Ο πατήρ Ιωάννης φρόντιζε τους ασθενείς με αυτόν τον τρόπο, αλλά όταν λάμβανε μήνυμα από ψηλά ότι κάτι ήταν για το καλό της ψυχής του ατόμου που ερχόταν, μιλούσε αποφασιστικά γι' αυτό. Και μερικές φορές συνέβαινε ως εξής: έχοντας εξαντλήσει κάθε πειθώ, ο ιερέας παρακαλούσε: «Αν δεν μπορείτε να καταλάβετε τι σας λέω τώρα, τότε τουλάχιστον ακούστε με. Κάντε ακριβώς αυτό, και τίποτα άλλο».
Με το παράδειγμά του, ο πατήρ Ιωάννης μας δίδαξε να βοηθάμε τους ανθρώπους.
Πολλά θα μπορούσαν να ειπωθούν για την επιρροή του στη ζωή μας. Μας έδωσε ένα παράδειγμα ζωντανής αντίληψης για το τι συνέβαινε γύρω μας, όχι για τα εξωτερικά πράγματα, αλλά για το τι πηγάζει από την καρδιά, χαρίζοντας την αλήθεια της ζωής, την καλοσύνη και τη ζεστασιά της. Μας έδωσε την κατανόηση ότι μόνο η οικοδομή από την καρδιά σου, που απευθύνεται στην καρδιά κάποιου άλλου, μπορεί να οικοδομήσει τη ζωή ενός ανθρώπου. Μερικές φορές, ως ποιμένας, με βάση την εμπειρία του Πατέρα Ιωάννη, δεν χρειάζεται να επιλύω αμέσως ζητήματα που προκύπτουν στην ενορία ή όταν συναντώ ανθρώπους. Αλλά αν το ίδιο ζήτημα επαναληφθεί, τότε καταλαβαίνεις ότι πρέπει να λυθεί για όλους. Και μετά μιλάς γι' αυτό ανοιχτά από τον άμβωνα. Για παράδειγμα, συχνά αντιμετωπίζω την ασθένεια της εποχής μας - τη μέθη. Αυτό το πρόβλημα προέκυψε στην οικογένειά μου (ο γιος μου αρρώστησε) και δεν ήμουν προετοιμασμένος γι' αυτό. Άρχισα να παλεύω με αυτό...και αμέσως βρέθηκα σε ενεργό αντιπολίτευση. Και θυμήθηκα τη συμβουλή του πατρός Ιωάννη: «Σε τέτοιες περιπτώσεις, δεν μπορείς να κάνεις τίποτα απότομα και δεν μπορείς να το αγνοήσεις».
Πού βρίσκεται αυτή η μέση λύση; Άρχισα να σκέφτομαι πώς και με τι θα μπορούσα να βοηθήσω αυτούς που υπέφεραν. Μου ήρθαν στο μυαλό παραδείγματα και συμβουλές από τους αγίους. Ο Άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ σφράγισε με το χέρι του το στόμα ενός γιου που είχε καταδικάσει την ασθένεια της μητέρας του. Προέβλεψε μια παρόμοια ατυχία στο μέλλον σε έναν από τους επισκέπτες του που τόλμησε να επιβάλει μια ανελέητη κρίση σε έναν πάσχοντα. Δεν πίστεψε τα λόγια του γέροντα, «αλλά κρίση χωρίς έλεος αποδίδεται σε αυτόν που δεν έχει δείξει έλεος». Κι αυτός έπρεπε να υπομείνει αυτή τη θλίψη για να αποκτήσει τον πλούτο της αληθινής ταπεινότητας. Και ο δίκαιος πατέρας Ιωάννης της Κρονστάνδης επισκεπτόταν τα άπορα σπίτια, επισκεπτόμενος όσους έπασχαν από την ασθένεια της μέθης, η οποία διαπερνούσε την πόλη όπου υπηρετούσε, και η θλίψη της ψυχής του για όσους πέθαιναν κατευθύνονταν συνεχώς στον Θεό.
Έγραψα την προσευχή που συνέθεσε για τον εαυτό μου και την έδωσα σε όσους είχαν ανάγκη. Κατάλαβα τόσα πολλά, τόσα πολλά, όταν με χτύπησε η καταστροφή. Η προσωπική εμπειρία άνοιξε τα μάτια, το μυαλό και την καρδιά μου στις τρομερές ασθένειες της ανθρώπινης ψυχής. Και οι ασθένειες, τόσο οι ψυχικές όσο και οι σωματικές, μπορούν και πρέπει να αντιμετωπίζονται. Και η στάση απέναντι στον πάσχοντα πρέπει να είναι όπως απέναντι στον άρρωστο - επιεικής και υπομονετική. Έτσι, όταν ξεκίνησε η ασθένεια του γιου μου, όλη η οικογένεια ενέτεινε την προσευχή μας στο σπίτι - διαβάζαμε τους κανόνες, πηγαίναμε στην εκκλησία πιο συχνά. Και όλα αυτά τα κάναμε με βαριά καρδιά, με πνευματική θλίψη, με δάκρυα. Τελικά, συνειδητοποιήσαμε ότι αυτή είναι η μόνη πραγματικά αποτελεσματική βοήθεια. Η Πρόνοια του Θεού είναι θαυμαστή και οι τρόποι Του ανεξιχνίαστοι!
Θυμάμαι ένα εκπληκτικό περιστατικό: μια γυναίκα με πλησίασε και ζήτησε να μεταλάβει σε έναν άρρωστο. Πήγα στη διεύθυνση και χτύπησα, αλλά κανείς δεν με συνάντησε. Μπορούσα να καταλάβω ότι το σπίτι ήταν σε ερειπωμένη κατάσταση. Πήγα στην είσοδο - παντού τριγύρω επικρατούσε χάος, κρύο, και κάπου στη γωνία, ένας άντρας ήταν ξαπλωμένος κουρελιασμένος. Ρώτησα: «Φωνάξατε τον ιερέα;»
«Ναι, ναι», ακούω ως απάντηση.
Άκουσα την εξομολόγηση του αρρώστου, του χάρισα το Ευαγγέλιο και του έδωσα τη Θεία Κοινωνία. Δύο μέρες μετά τη Θεία Κοινωνία, πέθανε. Αργότερα, η γυναίκα μου διηγήθηκε τη θλιβερή ιστορία της ζωής του: ο άντρας είχε οικογένεια - σύζυγο και παιδί - αλλά κάποια στιγμή άρχισε να πίνει πολύ και η γυναίκα του τον άφησε. Έμεινε εντελώς μόνος. Έπινε πολύ, τα πόδια του κρυοπαγήματα και τα έχασε. Ένας γείτονας, από χριστιανική συμπόνια, τον επισκεπτόταν περιστασιακά, άναβε τη σόμπα και του έφερνε φαγητό. Υπήρχε όμως και ένας «καλοθελητής» που συνέχιζε να φροντίζει τον άποδο άντρα, φροντίζοντας να μην ξεχάσει το καταστροφικό του πάθος. Και έτσι περνούσε ο καιρός. Τι συνέβαινε στα βάθη της ψυχής του πάσχοντος, κανείς δεν ήξερε.
Αλλά μια μέρα είπε στον εθελοντή βοηθό του:
- Άκου, μητέρα, ο Χριστός ήρθε σε μένα σήμερα.
Πήρε αυτά τα λόγια ως ανοησίες.
«Όχι, όχι, δεν έχω πιει τίποτα εδώ και πολύ καιρό, είμαι εντελώς νηφάλιος», διαμαρτυρήθηκε. «Αλλά ξέρω σίγουρα ότι ο Χριστός ήρθε σε μένα σήμερα».
Σοκαρισμένη από αυτά που άκουσε, η γυναίκα πρότεινε να καλέσει έναν ιερέα κοντά του.
Ιδού ένα παράδειγμα σωτηρίας μιας ψυχής. Αλλά τι πρέπει να πέρασε αυτός ο άνθρωπος και τι πρέπει να συνέβη στην ψυχή του πάσχοντος, αν ο ίδιος ο Χριστός ήρθε να τον παρηγορήσει; Πήρα την ιστορία αυτής της ζωής ως μάθημα που μου δόθηκε από ψηλά από τον Κύριο. «Η κρίση του Θεού είναι διαφορετική από την ανθρώπινη». Και λίγο μετά από αυτή την εμπειρία, έπρεπε να μιλήσω με μια γυναίκα που μου μίλησε για τα οικογενειακά της προβλήματα. Την άκουσα και λέω: «Αλλά εγώ, αγαπητή μου, έχω τα ίδια προβλήματα στην οικογένειά μου με εσένα».
Έπαθε σοκ: «Τι, συμβαίνει και σε εσάς αυτό; Και οι ιερείς δεν προστατεύονται από αυτή την ατυχία;»
Εξήγησα: «Εμείς οι ιερείς είμαστε από το ίδιο περιβάλλον, τους ίδιους ανθρώπους με όλους τους άλλους. Και ο Κύριος μας επιτρέπει να βιώνουμε τις ίδιες θλίψεις που βιώνουν όλοι, ώστε να μην γινόμαστε αλαζόνες, δεδομένου του θεόδοτου χάριτος που μας δίνει η βοήθεια των άλλων. Υπομένουμε και μαθαίνουμε να υπομένουμε τις κοινές θλίψεις όλων και προσευχόμαστε για βοήθεια για το ποίμνιό μας και για τον εαυτό μας».
Στο Ευαγγέλιο ο Κύριος μας λέει ευθέως: «Υπομονή χρειάζεσαι».
Και σύμφωνα με τον λόγο του Αποστόλου: «Έχοντας πειραστεί ο ίδιος, μπορεί να βοηθήσει τους πειραζόμενους».
Έτσι, ο πατήρ Ιωάννης, έχοντας υπομείνει, βιώσει και δει πολλά στη ζωή του με πραότητα, κατάλαβε στην πράξη τι σημαίνει να καθοδηγείται από τη Θεία Πρόνοια. Έχοντας μάθει τους εσωτερικούς πνευματικούς νόμους μέσα από θλιβερές δοκιμασίες και έχοντας ευλογηθεί από τον Θεό, βοήθησε με αγάπη όλους όσους στράφηκαν σε αυτόν. Βοήθησε επίσης εμάς τους ιερείς να κατανοήσουμε πνευματικά τα τραγικά παραδείγματα της σύγχρονης ζωής.
Κάθε άνθρωπος φέρει το βάρος των αμαρτιών και των αδυναμιών του. Και ένας ιερέας αντιμετωπίζει συνεχώς το ερώτημα: πώς να καταπολεμήσει τις αμαρτίες και πώς να βοηθήσει τους ανθρώπους στους πειρασμούς τους;
Κάποτε είχα ένα ερώτημα που μπορούσε να λυθεί μόνο με την εξουσία του επισκόπου. Το εξέφρασα στον επίσκοπο ως εξομολόγηση, και εκείνος, αφού απάντησε στην ερώτησή μου, μου υπέδειξε και τη μέγιστη ποινή μετάνοιας. Άρχισα με ενθουσιασμό να το εκπληρώνω, αλλά σύντομα ένιωσα πόσο δύσκολο ήταν. Κατά καιρούς, άρχισα ακόμη και να γκρινιάζω. Με δυσκολία, τελικά το ολοκλήρωσα. Και μόνο τότε ένιωσα ένα πνεύμα ειρήνης μέσα μου, ένα σημάδι του ελέους του Θεού.
Έγραψα μια επιστολή ευγνωμοσύνης στον Βλαντίκα για το δώρο της πρακτικής εμπειρίας στην πνευματική ζωή. Η μετάνοια, όπως φαίνεται, είναι τιμωρία, και επομένως θλίψη, αλλά φέρνει επίσης τη χαρά της απελευθέρωσης από την αμαρτία και τη συγχώρεση. Ο πατήρ Ιωάννης, γνωρίζοντας τη δύναμη και την αποτελεσματικότητα της μετάνοιας-τιμωρίας, την εφάρμοσε παρόλα αυτά πολύ προσεκτικά στη ζωή, λαμβάνοντας υπόψη το πνευματικό επίπεδο του παραβάτη. Τον άκουσα να λέει περισσότερες από μία φορές: «Είναι πολύ δύσκολο να χτίσεις σχέσεις με ανθρώπους στις μέρες μας. (Με ανθρώπινους όρους, θα έλεγα, είναι αδύνατο.) Η ευχαρίστηση των ανθρώπων οδηγεί στην κατάρρευση των σχέσεων και στην καταστροφή για το έργο, και η σκληρή, ανελέητη αλήθεια δεν εξυπηρετεί ούτε τη δημιουργία ούτε την ειρήνη. Επομένως, η πιο αξιόπιστη σχέση με τους ανθρώπους είναι στον Θεό. Τότε ο ίδιος ο Κύριος, βλέποντας ότι δεν αναζητούμε τα δικά μας, αλλά του Θεού, θα είναι η Δύναμη και το Φρούριο μας, με το οποίο θα ξεπεράσουμε όλους τους πειρασμούς, χωρίς τους οποίους η ψυχή είναι άπειρη».
Έτσι μας καθοδήγησε ο Πατέρας Ιωάννης. Η εμπειρία της ζωής του μας βοήθησε στο δρόμο για να βρούμε τον δικό μας. Υπήρξε μια στιγμή στη ζωή μου: ένας ιερέας, που έφευγε για συνταξιοδότηση, με «καυχιόταν», όπως το έθεσε ο Πατέρας Ιωάννης, να χειροτονηθώ στην εκκλησία του, αλλά με την προϋπόθεση ότι θα παρέμενε εκεί. Η ψυχή μου λαχταρούσε να χειροτονηθώ, αλλά ένιωθα και λίγο φόβο. Πήγα στον Πατέρα Ιωάννη για συμβουλή. Είπε: «Όχι, ας βασιστούμε στην ευλογία του επισκόπου· θα δεχτούμε τον λόγο του ως θέλημα Θεού». Αλλά ο επίσκοπος απέρριψε κατηγορηματικά την πρότασή μου: «Δεν θα πας εκεί· ένας συνταξιούχος ιερέας θα σε εμποδίσει. Αλλά η ενορία μου έχει κενωθεί, ώστε να μπορείς να υπηρετήσεις εκεί με τον Θεό». Πέρασαν χρόνια και πρόσφατα ένας ιερέας που είχε αντικαταστήσει τον πρώην εφημέριο της εκκλησίας με πλησίασε για συμβουλή. Οι δυσκολίες στη σχέση τους μεγαλώνουν κάθε μέρα που περνάει και πώς θα καταλήξει είναι άγνωστο. Ο Θεός με έσωσε από τέτοια προβλήματα μέσω των προσευχών και των σοφών συμβουλών του Πατέρα Ιωάννη. Και εγώ, συμπονώντας τον αδελφό μου, ευχαρίστησα τον Κύριο και θυμήθηκα με προσευχή τον αγαπητό ιερέα. Η εμπειρία του έχει πλέον γίνει και δική μου.
Μοιράστηκαν την εμπειρία τους. Ο ίδιος ο πατήρ Ιωάννης αργότερα αφηγήθηκε πώς, στην τελευταία του ενορία, όπου υπηρέτησε μόνο για ένα χρόνο, διόρισε τον πρώην εφημέριο να ηγείται του πολυέλεου αν ερχόταν στην εκκλησία. Ο πατήρ Ιωάννης χάρηκε που μπόρεσε να ευχαριστήσει και να παρηγορήσει τον έμπειρο ιερέα. Και όταν ο τελευταίος ερχόταν στη Λειτουργία αλλά δεν μπορούσε πλέον να λειτουργήσει λόγω ασθένειας, του έδινε σημειώματα και τον καθόταν για να απομακρύνει τα σωματίδια. Αγάπη, ειρήνη και η χάρη του Θεού.
Τώρα που είμαι κι εγώ πρύτανης, και καθώς μεγαλώνω, μερικές φορές αναρωτιέμαι ποιος θα είναι ο διάδοχός μου. Και μετά θυμάμαι πώς οι ηλικιωμένοι ιερείς, αφού συνταξιοδοτήθηκαν, αφού τελείωσαν τη λειτουργία για τελευταία φορά, ασπάστηκαν τον άμβωνα, ευχαριστώντας τον Θεό. Θυμάμαι πώς ο πατήρ Ιωάννης τον αποχαιρέτησε, ολοκληρώνοντας τη λειτουργία του στο θρόνο του Θεού. Ήταν το 2001, το τελευταίο του Πάσχα στην εκκλησία. Παρακολούθησε όλες τις λειτουργίες του Πάσχα. Ήταν το τέλος της εβδομάδας του Πάσχα και όλοι ήταν ήδη κουρασμένοι, αλλά ερχόταν το πρωί και το βράδυ. Και πλησίαζε ήδη τα 92 χρόνια. Κάποια στιγμή, εντελώς εξαντλημένος, ο πατήρ κατέβηκε από τις σκάλες, τραυματίζοντας το πόδι του. Και μετά είπε τα λόγια του Αποστόλου Ιωάννη του Θεού λόγια: «Όταν γεράσεις, κάποιος άλλος θα σε περιζώσει και θα σε οδηγήσει, ακόμα και όταν εσύ δεν θέλεις». Με τέτοια ένταση όλης του της δύναμης και της θέλησής του, η μεσιτεία του Πατέρα Ιωάννη στο θρόνο του Θεού τελείωσε.
Διατηρούμε επίσης το παράδειγμα της εκκλησιαστικής προσευχής του Πατέρα Ιωάννη. Θυμάμαι πώς κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Σαρακοστής οι πρεσβύτεροι - ο Πατέρας Σεραφείμ* και ο Πατέρας Ιωάννης - συνομιλούσαν εγκάρδια με τον Θεό μέσα από τα λόγια των κανόνων. Ναι, αυτή ήταν πραγματικά η έκκλησή τους στον ζωντανό Θεό. Ο Πατέρας αγαπούσε τις εκκλησιαστικές λειτουργίες, αλλά αν δεν πήγαινε στην εκκλησία, διάβαζε πάντα τους κανόνες στο σπίτι. Συχνά τον έπιαναν να το κάνει αυτό. Σταδιακά, η παράδοσή του ρίζωσε μέσα μου. Τώρα, κάθε φορά που έχω ελεύθερο χρόνο ή προετοιμάζομαι για μια λειτουργία, για να αντλήσω οικοδομή από τη μνήμη αυτού του συγκεκριμένου αγίου, διαβάζω πάντα τους κανόνες. Ο αγώνας της ζωής κάθε αγίου και η φύση της υπηρεσίας του προς τον Θεό είναι μοναδικά. Και σίγουρα θα βρείτε κάτι σημαντικό και διδακτικό στους κανόνες.
Θα μπορούσε κανείς να μιλάει ατελείωτα για τον πατέρα Ιωάννη. Είμαι ευγνώμων στον Θεό και αυτό θα μείνει μαζί μου για το υπόλοιπο της ζωής μου: τον είδα να τελεί τη Θεία Λειτουργία. Ο Κύριος μου έδωσε το προνόμιο να παρακολουθώ τη Λειτουργία που τελούσε ο πατέρας Ιωάννης τις Κυριακές και τις εορτές για τρία χρόνια. Οι λειτουργίες ποικίλλουν, αλλά η καθεμία μετέδιδε μια αίσθηση της πληρότητας των αληθειών του Ευαγγελίου και της παρουσίας του Θεού. Οι Λειτουργίες που τελούσαν μαζί ο Μητροπολίτης Ιωάννης και ο πατέρας Ιωάννης ήταν πραγματικά ξεχωριστές. Η λειτουργία τους ζωντάνεψε τα λόγια: «Όπου είναι δύο ή τρεις συγκεντρωμένοι στο όνομά μου, εκεί είμαι εγώ ανάμεσά τους».
Ο Κύριος ήταν αισθητά παρών για όλους σε αυτές τις λειτουργικές ακολουθίες, στις οποίες ο πατήρ Ιωάννης ήταν ο ιερέας, και πάντα έδινε στην ψυχή μια ιδιαίτερη γαλήνη και βάθος αντίληψης για τα όσα συνέβαιναν.
Και ένιωθε κανείς ότι ο Πατέρας Ιωάννης στεκόταν ακριβώς μπροστά στο μεγαλείο του Θεού σε μια τολμηρή προσευχή - ένας μεσολαβητής για όλους και για όλα, συμπεριλαμβανομένου και εμού, ενός αμαρτωλού. Η ευλάβεια και το πνεύμα Του μεταδίδονταν σε όσους προσεύχονταν, μεταμορφώνοντάς τους. Οι γήινες μέριμνες και η ματαιότητα της ζωής εξαφανίζονταν από τις καρδιές τους. Ήθελε κανείς να σηκώσει τα χέρια του μαζί του: «Κύριέ μου και Θεό μου!»
Αυτή είναι μια βαθιά προσωπική εμπειρία. Το ένιωσα έτσι. Αν ο πατήρ Ιωάννης δεν λειτουργούσε, στεκόταν στην Αγία Τράπεζα καθ' όλη τη διάρκεια της λειτουργίας, τιμώντας ξανά και ξανά...
Με εσωτερικό σεβασμό, προσευχόταν αβίαστα, πρώτα για τον κλήρο και στη συνέχεια για όλους: τους δυστυχισμένους και τους ευτυχισμένους, τους ασθενείς και τους υγιείς, τους ηλικιωμένους και τα βρέφη. Τα συνοδικά του ήταν ατελείωτα και η μνήμη της καρδιάς του διατήρησε τις ψυχές όσων ήρθαν σε επαφή μαζί του στη ζωή. Τα πρόσφορά του ήταν ξεχωριστά - «μετατρεπόμενα» - και υπήρχαν τόσα πολλά! Μετά τη λειτουργία, τα μοιραζόταν με όλους. Τώρα, όταν τον μνημονεύω στην τράπεζα της προσφοράς, γυρίζω κι εγώ ένα πρόσφορο, αλλά δεν το δίνω - είναι το μόνο που έχω. Μου φαινόταν ότι ο πατήρ Ιωάννης τελούσε τη Λειτουργία κάθε μέρα, ακόμα και όταν δεν ήταν στην εκκλησία. Γιατί το νομίζω; Ναι, υπήρχε ένα τέτοιο παράδειγμα: σε μια πολύ δύσκολη περίοδο της ζωής μου, τα λόγια των προσευχών της Θείας Λειτουργίας άρχισαν να επαναλαμβάνονται στην ψυχή μου, φέρνοντας ειρήνη στην καρδιά μου. Η επίδρασή τους ήταν τόσο ευεργετική που, για παρηγοριά, κάποτε άρχισα να ακούω μια ηχογράφηση της Λειτουργίας που τελούσε ο Μητροπολίτης Φιλάρετος του Μινσκ. Και συμμερίστηκα ολόψυχα την κατανόηση αυτού που πραγματικά συνέβαινε στην εκκλησία μπροστά στην Αγία Τράπεζα. Αμέσως μετά από αυτή την εμπειρία, μπήκα στην εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Ο πατήρ Ιωάννης ήταν ακόμα εκεί και με χαιρέτησε με τα λόγια: «Συγχαρητήρια για τη λήψη των Αγίων Μυστηρίων του Χριστού!» Φυσικά, αντιτάχθηκα: «Πάτερ, δεν υπηρέτησα!» Αλλά με κοίταξε τόσο έντονα και είπε: «Τι εννοείς δεν υπηρέτησα; Υπηρέτησα!»
Επιστρέφοντας σπίτι μετά από αυτή τη συζήτηση, αναρωτήθηκα αν αυτή η βαθιά, εσωτερική εμπειρία που βίωσα σήμερα ήταν λειτουργία. Ο πατήρ Ιωάννης (όταν σταμάτησε να πηγαίνει στην εκκλησία) συχνά δεν μπορούσε να κρύψει την ευλογημένη ζωή του στον άλλο κόσμο το πρωί, λέγοντας: «Μόλις επέστρεψα από τη Λειτουργία».
Η προσευχή βρίσκεται στον εσωτερικό θάλαμο της ψυχής, κάπου βαθιά μέσα στην ύπαρξή μας... Όταν νιώθεις την αλλόκοτη φύση της κατάστασής σου, δεν είναι αυτό σημάδι ότι υπηρετείς τον Θεό; Μόνο ο Θεός γνωρίζει την ενδόμυχη ύπαρξή μας, και γι' αυτό δεν θα τολμήσω να κάνω περαιτέρω εικασίες...
Από την αρχή κιόλας, αντιλαμβανόμουν τον πατέρα Ιωάννη ως υπόδειγμα ιερέα. Θυμάμαι, για λίγο, παρατηρώντας τον, με κατέκλυσε δέος.
Είμαι δόκιμος ιερέας, αλλά με τον καιρό πρέπει να γίνω σαν αυτόν. Αλλά κατάλαβα ότι αυτό ήταν αδύνατο· δεν μπορούσα να αντέξω τα βάρη που επωμιζόταν. Ο πατήρ Ιωάννης, προφανώς διαβλέποντας τη σύγχυσή μου, ήρθε σε βοήθειά μου. Στις συζητήσεις του μαζί μου, μου ήρθε η εξής σκέψη: «Μην ξεχνάς, πάτερ Γρηγόριε, ότι είσαι ιερέας».
«Επιπλέον, ήταν χωρισμένο σε τρία μέρη. Το πρώτο μέρος ανήκει στην Εκκλησία - τον ιερέα. το δεύτερο στην οικογένεια - τον πατέρα. και το τρίτο, λίγο μόνο - στον εαυτό μου». Και σταδιακά συνειδητοποίησα ότι είχε τα δικά του χαρίσματα και ένα αντίστοιχο βάρος, ενώ ο Κύριος μου είχε δώσει ένα διαφορετικό βάρος - ιερέα της ενορίας, οικογενειάρχη - και βρήκα την ηρεμία. Η Εκκλησία - ποιμαντική ενοριακή ζωή. το σπίτι - οικογενειακά προβλήματα. Αλλά ο πατήρ Ιωάννης φρόντιζε και για αυτό το «λίγο» που έπρεπε να μου ανήκει. Ο πατήρ Ιωάννης ήταν προσεκτικός σε εμάς μέχρι την παραμικρή λεπτομέρεια. Τίποτα δεν ήταν πολύ ασήμαντο γι' αυτόν. Μοιράστηκε την εμπειρία του: «Μου μένει μόνο μία ώρα για τον εαυτό μου: από τα μεσάνυχτα μέχρι τη μία το πρωί. Αφιερώνω αυτόν τον χρόνο εξ ολοκλήρου στην ψυχή μου. Μερικές φορές θέλω ακόμα να κάθομαι, αλλά ξέρω ότι πρέπει να σηκωθώ στις πέντε και διατάζω τον εαυτό μου να κοιμηθεί». Ο πατήρ Ιωάννης επέμεινε στην ανάγκη να έχω έστω και λίγη μοναξιά. Έλεγε ότι πρέπει κανείς, μέσω μιας πράξης θέλησης, να πετάξει στην άκρη τα βάρη της περασμένης ημέρας, αφιερώνοντας τον εαυτό του και όλους τους άλλους στον Θεό. Έτσι έγινε κανόνας: να αφιερώνεις μια ώρα στον εαυτό σου, αλλά δεν πετυχαίνει πάντα. Αλλά πόσο πολύτιμη είναι αυτή η ώρα!
Και ιδού ένα ακόμη παράδειγμα της βαθιάς πνευματικής προσέγγισης της ζωής του Πατέρα Ιωάννη, ένα ίχνος της οποίας παραμένει μαζί μου μέχρι σήμερα. Στην αρχή κιόλας της διακονίας μου, μια ηλικιωμένη μοναχή περίπου ογδόντα ετών ήρθε στην ενορία μας. Μετά από λίγο καιρό, με πλησίασε με το αίτημα να γίνω ο πνευματικός της πατέρας. Εγώ, ένας νεαρός παντρεμένος ιερέας, και εκείνη, μια μοναχή, πώς θα μπορούσα να τη βοηθήσω; Για να αποφύγω να κάνω λάθος σε ένα τόσο σημαντικό ζήτημα, την έστειλα στον ιερέα: «Είθε να την ευλογήσει».
«Καταλαβαίνει πραγματικά ο πατήρ Ιωάννης την πνευματική μας σχέση;» Πήγε και επέστρεψε με την απάντηση: «Έχει πέντε παιδιά, εσύ θα είσαι το έκτο, ο Θεός να σε έχει καλά». Και η μοναχή άρχισε να στρέφεται προς το μέρος μου με ερωτήσεις. Και ο πατήρ Ιωάννης ρωτούσε πότε πότε: «Δεν σε ενοχλεί;» Απάντησα: «Μερικές φορές συμβαίνει». Μια μέρα, η Ματρώνα μου έφερε ένα ολόκληρο σημειωματάριο - μια εξομολόγηση για τη ζωή της. Το διάβασα. Και αυτό ήταν σωστό. Ένας πνευματικός πατέρας πρέπει να ξέρει τι και πώς να προσεύχεται για έναν άνθρωπο, πώς και με ποιον τρόπο να τον βοηθήσει. Η απόκρυψη και, ο Θεός να φυλάξει, η απάτη καταστρέφουν το νόημα των πνευματικών σχέσεων. Η Ματρώνα και εγώ λύσαμε τα προβλήματά της μέχρι που έφτασε η αποκάλυψη των σκέψεών της. Μετά πήγα στον ίδιο τον πατήρ Ιωάννη και μου έδωσε μια συγκεκριμένη οδηγία: «Μόνο ένας μοναχός και χειροτονημένος άνθρωπος μπορεί να δέχεται σκέψεις. Εφόσον είσαι εφημέριος, χωρίς να εμβαθύνεις στις λεπτομέρειες, δέξου τες στην εξομολόγηση και δώσε γενική άφεση αμαρτιών, αφήνοντας στον ίδιο τον Θεό να τακτοποιήσει τις σκέψεις της. Αυτό θα είναι αρκετό για τη μητέρα».
Ο χρόνος πέρασε. Η Ματούσκα πέθανε. Προσευχηθήκαμε γι' αυτήν σαράντα μέρες, θυμούμενοι την. Και μετά την ξέχασα. Η ανθρώπινη μνήμη είναι ένα φτωχό αποθετήριο και δεν μπορείς να βασιστείς σε αυτήν. Αλλά η μνήμη της καρδιάς είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Μετά από λίγο καιρό, η μοναχή μου θύμισε τον εαυτό της μέσω του ιερέα. Στεκόμουν στην Αγία Τράπεζα όταν ο πατήρ Ιωάννης ήρθε ξαφνικά κοντά μου και με ρώτησε: «Ήταν η μοναχή μας πλήρως μοναχή;» Και από τότε, η μνήμη της μοναχής Μαρίας ζει συνεχώς στην καρδιά μου και δεν μπορώ να την αποφύγω. Αυτή, η αίσθηση συνεχίζει να έρχεται στη σειρά των συγγενών μου. Δεν είναι αυτό έργο του Θεού;
Ομοίως, η μνήμη του Πατέρα Ιωάννη — τον θυμόμαστε πάντα, και δεν μας άφησε ποτέ, και είμαστε συνεχώς μαζί του. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του, ο Πατέρας Ιωάννης μας παρηγόρησε με αυτά τα λόγια:
« Όποιος καταλήξει στην τροχιά μου, είναι δικός μου. Δεν υπάρχει διαφυγή από μένα . »
Και τώρα, μερικές φορές, υπάρχουν τέτοιοι πνευματικοί λαβύρινθοι από τους οποίους δεν μπορείς να ξεφύγεις μόνος σου, αλλά εκείνη τη στιγμή νιώθεις την αόρατη παρουσία και καθοδήγηση του Πατέρα Ιωάννη, και σε οδηγεί ξανά στο φως. Δούλεψε ξανά, δράσε.
Μερικές φορές αναρωτιέμαι αν θα αγιοποιηθεί. Έτσι, με αυτές τις σκέψεις κατά νου, άρχισα να μελετώ προσεκτικά πώς γενικά τελείται η αγιοποίηση στην Εκκλησία. Διάβασα μια αξιοσημείωτη αρχαία περιγραφή στο βιβλίο «Οδηγίες για Αγροτικούς Ποιμένες». Ένας δίκαιος άνθρωπος πεθαίνει, τον θυμούνται για ένα διάστημα και μετά ο Θεός φροντίζει να ξεχαστεί. Εμείς θα πεθάνουμε, τα παιδιά μας θα θυμούνται ακόμα τον πατέρα Ιωάννη, αλλά τα εγγόνια του πρέπει να τον ξεχάσουν. Αλλά κάποια στιγμή, όταν το θελήσει ο Θεός, η Εκκλησία θα τον χρειαστεί ως άγιο. Με έναν τρόπο που μόνο ο Θεός γνωρίζει, η μνήμη του θα αναστηθεί στις ψυχές και τα μυαλά ορισμένων ανθρώπων. Θα αρχίσουν να τον θυμούνται και στη συνέχεια θα βιώσουν την προσευχητική του βοήθεια. Και σε μια νέα γενιά, θα ξεκινήσει η αναγέννηση αυτού του δίκαιου ανθρώπου ως αγίου, ως αγωγού της χάρης του Θεού, ως ανθρώπου της προσευχής. Οι σκέψεις μου για τον πατέρα Ιωάννη μου θύμισαν πώς ξεκίνησε η αγιοποίηση του Αγιωτάτου Πατριάρχη Τύχωνα. Άλλωστε, όταν πέθαινε, τα τελευταία του λόγια ήταν: «Η νύχτα σύντομα θα έρθει, σκοτεινή και μακρά». Ο άγιος επέζησε εκείνη τη νύχτα και, 64 χρόνια αργότερα, αναδύθηκε από την Αιωνιότητα ως άγιος, φέρνοντας το φως της ζωής σε όλα τα ζωντανά όντα.
Θα μπορούσε να συμβεί κάτι παρόμοιο στον πατέρα Ιωάννη; Είναι πνευματικός πατέρας, πρεσβύτερος-εξομολογητής, και συνεχίζει την πνευματική του διακονία ακόμη και τώρα: ως πατέρας για τα παιδιά του, μεσιτεύει για εμάς ενώπιον του Θεού, καλύπτοντας τις αδυναμίες και τις αμαρτίες μας με τις προσευχές του. Ακόμα και τώρα, είναι ο δίκαιος πατέρας μας, με πολλά παιδιά, και στέκεται με μια δυνατή κραυγή: «Ιδού, εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός». Και μέχρι εμείς, τα παιδιά του, τα εγγόνια του, να περάσουμε στην αιωνιότητα και να ενωθούμε με τους πατέρες μας, δεν θα αγιοποιηθεί ως άγιος.
Θυμάμαι το κήρυγμα του Πατέρα Ιωάννη για όλους τους αγίους: «Οι άγιοι που αναφέρονται στο ημερολόγιό μας δεν είναι πολλοί, ίσως χιλιάδες, ακόμη και εκατομμύρια, αλλά υπάρχουν ακόμη περισσότεροι κρυμμένοι, άγνωστοι άγιοι, γνωστοί μόνο στον Θεό. Αλλά είναι μαζί μας, είναι πάντα κοντά, συνεχίζουν να προσεύχονται για την επίγεια Εκκλησία, η οποία ζει με εξομολόγηση και συχνά με ταλαιπωρία». Ίσως ο Πατέρας Ιωάννης να παραμείνει ανάμεσα στους κρυμμένους αγίους, αλλά το παράδειγμα της ζωής του φώτισε έντονα το μονοπάτι προς τον Θεό για πολλούς σε μια εποχή που ήταν δύσκολο να το βρουν στο σκοτάδι».
Γέροντες, αγαπητοί γέροντες μοναστηριού!
«Γεννήθηκα για να είμαι αυτός που είμαι.»
Έτσι άκουσε τη φωνή της Θείας Πρόνοιας.
για τον εαυτό του. Και ο Θεός το διατήρησε για εμάς, για την Εκκλησία μας.
Ποιος τους τάιζε, τους μοναχούς της μεταπολεμικής περιόδου;
Και πώς ο πονηρός κόσμος δεν πάτησε και δεν ξερίζωσε το θεϊκό λουλούδι που φύτρωσε από τον ουράνιο σπόρο, ένα θαυμαστό λουλούδι για την εποχή μας - τον μοναχισμό;
Ποιος τους δίδαξε την επιστήμη των επιστημών;
Εμείς, παρασυρμένοι στο μοναστήρι από τα θολά κύματα κάθε είδους ανακατασκευών, είδαμε αληθινούς μοναχούς, και αυτό είναι αρκετό για να πιστέψουμε στον Θεό ότι τα μοναστήρια δεν θα γεμίσουν με τα ζιζάνια της καταναλωτικής ζωής και ο κόσμος δεν θα στερέψει από το πνεύμα του Θεού.
Αλλά πόσο φτωχοποιήθηκε το μοναστήρι, και μάλιστα ο κόσμος, με την αναχώρηση των πρεσβυτέρων στη γεμάτη χάρη, ζωντανή σιωπή των σπηλαίων που δημιούργησε ο Θεός! Τόσο διαφορετικοί και όμως τόσο ενωμένοι εργάτες, άνθρωποι του Θεού, με τις μικρές αδυναμίες τους -ένα φόρο τιμής στην ανθρώπινη φύση- αλλά σύντροφοι των αγίων, που μέσω της μοναστικής εργασίας νίκησαν το πνεύμα των καιρών και τις πονηριές του εχθρού. Έφεραν φως, που άναψε το Φως του Χριστού, σε έναν απόγονο που δεν είχε πνευματικά χαρίσματα.
Η πρεσβυτερία της Μονής Πσκοφ-Πετσέρσκι, με τη χάρη του Θεού, δεν διέκοψε την προσευχητική της υπηρεσία προς τη Ρωσία· ήταν για τον 20ό αιώνα ό,τι ήταν η πρεσβυτερία της Όπτινα για τον 19ο αιώνα. Σε πνευματικό σκοτάδι.
Στους άθεους, ταραγμένους καιρούς, αυτοί, σαν αστέρια, φώτιζαν το μονοπάτι για τους χαμένους ταξιδιώτες. Υπήρχαν τόσοι πολλοί στο μοναστήρι, διάσημοι και άγνωστοι, αλλά μαζί σχημάτιζαν μια ενιαία αρμονική χορωδία, ο καθένας τραγουδώντας στον Θεό με τη δική του φωνή και ταλέντο.
Ο άγιος γέροντας πατήρ Συμεών (Ζέλνιν), ο οποίος γνώρισε τον πατήρ Ιωάννη στις αρχές της δεκαετίας του 1960, μίλησε γι' αυτόν ως εξής σε μια συζήτηση με την υπηρέτρια του κελιού του, όταν αυτή ετοιμαζόταν να ταξιδέψει στους ιερούς τόπους:
- Λοιπόν, γιατί χρειάζεται να πας πουθενά; Έχουμε πολλούς ιερούς τόπους εδώ. Απλώς προσευχήσου σε αυτούς και προσκύνησε, και δεν χρειάζεται να πας πουθενά.
Η μητέρα Αλεξάνδρα απάντησε:
- Ναι, θέλω να περάσω να δω τον πατέρα Ιωάννη Κρεστιάνκιν.
Ο Πατέρας Συμεών αναζωογονήθηκε:
- Ο Θεός να σε έχει καλά, πήγαινε να τον δεις. Είναι ένας επίγειος άγγελος και ένας ουράνιος άνθρωπος.
Ο ουράνιος άνθρωπος ήταν τότε μόνο 46 ετών.
.jfif)
ΑΓΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ ΤΟΥ ΟΜΟΛΟΓΗΤΟΥ
ΠΡΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΟΝ,ΠΕΡΙ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΑΠΟΡΙΩΝ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΓΡΑΦΗΣ
ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΒ΄: Περὶ τοῦ τίς ὁ ἀπὸ τῆς σαρκὸς ἐσπιλωμένος χιτών
Τι
είναι «ο χιτώνας ο μολυσμένος από τη σάρκα»;
[Ιούδ. 1, 22-23: «Καὶ οὓς μὲν ἐλεεῖτε διακρινόμενοι,
οὓς δὲ ἐν φόβῳ σῴζετε, ἐκ τοῦ πυρὸς ἁρπάζοντες, μισοῦντες καὶ τὸν ἀπὸ τῆς σαρκὸς ἐσπιλωμένον χιτῶνα (:Και σε άλλους να δείχνετε ευσπλαχνία και συμπάθεια,
συζητώντας μαζί τους και πείθοντάς τους για τις κακοδοξίες τους και άλλους πάλι
να προσπαθείτε να τους σώσετε με μεγάλη προσοχή και φόβο μήπως βλαφτείτε από τη
συναναστροφή τους. Να τους αρπάζετε μέσα από τη φωτιά του εσχάτου κινδύνου,
μισώντας σαν βρωμερό ένδυμα και τη
μολυσμένη από τα πάθη της σαρκός ζωή τους)»]
ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΑΓΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ:
Μολυσμένος χιτώνας είναι ο βίος που έχει κηλιδωθεί από τα πολλά παραπτώματα που γεννούν τα
σαρκικά πάθη· γιατί ο τρόπος ζωής και συμπεριφοράς του κάθε ανθρώπου είναι
σαν ένα ένδυμα, μέσα από το οποίο γίνεται φανερό αν αυτός είναι δίκαιος ή
άδικος· ο δίκαιος έχει ως καθαρό χιτώνα
τον ενάρετο βίο, ενώ ο άδικος έχει μια ζωή κηλιδωμένη από πονηρά έργα.
Ή, ακριβέστερα, χιτώνας μολυσμένος από τη σάρκα είναι η έξη και η διάθεση που αποτυπώνει στη
συνείδηση της ψυχής, μέσω της μνήμης, τις πονηρές κινήσεις και πράξεις που
προέρχονται από τη σάρκα. Και καθώς η ψυχή την βλέπει αυτήν την έξη διαρκώς
να την περιβάλλει σαν χιτώνας, γεμίζει
από τη δυσωδία των παθών. Γιατί, όπως από το Άγιο Πνεύμα, μέσω των αρετών που συνυφαίνονται
μεταξύ τους σύμφωνα με την λογική τάξη, δημιουργείται για την ψυχή ένας χιτώνας αφθαρσίας, τον οποίο, όταν η
ψυχή ενδυθεί, γίνεται ωραία και περίβλεπτη, έτσι και από τη σάρκα, με τα πάθη να συνυφαίνονται μεταξύ τους
κατά τρόπο άλογο, σχηματίζεται ένας ακάθαρτος και κηλιδωμένος χιτώνας, ο οποίος φανερώνει από μόνος του την
πραγματική κατάσταση της ψυχής, αφού της έχει προσδώσει μια άλλη μορφή και εικόνα, διαφορετική από τη θεϊκή.
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ
ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,
μετάφραση και επιμέλεια κειμένου: Ελένη
Λιναρδάκη, φιλόλογος
ΠΗΓΕΣ:
·
https://www.myriobiblos.gr/texts/greek/maximos/prosthalassion1.html
·
Μαξίμου του Ομολογητού, Άπαντα τα έργα, Προς
Θαλάσσιον, Περί διαφόρων αποριών της Αγίας Γραφής, Ερωτήσεις Α΄έως ΝΓ΄, πατερικές
εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς»(ΕΠΕ), εκδ. οίκος «Το Βυζάντιον», Θεσσαλονίκη
1992, τόμος 14Β, σελίδες 92-94.
·
Π. Τρεμπέλα, Η
Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική),
εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.
·
http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html
.jfif)
ΑΓΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ ΤΟΥ ΟΜΟΛΟΓΗΤΟΥ
ΠΡΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΟΝ, ΠΕΡΙ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΑΠΟΡΙΩΝ ΤΗΣ
ΑΓΙΑΣ ΓΡΑΦΗΣ
ΕΡΩΤΗΣΗ Δ΄: Περὶ τοῦ μὴ κτήσασθαι δύο χιτῶνας
Πώς ο Κύριος έδωσε εντολή στους μαθητές να μην αποκτήσουν
δύο χιτώνες, ενώ ο Ίδιος είχε πέντε, σύμφωνα με τον άγιο ευαγγελιστή Ιωάννη,
όπως γίνεται φανερό από εκείνους τους στρατιώτες που τα μοίρασαν μεταξύ τους;
Και τι ακριβώς είναι αυτά τα ενδύματα;[ βλ. Ματθ. 10,10: «Μὴ κτήσησθε χρυσὸν μηδὲ
ἄργυρον
μηδὲ
χαλκὸν
εἰς
τὰς
ζώνας ὑμῶν,
μὴ
πήραν εἰς
ὁδὸν
μηδὲ
δύο χιτῶνας μηδὲ ὑποδήματα μηδὲ
ῥάβδον·
ἄξιος
γάρ ἐστιν
ὁ
ἐργάτης
τῆς
τροφῆς
αὐτοῦ»· Λουκά, 9,3: «Καὶ εἶπε
πρὸς αὐτούς· μηδὲν αἴρετε εἰς τὴν ὁδόν, μήτε
ῥάβδους
μήτε πήραν μήτε ἄρτον μήτε ἀργύριον μήτε ἀνὰ δύο χιτῶνας ἔχειν»].
ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΑΓΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ:
Ο Σωτήρας δεν είχε πέντε χιτώνες, αλλά
έναν, εκείνον που φορούσε επάνω στο σώμα, και το εξωτερικό ένδυμα· από
αυτά, εκείνο που φοριέται εσωτερικά επάνω στο σώμα το ονομάζουν «χιτώνιο», ενώ
το εξωτερικό ένδυμα το αποκαλούν «ιμάτιο». Όμως ο μέγας ευαγγελιστής Ιωάννης,
μέσω του Αγίου Πνεύματος, αποκάλυψε
μυστικά, μέσα από το ρητά εκφρασμένο νόημα της ιστορίας, το ανέκφραστο νόημα
της θεωρίας, ώστε μέσω των ιστορούμενων γεγονότων να οδηγήσει τον νου μας
στην αλήθεια των νοητών πραγματικοτήτων[Ιω.19,23-24: «Οἱ
οὖν στρατιῶται ὅτε ἐσταύρωσαν τὸν Ἰησοῦν, ἔλαβον τὰ ἱμάτια αὐτοῦ καὶ ἐποίησαν τέσσαρα μέρη, ἑκάστῳ στρατιώτῃ μέρος, καὶ τὸν χιτῶνα· ἦν δὲ ὁ χιτὼν ἄῤῥαφος, ἐκ τῶν ἄνωθεν ὑφαντὸς δι᾿ ὅλου. Εἶπον οὖν πρὸς ἀλλήλους· μὴ σχίσωμεν αὐτόν, ἀλλὰ λάχωμεν περὶ αὐτοῦ τίνος ἔσται· ἵνα ἡ γραφὴ πληρωθῇ ἡ λέγουσα· διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον»].
Ο
άνωθεν υφασμένος ολόκληρος χιτώνας του Σωτήρα, λοιπόν, τον οποίο εκείνοι που
Τον σταύρωσαν δεν έσχισαν, μολονότι τους επιτράπηκε να Τον γδύσουν, είναι η
αδιάσπαστη αμοιβαία συνοχή και συνύφανση των αρετών και η κατάλληλη και
πρέπουσα κάλυψη που προσφέρουμε εμείς στον Λόγο· ή, σύμφωνα με άλλη
ερμηνεία, είναι η άνωθεν χάρη του νέου
ανθρώπου, που έχει υφανθεί μέσω του Αγίου Πνεύματος κατά το πρότυπό Του. Το εξωτερικό ένδυμα, πάλι, είναι ο αισθητός κόσμος, ο οποίος διαιρείται σε
τέσσερα στοιχεία και τον οποίο, σαν τέσσερα ενδύματα, μοιράζονται εκείνοι που σταυρώνουν νοητώς μέσα μας τον
Κύριο.
Οι
δαίμονες, λοιπόν, διαμοιράζονται την ορατή κτίση που αποτελείται από τα τέσσερα
στοιχεία, παρακινώντας μας να αντικρίζουμε με εμπαθή τρόπο, μέσω των αισθήσεων,
τη φαινόμενη κτίση, αγνοώντας τους θείους λόγους που υπάρχουν μέσα σ’ αυτήν.
Ακόμη, όμως, κι αν μας αφαιρούν τον χιτώνα των αρετών κάνοντάς μας να μένουμε
άπρακτοι ως προς τα καλά έργα, δεν
μπορούν ωστόσο να μας πείσουν ότι η αρετή είναι κακία.
Ας μη θεωρήσουμε, λοιπόν, τα πέντε ενδύματα
του Σωτήρα αφορμή για να Του αποδώσουμε πλεονεξία, αλλά ας κατανοήσουμε τι θέλει να δηλώσει η Γραφή, και πώς, όταν αμελούμε την
τέλεση των καλών έργων, ο Κύριος σταυρώνεται και απογυμνώνεται μέσα μας
εξαιτίας της απραξίας μας ως προς αυτά και πώς οι δαίμονες, μέσω ημών,
διαμοιράζονται σαν ενδύματα την κτίση Του για την ικανοποίηση των παθών. Και
ας γίνουμε άγρυπνοι φύλακες των αγαθών
που μας έχουν χαριστεί από τον Θεό· και ας αντικρίζουμε ορθά την κτίση αποβλέποντας μόνο στη δόξα Του και
ας διαφυλάξουμε αναφαίρετο τον χιτώνα
του λόγου της γνώσης, δηλαδή τις
αρετές, με τον ζήλο μας για τα αγαθά έργα.
Αν πάλι θέλετε, εκτός από όσα
ειπώθηκαν, να θεωρήσετε ως χιτώνα υφασμένο από πάνω τον κόσμο των ασώματων και νοητών υπάρξεων, και ως εξωτερικό
ένδυμα, το οποίο ο λόγος διαίρεσε σε τέσσερα μέρη, δηλαδή στα τέσσερα στοιχεία,
να θεωρήσετε τη σωματική φύση, δεν θα απομακρυνθείτε από την αλήθεια. Από αυτά,
το σώμα το διέλυσαν με τη φθορά, αφού απέκτησαν δύναμη εναντίον μας εξαιτίας της παράβασης της εντολής του
νόμου· την ψυχή, όμως, δεν την καταξέσχισαν, επειδή
αυτή έχει συγγένεια με τον άνω, τον πνευματικό κόσμο.
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,
μετάφραση και επιμέλεια κειμένου: Ελένη
Λιναρδάκη, φιλόλογος
ΠΗΓΕΣ:
·
https://www.myriobiblos.gr/texts/greek/maximos/prosthalassion1.html
·
Μαξίμου του Ομολογητού, Άπαντα τα έργα, Προς
Θαλάσσιον, Περί διαφόρων αποριών της Αγίας Γραφής, Ερωτήσεις Α΄ έως ΝΓ΄, πατερικές
εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς»(ΕΠΕ), εκδ. οίκος «Το Βυζάντιον», Θεσσαλονίκη
1992, τόμος 14Β, σελίδες 66-69.
·
Π. Τρεμπέλα, Η
Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική),
εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.
·
http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html
ΑΓΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ ΤΟΥ ΟΜΟΛΟΓΗΤΟΥ
ΠΡΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΟΝ, ΠΕΡΙ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΑΠΟΡΙΩΝ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΓΡΑΦΗΣ
ΕΡΩΤΗΣΗ Α΄: Περὶ λύπης καὶ ἡδονῆς καὶ ἐπιθυμίας τε καὶ φόβου
Είναι τα πάθη κακά από τη φύση τους ή γίνονται κακά εξαιτίας της χρήσης τους; Εννοώ δηλαδή την ηδονή και τη λύπη, την επιθυμία και τον φόβο, καθώς και όλα όσα ακολουθούν αυτά.
ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΑΓΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ:
Αυτά τα πάθη, όπως και τα υπόλοιπα, δεν δημιουργήθηκαν εξαρχής μαζί με την ανθρώπινη φύση· γιατί, αν είχαν δημιουργηθεί μαζί της, θα αποτελούσαν στοιχείο του ίδιου του ορισμού της φύσεως.
Λέω, λοιπόν, έχοντας διδαχθεί αυτό από τον μέγα Γρηγόριο Νύσσης, ότι τα πάθη εισήχθησαν εξαιτίας της πτώσεως από την τελειότητα [Αγίου Γρηγορίου Νύσσης, Περί παρθενίας, κεφ. 12,2: «Ὁ ἄνθρωπος, οὐ κατὰ φύσιν οὐδὲ συνουσιωμένον ἔσχεν ἐν ἑαυτῷ παρὰ τὴν πρώτην γένεσιν τὸ παθητικόν τε καὶ ἐπίκηρον [...] ἀλλ' ὕστερον ἐπεισήχθη τὸ πάθος αὐτῷ μετὰ τὴν πρώτην κατασκευήν (:Ο άνθρωπος κατά την αρχική δημιουργία του δεν ήταν από τη φύση του υποκείμενος στα πάθη και στη φθορά, ούτε τα είχε ως αναπόσπαστο στοιχείο της ύπαρξής του· αυτή η κατάσταση εισήλθε σ’ αυτόν αργότερα, μετά την αρχική του δημιουργία)»], προσκολλήθηκαν δηλαδή στο πιο άλογο μέρος της ανθρώπινης φύσεως· μέσω αυτών, αντί της θείας και μακαρίας εικόνας, αμέσως μετά την παράβαση έγινε φανερή και ολοκάθαρη στον άνθρωπο η ομοίωσή του με τα άλογα ζώα. Ήταν πράγματι δίκαιο, αφού επισκιάστηκε η αξία που προσδίδει στον άνθρωπο το λογικό στοιχείο, η ανθρώπινη φύση να υποστεί τις συνέπειες εκείνων των γνωρισμάτων της αλογίας, τα οποία η ίδια επέλεξε με τη θέλησή της· έτσι ο Θεός, με σοφία, οικονόμησε ώστε ο άνθρωπος να οδηγηθεί στην επίγνωση της μεγάλης αξίας του λογικού του.
Ωστόσο, ακόμη και τα πάθη γίνονται καλά στους ενάρετους ανθρώπους1, όταν εκείνοι, με σοφία, θα τα απομακρύνουν από τα γήινα και σαρκικά και θα τα χρησιμοποιούν για την απόκτηση των ουρανίων αγαθών. Για παράδειγμα, θα καθιστούν την επιθυμία κινητήρια δύναμη της νοερής επιδίωξης της θεωρίας των θείων. Την ηδονή θα την μεταβάλλουν σε καθαρή ευφροσύνη, η οποία πηγάζει από την έλξη του νου προς όσα χαρίζει ο Θεός. Τον φόβο θα τον μετατρέπουν σε προνοητική μέριμνα, ώστε να αποφύγουν τη μέλλουσα τιμωρία για τα αμαρτήματα. Και την λύπη θα την μεταβάλλουν σε μετάνοια που αποβλέπει στη διόρθωση του κακού που έχει ήδη γίνει. Και, για να το πω συνοπτικά, όπως οι έμπειροι γιατροί χρησιμοποιούν ακόμη και το δηλητήριο της οχιάς, αφού αφαιρέσουν την βλαβερή του ιδιότητα, για θεραπευτικούς σκοπούς, έτσι και οι ενάρετοι χρησιμοποιούν αυτά τα πάθη για την εξάλειψη μιας κακίας που είτε είναι ήδη παρούσα είτε αναμένεται, καθώς και για την απόκτηση και διαφύλαξη της αρετής και της γνώσης.
Επομένως, όπως είπα, αυτά τα πάθη γίνονται καλά εξαιτίας της ορθής χρήσης τους από εκείνους που αιχμαλωτίζουν κάθε λογισμό, υποτάσσοντάς τον στην υπακοή του Χριστού[Β΄Κορ. 10,4-5: «Τὰ γὰρ ὅπλα τῆς στρατείας ἡμῶν οὐ σαρκικά, ἀλλὰ δυνατὰ τῷ Θεῷ πρὸς καθαίρεσιν ὀχυρωμάτων·λογισμοὺς καθαιροῦντες καὶ πᾶν ὕψωμα ἐπαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ αἰχμαλωτίζοντες πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ (:Διότι τα όπλα της εκστρατείας μας δεν είναι αδύναμα ανθρώπινα όπλα, αλλά είναι δυνατά ενώπιον του Θεού για να γκρεμίζουν οχυρώματα. Κι όταν λέω οχυρώματα, δεν εννοώ πύργους ή φρούρια υλικά, αλλά πνευματικά. Δηλαδή ανατρέπουμε συλλογισμούς πονηρούς και κάθε υψηλοφροσύνη που υψώνεται σαν πύργος και εμποδίζει τους ανθρώπους να γνωρίσουν τον αληθινό Θεό. Ακόμη, με τα όπλα μας κατανικούμε σαν άοπλο και παραδομένο αιχμάλωτο κάθε ανθρώπινη επινόηση και σοφιστεία, και οδηγούμε όσους παραπλανιούνται απ’ αυτές στο να υπακούσουν στον Χριστό)»]. Και αν η Αγία Γραφή αποδίδει κάποια από αυτά τα πάθη είτε στον Θεό είτε στους αγίους· για τον μεν Θεό το κάνει για χάρη μας, ώστε, χρησιμοποιώντας όρους οικείους στην ανθρώπινη εμπειρία, να μας φανερώσει τις σωτήριες και αγαθοποιές ενέργειες της θείας πρόνοιάς Του2· για τους δε αγίους, επειδή δεν ήταν δυνατόν να εκφράσουν διαφορετικά, με την ανθρώπινη γλώσσα, τις νοερές τους σχέσεις και εσωτερικές διαθέσεις τους προς τον Θεό, παρά μόνο μέσω των παθών που είναι γνωστά στην ανθρώπινη φύση3.
ΙΔΙΟΓΡΑΦΑ ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΔΙΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΜΑΞΙΜΟ
1. Με ποιον τρόπο και υπό ποιες προϋποθέσεις τα πάθη αυτά αποκτούν αγαθή λειτουργία [:Το σχόλιο «πῶς καὶ πότε» του αγίου Μαξίμου συνοψίζει ακριβώς όσα αναπτύσσονται στην παράγραφο αυτή, ότι δηλαδή τα πάθη γίνονται καλά ως προς τη χρήση τους όταν ο ενάρετος άνθρωπος τα απομακρύνει από τα σωματικά και τα στρέφει προς τα θεία, χρησιμοποιώντας τα για την απόκτηση και διαφύλαξη της αρετής και της γνώσεως. Στη συνέχεια ακολουθούν τα συγκεκριμένα παραδείγματα μεταστροφής των παθών: η ἐπιθυμία στρέφεται στα θεία, η ἡδονή στα θεία χαρίσματα, ο φόβος γίνεται προφύλαξη από τη μέλλουσα τιμωρία και η λύπη μετάνοια για το υπάρχον κακό].
2. Ότι η Αγία Γραφή παρουσιάζει τους διάφορους τρόπους με τους οποίους εκδηλώνεται απέναντί μας η θεία Πρόνοια, χρησιμοποιώντας τα πάθη που μας είναι γνωστά.
3. Ότι η Αγία Γραφή, χρησιμοποιώντας αυτές τις ονομασίες των παθών, φανερώνει την ιδιαίτερη σχέση και διάθεση των αγίων προς τον Θεό.
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,
μετάφραση και επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος
ΠΗΓΕΣ:
• https://www.myriobiblos.gr/texts/greek/maximos/prosthalassion1.html
• https://greekdownloads3.wordpress.com/wp-content/uploads/2014/08/de-virginitate2.pdf
• Μαξίμου του Ομολογητού, Άπαντα τα έργα, Προς Θαλάσσιον, Περί διαφόρων αποριών της Αγίας Γραφής, Ερωτήσεις Α΄ έως ΝΓ΄, πατερικές εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς»(ΕΠΕ), εκδ. οίκος «Το Βυζάντιον», Θεσσαλονίκη 1992, τόμος 14Β, σελίδες 56-59
• Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.
• http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html
