους καὶ ὄχι τῆς «τύχης δῶρα». Καὶ
πρόσθεσε ὅτι θὰ τοὺς διδάξει, δηλαδὴ θὰ τους πληροφορήσει πόσο μεγάλη εἶναι ἡ
δόξα καὶ ἡ τιμή, ἀλλὰ καὶ πόσο μεγάλα τὰ ὑλικὰ κέρδη, πού, κυριεύοντας τὴν
Κωνσταντινούπολη, θὰ ἐξασφαλίσουν. Καὶ τὰ ὀνόμασε τὰ κέρδη αὐτά:
«Πρῶτον
μὲν γὰρ ὁ πλοῦτός τέ ἐστι πολὺς καὶ παντοδαπὸς ἐν τῇδε τῇ πόλει, ὁ μὲν ἐν τοῖς
βασιλείοις, ὁ δὲ ἐν τοῖς οἲκοις τῶν δυνατῶν, ὁ δὲ ἐν τοῖς τῶν ἰδιωτῶν, ὁ δὲ
καλλίων καὶ μείζων ἐν τοῖς ἱεροῖς ἀποκείμενος ἀναθημάτων καὶ κειμηλίων παντοίων
ἐκ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου κατασκευασμένων, λίθων τε τιμίων καὶ μαργάρων πολυτελῶν,
ἐπίπλων τε ἄπειρόν τι χρῆμα λαμπρῶν, ἄνευ δὴ τῆς ἄλλης κατ' οἶκον κατασκευῆς
καὶ περιουσίας· ὧν ἁπάντων ὑμεῖς ἔσεσθε κύριοι· ἔπειτα ἄνδρες ἀγαθοὶ πλεῖστοί
τε καὶ τῶν εὖ γεγονότων, ὧν οἱ μὲν δουλεύουσιν ὑμῖν, οἱ δὲ ἐς ἀπόδοσιν ἔσονται,
γυναῖκες τε πλεῖσται καὶ κάλλισται, νέαι καὶ ἀγαθαὶ τὰς ὄψεις, καὶ παρθένοι
πρὸς γάμον ὡραῖαι εὐγενεῖς τε καὶ ἐξ εὐγενῶν, καὶ ἀρρένων ὀφθαλμοῖς ἔτι καὶ νῦν
ἄβατοι ἔνιαι τούτων καὶ πρὸς γάμους ὁρῶσαι ἐπιφανῶν καὶ μεγάλων ἀνδρῶν, ὧ αἱ
μὲν ἔσονται ὑμῖν ἐς γυναῖκας, αἱ δὲ πρὸς θεραπείαν ἀρκέσουσιν, αἱ δὲ πρὸς
ἀπόδοσιν, καὶ κερδανεῖτε κατὰ πολλὰ ἔς τε ἀπόλαυσιν ὁμοῦ καὶ θεραπείαν καὶ
πλοῦτον· καὶ παῖδες ὁμοίως πλεῖστοι καὶ κάλλιστοι καὶ τῶν εὖ γεγονότων, ἔτι δὲ
νεῶν τε κάλλη καὶ δημοσίων οἰκοδομημάτων, καὶ οἰκίαι λαμπραὶ καὶ παράδεισοι καὶ
τοιαῦτα πολλὰ ἔς τε θέαν ὁμοῦ καὶ τέρψιν καὶ ἡδονὴν καὶ ἀπόλαυσιν ἱκανά. Καὶ τί
δεῖ ταῦτα πάντα καταλέγοντα διατρίβειν; Πόλιν μεγάλην καὶ πολυάνθρωπον,
βασίλειόν τε τῶν πάλαι Ῥωμαίων, καὶ ἐς ἄκρον εὐδαιμονίας καὶ τύχης καὶ δόξης
ἐλάσασαν, κεφαλήν τε γεγενημένην τῆς οἰκουμένης ἁπάσης δίδωμι νῦν ὑμῖν ἐς
διαπραγήν τε καὶ λείαν, πλοῦτον ἄφθονον, ἄνδρας, γυναῖκας, παῖδας, πάντα τὸν
ἄλλον αὐτῆς κόσμον καὶ τὴν κατασκευήν· ὧν ἁπάντων ἐμφορηθήσεσθε ὥσπερ ἐν εὐωχίᾳ
λαμπρᾷ, καὶ ἐνευδαιμονήσετε τούτοις ὑμεῖς τε, καὶ τοῖς ὑμετέροις παισὶ πλοῦτον
πολὺν καταλείψετε, κ
α ὶ τ ο μ έ γ ι σ τ ο ν , ὅτι πόλιν τοιαύτην αἱρήσετε, ἧς
τὸ κλέος πᾶσαν ἐπῆλθε τὴν οἰκουμένην· καὶ δῆλον ὅτι ἐς ὅσον ἔδραμεν ἡ ταύτης
ἡγεμονία καὶ δόξα, ἐς τοσοῦτον καὶ τὸ ὑμῶν κλέος ἀφίξεται τῆς ἀνδρίας καὶ τῆς
ἀρετῆς, πόλιν τοιαύτην ἑλόντων ἐκ προσβολῆς. Καὶ σκοπεῖτε τίς εὐπραξία
λαμπροτέρα ἤ τίς ἡδονὴ μείζων ἤ τὶς πλούτου περιουσία καλλίων ἤ ἥ μετὰ τιμῆς
καὶ δόξης προσέσται ἡμῖν; Τὸ δὲ δὴ μεῖζον πάντων, ὅτι τὴν πόλιν ἐχθρῶς ἔχουσαν
ἡμῖν ἐξ ἀρχῆς καὶ ἀεὶ ἐπιφυομένην τοῖς ἡμετέροις κακοῖς καὶ πάντα τρόπον
ἐπιβουλεύουσαν τὴν ἡμετέραν ἀρχὴν καθαιρήσομεν καὶ τοῦ λοιποῦ αὐτοί τε βέβαια
ἕξομεν τὰ παρόντα ἀγαθά, καὶ ἐν εἰρήνῃ βαθείᾳ καὶ ἀσφαλείᾳ διάξομεν,
ἀπαλλαγέντες ἐχθροῦ γειτονήματος, καὶ πρὸς τὰ λοιπὰ θύραν ἀνοίξομεν».
Στὴν
περικοπὴ αὐτὴ τοῦ λόγου τοῦ Μωάμεθ καθρεπτίζεται ταὐτόχρονα τὸ βάθος τῆς
ἀκόλαστης ὑλοφρόνησης καὶ τὸ ὕψος τῆς ἠθικῆς φιλοδοξίας τῶν ἀνδρῶν ποὺ τὸν
ἄκουγαν. Βλέποντας ὁ σουλτάνος ὅτι, τόσες ἑβδομάδες, δὲν κατάφερνε ὁ
ἀναρίθμητος στρατός του νὰ κυριεύσει τὴν Κωνσταντινούπολη, ἀποφάσισε τὴν ὕστατη
στιγμή, δηλαδὴ πρὶν τὴν μεγάλη ἐπίθεση, ν' ἀνέψει τὰ αἵματα τῶν ἀνδρῶν του,
κηρύσσοντας ὅτι, ἄν πάρουν τὴ Βασιλεύουσα, θὰ μποροῦν τρεῖς ὁλόκληρες μέρες νὰ
κάνουν ἐκεῖ μέσα ὅ,τι θέλουν («ἡμέραις τρισὶν ἡ πόλις πᾶσα ὑμῶν ἔσεται», τοὺς
εἶπε σύμφωνα μὲ τὴν ἀφήγηση τοῦ Σφραντζῆ), νὰ λεηλατήσουν καὶ νὰ σκυλεύσουν τὰ
πάντα, νὰ χρησιμοποιήσουν τὰ ἱερὰ σκεύη τῶν ναῶν γιὰ τοὺς πιὸ ἀνίερους σκοπούς,
ν' ἀτιμάσουν γυναῖκες, παρθένες καὶ ἀγόρια, νὰ βουτήξουν τὰ πόδια τους μέσ' στὰ
ἱερώτερα πράγματα, σὰ νἄταν λάσπη καὶ ὅ,τι στὴ ζωὴ τῶν ἀνθρώπων εἶναι ἱερό.
Ἔπρεπε νὰ συγκινηθοῦν οἱ σάρκες τῶν ἀνδρῶν του γιὰ νὰ μπορεῖ νὰ συγκινηθεῖ καὶ
ἡ ψυχή. Δὲν ὑπάρχει, βέβαια, ἀμφιβολία - θἄμουν Φαρισαῖος, ἄν ἔλεγα τὸ ἀντίθετο
- ὅτι οἱ ἄνθρωποι (ἀκόμα καὶ οἱ Χριστινοί, ὅλοι ἐκτὸς ἀπὸ ἐλάχιστους) ἀγαποῦν
τὴ σάρκα τους, ἀγαποῦν τὴν ὕλη, ποθοῦν διαρκῶς μεγαλύτερα ὑλικὰ ἀγαθά,
προσδοκοῦν - ὅσο ζοῦν στὸν κόσμο - ν' ἀμειφθοῦν γιὰ τὸ μόχθο τους μὲ τρόπο ἁπτὸ
καὶ ὁρατό, καὶ ὄχι μόνον ἠθικά. Δὲ λεηλάτησαν, τάχα, τὴν Κωνσταντινούπολη καὶ
οἱ Φράγκοι ποὺ ἦταν Χριστιανοὶ καὶ ποὺ ἔλεγαν ὅτι σκοπός τους ἦταν νὰ λυτρώσουν
τοὺς ἱεροὺς τόπους ἀπὸ τὰ χέρια τῶν ἀσεβῶν; Ὁ ταλαιπωρημένος πολεμιστὴς ζητάει,
μετὰ τὴν νίκη, νὰ φάει καὶ νὰ πιεῖ, ν' ἀρπάξει τὶς γυναῖκες ἐκείνων ποὺ
νικήθηκαν, νὰ ξαπλώσει τὸ κορμί του σὲ ἀναπαυτικὸ κρεββάτι, πετώντας ἔξω τὸν
ἄοπλο καὶ τρομαγμένο νοικοκύρη. Δὲν εἶναι οἱ Τοῦρκοι οἱ πρῶτοι ποὺ λεηλάτησαν
μιὰ μεγάλη καὶ ὡραία πόλη. Κι ' αὐτοὶ οἱ Ἕλληνες λεηλάτησαν τὴν Τροία. Ὡστόσο,
θαρρῶ ὅτι δὲν ὑπάρχει προηγούμενο ἑνὸς μεγάλου ἀρχηγοῦ ποὺ νὰ μίλησε τόσο ὠμά,
ὅσο ὁ Μωάμεθ. Σὰ νὰ ντράπηκε, βέβαια, ὁ ἴδιος γιὰ τὴν ὠμότητα τῶν λόγων του,
πρόσθεσε ὅτι «τὸ μέγιστον» ποὺ θὰ κερδίσουν, κυριεύοντας τὴν Κωνσταντινούπολη,
εἶναι ἡ τιμὴ ὅτι θἄχουν κυριεύσει τὴν πόλη, «ἧς τὸ κλέος πᾶσαν ἐπῆλθε τὴν
οἰκουμένην». Καὶ πρόσθεσε καὶ κάτι ἄλλο· εἶπε ὅτι τὸ «μεῖζον πάντων» (ἄρα,
«μεῖζον» καὶ τοῦ «μεγίστου») εἶναι ὅτι θὰ πάψουν ἐπιτέλους νὰ γειτονεύουν μὲ
μιὰ πόλη ποὺ ὅσοι τὴν κατοικοῦν εἶν' ἐχθροί τους, κ' ἔτσι θὰ ζήσουν στὸ μέλλον
«ἐν εἰρήνῃ βαθείᾳ καὶ ἀσφαλείᾳ».
Προχωρώντας
στὸ λόγο του, ποὺ ἡ ἀρχιτεκτονική του διάρθρωση εἶναι ἄρτια, προσπάθησε νὰ
πείσει ὁ Μωάμεθ τοὺς ἂνδρες του ὅτι τὸ τεῖχος εἶναι «ῥαδίως... ἁλωτόν» : «ἡ μὲν
τάφρος πᾶσα ἐχώσθη, τὸ δὲ κατὰ γῆν τεῖχος ἐν τρισὶ μέρεσι... κατήρριπται». Ὅσο
γιὰ τοὺς ἄνδρες ποὺ ὑπερασπίζονταν τὴν Κωνσταντινούπολη, γι' αὐτοὺς εἶπε
κάμποσα ποὺ ἀνταποκρίνονται στὴν πραγματικότητα:
«Τὰ δὲ
τῶν ἀντιτεταγμένων ἡμῖν τί χρὴ καὶ λέγειν; Ἄνδρες γάρ εἰσι πάνυ ὀλίγοι καὶ οἱ
πλείονες ἄοπλοι καὶ πολέμων ἄπειροι· ὡς γὰρ ἔχω πυνθάνεσθαι τῶν αὐτομόλων,
μόλις φασὶ δύο ἤ τρεῖς ἄνδρες εἶναι τοὺς ἐν τῷ πύργῳ προμαχομένους καὶ ἑτέρους
τοσούτους ἐν τῷ μεταπυργίῳ ὥστε ξυμβαίνειν ἕνα ἄνδρα προπολεμεῖν τε καὶ
προμάχεσθαι τριῶν ἢ τεσσάρων ἐπάλξεων... Πῶς οὖν ἐς τοσοῦτον πλῆθος ἡμῶν
ἀρκέσουσιν οὗτοι; καὶ μάλιστα ἡμῶν μὲν ἐκ διαδοχῆς ἀγωνιζομένων καὶ ἀεὶ νεαρῶν
ἐπιόντων ἐς τὸ ἔργον, καὶ καιρὸν ἐχόντων καὶ ὕπνον αἱρεῖσθαι καὶ σῖτα καὶ
ἀναπαύειν αὐτούς, αὐτῶν δὲ ἀδιακόπως τε καὶ ἐπιτεταμένως μαχομένων ἀεὶ καὶ
μηδένα καιρὸν ἐχόντων ἢ ὕπνου ἢ σιτίου ἢ ποτοῦ ἢ ἀναπαύλης... Οἱ δὲ ἐπὶ τοῦ
κατερριμένου τείχους τῶν Ἰταλῶν τεταγμένοι» (στὸν τομέα τῆς πύλης τοῦ Ἁγίου Ρωμανοῦ),
«εἰ καί τῳ δοκοῦσιν ἀπόμαχοι εἶναι καὶ ἱκανοὶ τοὺς ἐπιόντας ἀμύνεσθαι, ὡς καλῶς
τε ὡπλισμένοι καὶ πολέμων ἔμπειροι,..., ἀλλ' ἐμοὶ καὶ τὰ τούτων ἄπιστα δοκεῖ
πάντη καὶ σφαλερά. Πρῶτον μὲν γὰρ οὐκ ἐθελήσουσι νοῦν ἔχοντες ὑπὲρ ἀλλοτρίων
ἀγαθῶν μάχεσθαι καὶ πονεῖν..., μηδὲν κερδαίνοντες αὐτοί· ἔπειτα ξύγκλυδές τέ
εἰσι καὶ ἄλλοι ἄλλοθεν ξυνεληλυθόντες, ἐπὶ τὸ λαβεῖν βλέποντες μόνον καὶ
ἀπελθεῖν σῶς, οὐκ ἐπὶ τὸ μαχόμενοι ἀποθανεῖν... Δείκνυται τοίνυν ἐξ ἁπάντων
μεθ' ἡμῶν εἶναι τὴν νίκην καὶ τὴν πόλιν ἡμῖν ἁλωτήν... Γίνεσθε οὖν ἄνδρες
ἀγαθοὶ αὐτοί τε ὑμεῖς, καὶ τοὺς μεθ' ὑμῶν πάντας παρακελεύεσθε ἀκολουθεῖν τε
γενναίως ὑμῖν καὶ πάσῃ προθυμίᾳ καὶ σπουδῇ ἐς τὸ ἔργον κεχρῆσθαι, νομίζοντας
τοῦ καλῶς πολεμεῖν τρία εἶναι τὰ αἴτια, τό τε ἐθέλειν καὶ τὸ αἰσχύνεσθαι καὶ τὸ
τοῖς ἄρχουσι πείθεσθαι... Κἀγὼ δὲ αὐτὸς πρῶτος παρέσομαι τῷ ἔργῳ, μεθ' ὑμῶν τε
ἀγωνιζόμενος καὶ τῶν ἑκάστῳ δρωμένων θεατής».
Μετὰ τὴ
γενικὴ αὐτὴ προσλαλιά, ἀπευθύνθηκε ὁ Μωάμεθ εἰδικώτερα στοὺς ἀνώτατους ἀρχηγοὺς
τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου, διατυπώνοντας τὶς διαταγὲς καὶ κ' ἐπιθυμίες του. Κ'
ἔκλεισε τὸ λόγο του, ἀποφεύγοντας τὰ μεγάλα λόγια καὶ τὶς φραστικὲς
κωδωνοκρουσίες: «Ἀλλ' ἄπιτε πρὸς τὰς σκηνὰς καὶ τὰς τάξεις ὑμῶν ἀγαθῇ τύχῃ, καὶ
δειπνοποιησάμενοι ἀναπαύεσθε».
Ὁ Σφραντζῆς γράφει ὅτι,
μόλις ἔκλεισε ὁ Μωάμεθ τὸ στόμα του, ἀκούστηκε (καὶ τὴν ἄκουσε κι' ὁ ἴδιος) μιὰ
φοβερὴ κραυγὴ ἀκροατῶν ἔλεγε: «ἀλλὰ ἀλλὰ· Μεεμέτη ῥεσοὺλ ἀλλά· τοῦτ' ἔστιν ὁ
θεὸς τῶν θεῶν καὶ ὁ Μουχαμέτης ὁ προφήτης αὐτοῦ».
Στη
συνέχεια παραθέτουμε μια επιτομή της ομιλίας ,σε γλώσσα απλούστερη
«Γενναίοι
άντρες καί φίλοι, σας κάλεσα όχι μόνο γιά νά σας θυμήσω γιά τούς αγώνες πού
κάναμε καί τούς κινδύνους πού περάσαμε γιά νά αποκτήσουμε όλα αυτά τά αγαθά,
αγώνες στούς οποίους επιδείξατε ανδρεία καί τόλμη, αλλά σας κάλεσα γιά νά σας
υπενθυμήσω γιά τόν απέραντο πλούτο πού μάς περιμένει σέ αυτή τήν πόλη. Πλούτο
πού βρίσκεται στό παλάτι του βασιλιά, στά μέγαρα των πλούσιων αλλά καί στίς
εκκλησίες καί στά μοναστήρια. Όλα τά ιερά κειμήλια πού είναι φτιαγμένα από
χρυσό καί ασήμι, όλοι οι πολύτιμοι λίθοι καί τά μαργαριτάρια, τά έπιπλα καί τά
πολυτελή σπίτια θά γίνουν δικά σας.
Έπειτα
ακολουθούν ακόμα ωραιότερα αγαθά. Γυναίκες ωραιότατες, παρθένες έτοιμες γιά
γάμο, ευγενείς κυρίες, νεότατα αγόρια καί κορίτσια, όλα αυτά θά γίνουν δικά σας
γιά νά τά γευτείτε καί νά τά απολαύσετε, ενώ όσους αιχμαλώτους πιάσετε θά τούς
έχετε ή δούλους ή θά τούς πουλήσετε γιά νά κερδίσετε καί άλλα χρήματα. Καί δέν
είναι μόνο αυτά. Αποκτούμε τήν ενδοξότερη πόλη των Ρωμιών, βασιλεύουσα όλης της
Οικουμένης, μέ τά ωραιότερα κτίσματα πού έχουν φτιαχτεί ποτέ. Μέ αυτή τήν πόλη
θά γίνουμε παντοδύναμοι καί ενδοξότεροι.
Οι
αμυνόμενοι είναι ολιγάριθμοι καί άπειροι στόν πόλεμο ενώ εμείς είμαστε μεγάλο
πλήθος καί οι καλύτεροι μαχητές του κόσμου. Αυτοί είναι κουρασμένοι καί άϋπνοι
ενώ εμείς ξεκούραστοι καί χορτασμένοι από φαΐ καί ύπνο. Εσύ Χαμουζά μέ τόν
στόλο σου θά περικυκλώσεις τά θαλάσσια τείχη καί θά βάλλεις διαρκώς από τά
καταστρώματα των πλοίων, εσύ Ζαγανέ πέρασε τήν ξύλινη γέφυρα καί μέ τά πλοία νά
επιτεθείς στά τείχη του Κερατίου, εσύ Καρατζά νά διαβείς τήν τάφρο καί μέ
κλίμακες νά προσπαθήσετε νά ανέβετε στά τείχη, ομοίως καί εσείς Ισαάκ καί
Μαχμούτ, ενώ εμείς Χαλίλ θά επιτεθούμε στήν κοιλάδα του Λύκου, στή μέση του
τείχους όπου τά ρήγματα είναι πού μεγάλα.»
Προφανής
είναι η διαφορά ανάμεσα στις ομιλίες των Παλαιολόγου και Μωάμεθ. Ο πρώτος
προτάσσει ιδανικά την ελευθερία της πατρίδος και την Ορθοδοξία. Την υπεράσπιση
των πατρογονικών εστιών ,την ιστορία και την προσφορά στον τόπο. Υπόσχεται
στεφάνια στον ουρανό από τον Κύριο. Ο δεύτερος υπόσχεται πράγματα υλικά. Μόνο
για το σώμα. Ηδονές και απολαύσεις γυναίκες και παιδιά. Πλιάτσικο , λεηλασίες
και καταστροφές, βιασμούς και δουλεμπόριο ανθρώπων. Πρόκειται για σύγκρουση
πνεύματος και ύλης.
Ο Θεός
επέτρεψε να κυριευτεί η του Κωνσταντίνου Πόλις, η οποία φώλιασε στις καρδιές
μας και ζεσταίνει την ελπίδα. Πάλι με χρόνους και καιρούς....
Μυργιώτης Παναγιώτης
Μαθηματικός
Πηγές Ελλήνων Φως
Και chilonas.com
Πάσα πνοή, δόξαζε Πνεύμα Κυρίου.
Πάσα πνοή, δόξαζε Πνεῦμα Κυρίου.
Δὲ οὗ πονηρῶν πνευμάτων φροῦδα θράση.
«....Καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ κύριον καὶ ζωοποιόν, τὸ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐκπορευόμενον, τὸ σὺν πατρὶ καὶ υἱῷ συμπροσκυνούμενον καὶ συνδοξαζόμενον, τὸ λαλῆσαν διὰ τῶν προφητῶν....»
Η Αγία μας
Εκκλησία την Δευτέρα μετά την Πεντηκοστή εορτάζει το Άγιο Πνεύμα, το τρίτο
πρόσωπο της Αγίας Τριάδος. «Tο συμπροσκυνούμενον και
συνδοξαζόμενον» με τον Πατέρα και τον
Υιόν, όπως ομολογούμε στο όγδοο άρθρο του Συμβόλου της Πίστεως («Πιστεύω»). Η
παραπάνω φράση σημαίνει ότι είναι ίσο κατά την λατρεία και την τιμή, διότι έχει
κι Εκείνο την θεία φύση όπως και τα άλλα δυο Πρόσωπα.
Το Άγιο
Πνεύμα δεν έλαβε σάρκα, όπως ο Χριστός. Κατά
το τριαδικό ιδίωμα, εκπορεύεται «αϊδίως»( χωρίς αρχή και τέλος) από τον Πατέρα.
Η επίκληση
και ο φωτισμός του Αγίου Πνεύματος είναι βασική προϋπόθεση για να ομολογήσουμε
αυθεντικά ότι ο Χριστός είναι Κύριος και Θεός. «Κανένας δεν μπορεί να πει ότι ο
Ιησούς είναι ο Κύριος, παρά μόνο με τη φώτιση του Αγίου Πνεύματος», έγραψε ο
απόστολος Παύλος (Α' Κορ. 12,3).
Στην Παλαιά
Διαθήκη έχουμε φανέρωση του Αγίου Πνεύματος, κατά την περιγραφή της πρώτης
ημέρας δημιουργίας του κόσμου: «πνεῦμα Θεοῦ ἐπεφέρετο ἐπάνω τοῦ ὕδατος» (Γεν. 1,2).Δηλαδή την άμορφη
μάζα που δημιούργησε ο Θεός Πατέρας δια του
Υιού Του το Άγιο Πνεύμα την ζωογόνησε για να προέλθουν τα είδη του
φυτικού και ζωικού βασιλείου.
Στην Καινή
Διαθήκη κατά τον Ευαγγελισμό πληροφορούμαστε ότι Πνεύμα Άγιο θα την
επισκεφθεί την Παναγία (Λουκ. 1,35) και με την Χάρη Του Εκείνη θα συλλάβει τον Ιησού. Η Εκκλησία μας για αυτό
διδάσκει ότι η Ενανθρώπηση έγινε «ἐκ Πνεύματος Ἁγίου
καί Μαρίας τῆς
Παρθένου» (3ο άρθρο του Συμβόλου της Πίστεως).
Το Άγιο
Πνεύμα εμφανίστηκε πάνω από τον Ιησού, χωρίς να λάβει σάρκα, κατά την βάπτιση
του Ιησού στον Ιορδάνη ποταμό με την μορφή περιστεράς. «καὶ εἶδε τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καταβαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν καὶ ἐρχόμενον ἐπ᾿ αὐτόν» (Ματθ. 3,16).
Στο τέλος
της επίγειας τριαντατρίχρονης ζωής Του ο Κύριος υπόσχεται ότι θα στείλει το
Άγιο Πνεύμα για να τους αποκαλύψει τις θείες αλήθειες και να τους ενισχύσει
ώστε να συνεχίσουν το σωτήριον έργο Του και τους λέγει ότι «συμφέρει σε σας να
φύγω, γιατί τότε θα έρθει σε σας ο Παράκλητος» (Ιω. 16,7).Πράγματι, μετά από
δέκα ημέρες από την Ανάληψή Του το Άγιο Πνεύμα με την μορφή πύρινων γλωσσών
ήλθε και στάθηκε πάνω από το κεφάλι του κάθε μαθητή: «καὶ ὤφθησαν αὐτοῖς διαμεριζόμεναι γλῶσσαι ὡσεὶ πυρός, ἐκάθισέ τε ἐφ᾿ ἕνα ἕκαστον αὐτῶν» (Πραξ. 2,3). Την ημέρα αυτή, της Πεντηκοστής,
πενήντα ημέρες μετά την Ανάσταση, ιδρύθηκε επί γης η Εκκλησία και πορεύεται και
θα πορεύεται έως την συντέλεια των αιώνων.
ΤΑ ΧΑΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ
Όπως αναφέραμε
το Άγιο Πνεύμα δεν σαρκώθηκε όπως ο Χριστός, αλλά από την Πεντηκοστή και
εντεύθεν είναι διαρκώς παρόν μέσα από τις δωρεές τις οποίες παρέχει στον καθένα
μας. Όπως χαρακτηριστικά ψάλλομε: «Ἁγίῳ Πνεύματι ἀναβλύζει τά τῆς Χάριτος ρεῖθρα, ἀρδεύοντα ἅπασαν τήν κτίσιν πρός ζωογονίαν»
(Αναβαθμοί δ’ ήχου).
Το Άγιο
Πνεύμα είναι «ζωής χορηγός» και « θησαυρός αγαθών». Ιεροποιεί τα σύμπαντα .
Κατέχει κεντρική θέση εις την διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας Συγκροτεί την εκκλησία,
την ζωογονεί, την οδηγεί στην αλήθεια και την αγιάζει. Στην παλαιά διαθήκη
μίλησε με το στόμα των προφητών. Τους αγίους της Καινής Διαθήκης τους οδήγησε
στην ορθή διατύπωση των αληθειών της πίστης και στη συνέχεια έγινε ο επιστάτης
της σωστής ερμηνείας της από τους πατέρες Εκκλησίας και από τις Οικουμενικές
Συνόδους. Έργο Του είναι να διατηρηθεί η αλήθεια στους κόλπους της Εκκλησίας. Δεν
είναι τυχαίο ότι η απόφαση της Αποστολικής Συνόδου αρχίζει με τα λόγια:
«αποφασίστηκε ως σωστό από το Άγιο Πνεύμα και από μας…» (Πρ. 15,28).
Όλα τα
μυστήρια τελούνται με την επενέργεια του Αγίου Πνεύματος, δίνοντας τον
μυστηριακό χαρακτήρα σε αυτά. Μέσω των μυστηρίων ενεργεί τον αγιασμό των μελών
της, τους χαρίζει ποικίλα χαρίσματα, τους καθιστά ικανούς να πορεύονται στο
δρόμο του Θεού.
Στη διοίκηση
της Εκκλησίας αναδεικνύει ποιμένες και διδασκάλους, οι οποίοι παρά τα λάθη και
τις ανθρώπινες αδυναμίες, με τον φωτισμό Του, βρίσκουν τα πρόσφορα μέσα
για την καθοδήγηση των πιστών στην κατά Χριστόν ζωή και σωτηρία.
Αν δεν
υπήρχε το Άγιον Πνεύμα η Εκκλησία θα ήταν ένα ίδρυμα ανθρώπων που θα αποτελούσε
ανάμνηση του έργου του Χριστού.
ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ
Για την
πνευματική πορεία του πιστού βασική προϋπόθεση είναι η παρουσία του Αγίου
Πνεύματος. Η είσοδος του πιστού στην
Εκκλησία γίνεται με το μυστήριο του Βαπτίσματος, το οποίο τελείται « εις το
όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Κατά το μυστήριο του
Χρίσματος, το οποίο ακολουθεί το Βάπτισμα, το Άγιο Πνεύμα σφραγίζει τον
Χριστιανό («σφραγίς δωρεάς Πνεύματος Αγίου» όπως χαρακτηριστικά λέγει ο ιερέας
που τελεί το μυστήριο) και τον καθιστά «πνευματοφόρο» και του μεταδίδει
τα χαρίσματά Του.
Κατά την
Θεία λειτουργία με την επίκληση του Αγίου Πνεύματος γίνεται η μεταβολή του
άρτου και του οίνου σε Σώμα και Αίμα Χριστού.
Άπειρα είναι εκείνα τα οποία μπορεί
να γράψει κανείς για το Άγιο Πνεύμα. Τόμοι ολόκληροι. Θα κλείσω το κείμενο με
μια απλή αλήθεια:
Το Άγιο
Πνεύμα δίνεται στον καθένα μας όχι σύμφωνα με την αξία των καλών έργων του,
αλλά δωρεάν, σύμφωνα με το έλεος του Θεού, για τη σωτηρία του.
Ἀπολυτίκιον
Εὐλογητὸς εἶ Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ πανσόφους, τοὺς ἁλιεῖς ἀναδείξας, καταπέμψας αὐτοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον, καὶ δι' αὐτῶν, τὴν οἰκουμένην σαγηνεύσας· φιλάνθρωπε, δόξα σοι.
Κοντάκιον
Ὅτε καταβὰς τὰς γλώσσας συνέχεε, διεμέριζεν ἔθνη ὁ Ὕψιστος· ὅτε τοῦ πυρὸς τὰς γλώσσας διένειμεν, εἰς ἑνότητα πάντας ἐκάλεσε· καὶ συμφώνως δοξάζομεν, τὸ πανάγιον Πνεῦμα.
Μυργιώτης Παναγιώτης
Μαθηματικός
Κωνσταντινούπολη 29 Μαΐου 1453. «θα πεθάνουμε για την πίστη του Χριστού και την πατρίδα μας». Ο τελευταίος Λόγος του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου.
Κωνσταντινούπολη 29 Μαΐου 1453. «θα πεθάνουμε για την πίστη του Χριστού και την πατρίδα μας».
Ο τελευταίος Λόγος του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου.
Την αποφράδα ημέρα 29 Μαΐου 1453 η βασιλεύουσα πόλη , η πρωτεύουσα της ένδοξης και υπερχιλιόχρονης Ρωμιοσύνης, η επτάλοφος Κωνσταντινούπολη πέφτει στα χέρια των Τούρκων. Η φωτεινή περίοδος της δόξης, του ελληνισμού και της χριστιανοσύνης διακόπτεται βάναυσα από τους Αγαρηνούς και μια περίοδος ζόφου ξεκινά για την Ρωμιοσύνη.. Η του Κωνσταντίνου πόλις εάλω αλλά, στην καρδιά της Ρωμιοσύνης ζη. Την διέσωσαν οι θρύλοι και η Ιστορία. Με την ελπίδα πάλι με χρόνους και καιρούς πάλι δικιά μας θάναι, μεγαλώσανε και μεγαλώνουν πολλές γενεές...
Τελευταίος αυτοκράτορας είναι ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, γεννημένος το 1405, την 9η Φεβρουαρίου, και είναι παιδί πολύτεκνης οικογενείας. Ο ίδιος παρά τους δυο γάμους του δεν ευτύχισε να αποκτήσει παιδιά. Οι δυο γυναίκες του πέθαναν πριν τεκνοποιήσουν. Το παρόν κείμενο σκοπό έχει να φέρει σε γνώση των αναγνωστών την ομιλία που εκφώνησε ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος λίγο πριν μεταβεί στην Αγία Σοφία για την τελευταία Θεία Λειτουργία με όλο το επιτελείο και τον απλό Λαό.
Το κείμενο της ομιλίας
«Ευγενέστατοι άρχοντες και εκλαμπρότατοι δήμαρχοι και στρατηγοί, και γενναιότατοι συστρατιώτες, και όλος ο πιστός και τίμιος λαός, ξέρετε καλά πως έφτασε η ώρα που ο εχθρός της πίστης μας θέλει με κάθε τέχνασμα και τρόπο να μας στενοχωρήσει περισσότερο και να μας κάνει πόλεμο σφοδρό, με μεγάλες συγκρούσεις και .....συρράξεις από στεριά και θάλασσα, για να κατορθώσει και να χύσει το δηλητήριό του, σαν φίδι, και να μας καταπιεί σαν ανήμερο λιοντάρι. Σας λέω λοιπόν να σταθείτε αντρειωμένοι και γενναιόψυχοι, όπως κάνατε πάντοτε ως τώρα εναντίον των εχθρών της πίστης. Σας παραδίνω την εκλαμπρότατη και φημισμένη αυτή πόλη, πατρίδα σας και βασίλισσα των πόλεων.
Ξέρετε καλά, αδέρφια, ότι για τέσσερις λόγους οφείλουμε όλοι να προτιμήσουμε το θάνατο παρά τη ζωή: πρώτον, για την πίστη και την ευσέβειά μας· δεύτερον, για την πατρίδα· τρίτον, για το βασιλέα και το Χριστό· και τέταρτον, για τους συγγενείς και φίλους. Λοιπόν αδέρφια, αν οφείλουμε να αγωνιστούμε μέχρι θανάτου για έναν και μόνο από τους τέσσερις αυτούς λόγους, πολύ περισσότερο για όλους μαζί, όπως προφανώς κατανοείτε. Αν για τις αμαρτίες μας παραχωρήσει ο Θεός τη νίκη στους ασεβείς, θα διακινδυνεύσουμε υπέρ της πίστεως της αγίας που μας παραχώρησε ο Χριστός με το αίμα του.
Αυτό είναι το σπουδαιότερο απ’ όλα. Τι θα ωφεληθεί κανείς αν κερδίσει τον κόσμο όλο και χάσει την ψυχή του; Δεύτερον, χάνουμε έτσι μια περίφημη πατρίδα και, ακόμη, την ελευθερία μας. Τρίτον, χάνουμε την άλλοτε περιφανή και σήμερα ντροπιασμένη, ταπεινωμένη και εξουθενωμένη βασιλεία, η οποία γίνεται έρμαιο του ασεβούς τυράννου. Τέταρτον, στερούμεθα τις προσφιλείς γυναίκες και τα παιδιά μας και τους συγγενείς μας. Ο αλιτήριος αυτός αμιράς έχει πενήντα εφτά ημέρες αφότου ήρθε, και μας πολιορκεί και μας πολεμάει νυχθημερόν, με κάθε τέχνασμα και με όλη του την ισχύ. Χάρη στον παντεπόπτη Χριστό και Κύριό μας, διώχτηκε ντροπιασμένος κακήν κακώς πολλές φορές ως τώρα από τα τείχη.
Μην δειλιάσετε και τώρα, αδερφοί, επειδή το τείχος έπεσε σε μερικά μέρη από τα βλήματα και τις εκπυρσοκροτήσεις των τηλεβόλων, γιατί, όπως και εσείς βλέπετε, όπως μπορούσαμε το διορθώσαμε. Εμείς κάθε ελπίδα μας τη στηρίζουμε στην ακαταμάχητη δύναμη του Θεού. Αυτοί έχουν πλήθος όπλα και στρατό και ιππικό, αλλά εμείς έχουμε πίστη στο όνομα του Κυρίου και σωτήρα και, δεύτερον, στα χέρια μας και τη δύναμή μας, που μας χάρισε η θεία πρόνοια.
Ξέρω ότι αυτό το αναρίθμητο μπουλούκι των εχθρών, καθώς είναι η συνήθειά τους, θα βαδίσει εναντίον μας με βαναυσότητα και με έπαρση, με πολύ θράσος και βία, για να μας συνθλίψουν, λόγω του ολιγάριθμου της παράταξής μας, και να μας καταπονήσουν με την κούραση, και με φωνές πολλές και ισχυρές να μας φοβίσουν. Τις φλυαρίες τους αυτές τις ξέρετε καλά και δεν είναι ανάγκη να μιλήσουμε γι’ αυτές. Και σε λίγη ώρα θα τα κάνουν όλα αυτά, και θα πετάξουν πάνω μας σαν άμμο της θάλασσας αναρίθμητες πέτρες, βέλη και βλήματα.
Ελπίζω να μη μας βλάψουν με αυτά, γιατί βλέποντάς σας χαίρομαι πολύ και τρέφω τη σκέψη μου με ελπίδες σαν κι αυτή, δηλαδή πως, αν και είμαστε λίγοι, είμαστε ωστόσο πολύ επιδέξιοι, επιτήδειοι, ρωμαλέοι, δυνατοί, ικανοί για μεγάλα έργα, και καλά προπαρασκευασμένοι. Με τις ασπίδες σας καλύπτετε καλά τα κεφάλια σας στις συμπλοκές και τις συρράξεις. Το δεξί σας χέρι, που κρατάει τη ρομφαία, να είναι πάντοτε μακρύ. Οι περικεφαλαίες σας, οι θώρακες και η σιδερέ νια πανοπλία σας είναι πολύ ικανά, όπως και τα άλλα σας όπλα, και στη συμπλοκή θα σας εξυπηρετήσουν πολύ. Οι αντίπαλοι ούτε έχουν τέτοια ούτε γνωρίζουν να τα χρησιμοποιούν.
Εσείς είσαστε, επίσης, προστατευμένοι πίσω από τα τείχη, και οι απροστάτευτοι δύσκολα προχωρούν. Γι’ αυτό γίνετε μαχητές έτοιμοι, ισχυροί και μεγαλόψυχοι, για όνομα του Θεού. Μιμηθείτε τους λίγους ελέφαντες των αρχαίων Καρχηδονίων, που μόνο με τη φωνή και την όψη τους έτρεψαν σε φυγή μέγα πλήθος ρωμαϊκού ιππικού. Και αν είχαν τη δύναμη να τρέψουν σε φυγή ζώα χωρίς λογική, πόσο μάλλον εμείς που είμαστε κύριοι των ζώων· αυτοί που έρχονται να μας αντιπαραταχθούν σαν ζώα χωρίς λογική, είναι χειρότεροι απ’ αυτά. Τα δόρατά μας, οι ρομφαίες μας, τα τόξα μας και τα ακόντιά μας θα στραφούν εναντίον τους.
Και φανταστείτε πως παίρνετε μέρος σε κυνήγι αγριόχοιρων, για να καταλάβουν οι ασεβείς ότι δεν αντιμάχονται με ζώα χωρίς λογική, όπως είναι αυτοί, αλλά με άρχοντες, και αφέντες τους, και απογόνους των Ελλήνων και των Ρωμαίων. Ξέρετε καλά πως ο ασεβέστατος αυτός αμιράς και εχθρός της αγίας μας πίστης, χωρίς καμιά δικαιολογημένη αιτία, καταπάτησε την ειρήνη που είχαμε και αθέτησε τους πολλούς του όρκους χωρίς να λογαριάζει τίποτε· φτάνοντας ξαφνικά εδώ έστησε οχυρό στο στενό του Ασωμάτου, για να μπορεί να μας βλάπτει κάθε μέρα.
Τα χωράφια μας, τους κήπους μας, τα οικογενειακά μας καταφύγια, τα σπίτια μας τα έχει κιόλας πυρπολήσει. Τους αδερφούς μας τους Χριστιανούς, όσους βρήκε, τους θανάτωσε και τους αιχμαλώτισε. Διέλυσε τη φιλία μας και έπιασε φιλίες με τους κατοίκους του Γαλατά, και αυτοί χαίρονται, μη γνωρίζοντας και αυτοί οι ταλαίπωροι το μύθο του παιδιού του γεωργού, που έψηνε σαλιγκάρια και είπε “ω ανόητα ζώα” και τα λοιπά.
Ήρθε λοιπόν, αδερφοί, και μας απέκλεισε, και κάθε μέρα έχει ανοιχτό το αχανές στόμα του για να βρει ευκαιρία να μας καταπιεί, εμάς και την Πόλη που έκτισε ο τρισμακάριστος και μέγας βασιλεύς Κωνσταντίνος, και την αφιέρωσε στην πάναγνη και αειπάρθενη δέσποινά μας, τη Θεοτόκο· και τη χάρισε σ’ εκείνη, ώστε να είναι Κυρία της Πόλεως, αλλά και σύμμαχός της και σκέπη της πατρίδας μας και καταφύγιο των χριστιανών, ελπίδα και χαρά όλων των Ελλήνων, το καύχημα όλων που ζουν κάτω από τον ήλιο.
Στράφηκε τότε στους Ενετούς, που στέκονταν προς τα δεξιά και μεταξύ των όλων είπε:
...εσείς που με τις αστραφτερές σας ρομφαίες θανατώσατε πολλές φορές πλήθος Αγαρηνών, και το αίμα τους έτρεξε από τα χέρια σας σαν ποτάμι, σας παρακαλώ σήμερα την πόλη τούτη, που βρίσκεται σε τόση συμφορά πολέμου, να την υπερασπιστείτε ολόψυχα. Γνωρίζετε πως πάντα την είχατε δεύτερη πατρίδα σας και μητέρα σας.
Κατόπιν, γυρίζοντας προς τα αριστερά, λέει στους Γενουάτες: «Ω Γενουάτες, αδερφοί εντιμότατοι, άντρες πολεμιστές και μεγαλόκαρδοι και φημισμένοι, ξέρετε καλά και καταλαβαίνετε ότι η δυστυχισμένη αυτή πόλη δεν ήταν πάντοτε μόνο δική μου, αλλά και δική σας, για πολλές αιτίες. Εσείς μας βοηθήσατε πολλές φορές πρόθυμα, και με τη δική σας συνδρομή σώθηκε από τους Αγαρηνούς εχθρούς.
Και γενικά, αφού στράφηκε προς όλους, είπε: «Δεν έχω καιρό να πω περισσότερα· μοναχά το ταπεινωμένο σκήπτρο μου το αναθέτω στα χέρια σας, για να το διαφυλάξετε με προθυμία. Σας παρακαλώ ακόμα, και ζητώ την αγάπη σας, να είστε πειθαρχικοί στους στρατηγούς σας, τους δημάρχους και τους εκατόνταρχους, ο καθένας κατά την τάξη του, τη θέση του και την υπηρεσία του. Να ξέρετε τούτο: αν από μέσα από την καρδιά σας φυλάξετε τις εντολές μου, ελπίζω στο Θεό ότι θα λυτρωθούμε από την παρούσα δίκαιη απειλή του. Δεύτερον, σας περιμένει στον ουρανό το αδαμάντινο στεφάνι, και η μνήμη σας θα είναι αιώνια και άξια στον κόσμο».
Με αυτά τελείωσε τη δημηγορία του, ευχαριστώντας με δάκρυα και στεναγμούς το Θεό, ενώ όλοι, με ένα στόμα, του αποκρίνονταν με δάκρυα λέγοντας: «θα πεθάνουμε για την πίστη του Χριστού και την πατρίδα μας». Τα άκουσε ο αυτοκράτωρ και, αφού τους ευχαρίστησε θερμά, υποσχόμενος πολλές δωρεές, τους είπε τέλος: «Λοιπόν, αδερφοί και συμμαχητές, να είσαστε έτοιμοι το πρωί. Με τη χάρη και την αρετή που μας δώρισε ο Θεός και με τη βοήθεια της Αγίας Τριάδος, στην οποία αναθέτουμε “την πάσαν ελπίδα μας”. θα κάνουμε τον εχθρό να φύγει κακήν κακώς και ντροπιασμένος από εδώ».
Εκείνο το βράδυ 28 προς 29 Μαΐου 1453 ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος κοινώνησε των Αχράντων Μυστηρίων από τα χέρια του Πατριάρχη και στη συνέχεια μετέβη στον στίβο του καθήκοντος, στη μάχη της υπεράσπισης της Ρωμιοσύνης. Αφού πολέμησε γενναία και την ώρα που ο τούρκος πολεμιστής ετοιμάζεται να του κόψει το κεφάλι αναφωνεί Δεν υπάρχει ένας Χριστιανός να μου πάρει το κεφάλι.
Έπεσε στο πεδίο ης μάχης και του καθήκοντος και πέρασε στην Ιστορία με χρυσά γράμματα το όνομά του γραμμένο και στη συνείδηση της ρωμιοσύνης ως ο μαρμαρωμένος βασιλιάς που θα ξυπνήσει από άγγελο και θα εισέλθει τροπαιούχος και νικητής.
Μυργιώτης Παναγιώτης
Μαθηματικός
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
