ΜΝΗΜΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΕΠΤΑ ΜΑΚΚΑΒΑΙΩΝ.Απόσπασμα απομαγνητοφωνημένης ομιλίας μακ. αρχιμανδρίτου Αθανασίου Μυτιληναίου από τη σειρά «Η ΑΝΑΣΤΑΣΙΣ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ» με θέμα:«Η ΑΝΑΣΤΑΣΙΣ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ. ΜΑΡΤΥΡΙΑΙ ΕΚ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ»

 

ΜΝΗΜΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΕΠΤΑ ΜΑΚΚΑΒΑΙΩΝ

Απόσπασμα απομαγνητοφωνημένης ομιλίας μακ. αρχιμανδρίτου Αθανασίου Μυτιληναίου

             από τη σειρά «Η ΑΝΑΣΤΑΣΙΣ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ»

                                  με θέμα:

  

  «Η ΑΝΑΣΤΑΣΙΣ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ. ΜΑΡΤΥΡΙΑΙ ΕΚ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ»

                              [εκφωνήθηκε στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 20-4-1980]

                                                                                                                     [Θέμα 2ον]

    

  Η αλήθεια ότι θα έχομε την ανάσταση των νεκρών, είναι ένα δόγμα πίστεως αποκλειστικά χριστιανικό και ουδέποτε το συνέλαβε φιλοσοφική σκέψις. Ανήκει, δηλαδή, αποκλειστικά εις τον χώρον της σοφίας, της δυνάμεως και της αγάπης του Θεού. Ωστόσο, όπως ο Θεός δεν άφησε αμάρτυρον τον εαυτόν Του, από της εποχής του Αδάμ έως της εποχής του Αβραάμ, έτσι ακριβώς δεν άφησε και αμάρτυρον την αλήθειαν της καθολικής αναστάσεως των ανθρώπων.

      Τοιουτοτρόπως παρατηρούμε εις τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης μιαν προοδευτικήν και, επί το σαφέστερον, αποκάλυψιν αυτής της παμμεγίστης αληθείας. Αξίζει να ασχοληθούμε με αυτές τις μαρτυρίες που δίδει ο Χριστός μέσα εις τον δικό Του λόγο. Και πώς η αλήθεια αυτή, ο λόγος αυτός, πηγαίνει, όπως σας είπα, διαρκώς επί το προοδευτικότερον εις την σαφήνειαν του θέματος.

      Είναι γνωστή η ιστορία του Ιώβ. Μέσα εις την φρίκην της λέπρας του, αλλά και την πικρίαν των λόγων των τριών φίλων του, που ήρθαν να τον παρηγορήσουν, μεταξύ των άλλων, είπε ο Ιώβ και σ’ αυτούς και τα εξής αξιοσημείωτα, τα οποία αποτελούν το κεντρικότατον σημείον όλου εκείνου του θαυμασίου διαλόγου, που υπάρχει ανάμεσα στους τρεις φίλους βασιλείς, παρηγόρους της δυστυχίας του τέως άρχοντος Ιώβ, αλλά και εις το επίλογον, που θα είναι ο Θεός που θα ομιλεί, χωρίς να ανοίγει πλέον διάλογον. Είναι τα εξής λόγια: «Οἶδα (:Γνωρίζω) - λέει ο Ιώβ-  ὅτι ἀέναός ἐστιν ὁ ἐκλύειν με μέλλων ἐπὶ γῆς. Ἀναστήσει δὲ τὸ δέρμα μου τὸ ἀναντλοῦν ταῦτα· παρὰ γὰρ Κυρίου ταῦτά μοι συνετελέσθη, ἃ ἐγὼ ἐμαυτῷ συνεπίσταμαι, ἃ ὁ ὀφθαλμός μου ἑώρακε καὶ οὐκ ἄλλος, πάντα δέ μοι συντετέλεσται ἐν κόλπῳ». Δηλαδή: «Αιώνιος είναι Εκείνος που μέλλει να με ελευθερώσει από τα δεινά της επιγείου μου, αυτής, ζωής. Θα αναστήσει το σώμα μου, που γεύεται εξαντλητικά όλα αυτά τα δεινά· διότι από τον Κύριον και παντοδύναμον Θεόν θα συντελεσθεί αυτή η ανάστασις. Αυτά τα οποία εγώ μέσα μου γνωρίζω πολύ καλά, τα γνωρίζω με το μάτι της ψυχής· τα βλέπει το μάτι της πίστεως,  ο οφθαλμός της πίστεως και κανείς άλλος. Όλα αυτά δε, τα θεωρώ ήδη πραγματοποιηθέντα, με την ελπίδα που μου δίνει η πίστις μου, η οποία αναπαύεται ‘’ἐν κόλπῳ’’, μέσα στην καρδιά μου».

      Ώστε, λοιπόν, ξεπερνά την αρρώστιά του ο πολύαθλος Ιώβ, ξεπερνά και τον εαυτόν του. Και βλέπει, ω… εκείνο που λέγει: «κανείς δεν βλέπει,  παρά μόνο εγώ βλέπω, βλέπω με το μάτι της ψυχής μου, το μεγαλείο αυτό ότι ο Θεός θα με αναστήσει. Θα μου δώσει καινούριο δέρμα, θα μου δώσει καινούριο σώμα». Μην πει κάποιος ότι θα του έδινε την ίασιν. Μην ξεχνούμε ότι πίσω από τις ιστορικές διαστάσεις ενός γεγονότος πάντοτε υπάρχει εκείνο το μακρινό, που πραγματοποιείται εις το πρόσωπον του Μεσσίου και εις τα έργα Του. Αν δεν ήταν έτσι, δεν θα τα διέσωζε αυτά όλα η Αγία Γραφή. Αν θέλομε πραγματικά να καταλαβαίνομε τον λόγο του Θεού και να μπούμε στο αληθές πνεύμα, όπως το Πνεύμα του Θεού κατέγραψε τις μεγάλες αυτές αλήθειες, έτσι πρέπει να τα βλέπομε.

     Γράφει ο Ωσηέ, στο 13^ο κεφάλαιο, στίχος 14: «Ἐκ χειρὸς ᾅδου ῥύσομαι καὶ ἐκ θανάτου λυτρώσομαι αὐτούς (:Θα τους γλυτώσω - λέει ο Θεός - από το χέρι του Άδου και θα τους λυτρώσω από τον θάνατον). Ποῦ ἡ δίκη σου, θάνατε; Ποῦ τὸ κέντρον σου, ᾅδη; (:Πού η καταδίκη που επέφερες εις όλους τους ανθρώπους να αποθάνουν –προσωποποιώντας τον θάνατον- ω θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου το δηλητηριασμένο σαν άλλη σφήκα, ω άδη, που τους μάζευες όλους;)». Ο λόγος δε αυτός μας θυμίζει εκείνο που θα πει αργότερα ο Απόστολος Παύλος εις το 15^ον του κεφάλαιο, το θαυμάσιο αυτό, εις την Α΄ προς Κορινθίους επιστολή του, που θα επανέλθομε και θα επανέλθομε εις το κεφάλαιον αυτό, που λέγει τα ίδια ακριβώς λόγια.

     Ο προφήτης Ησαΐας εις το 26^ον κεφάλαιον, στίχος 19, γράφει ακόμα σαφέστερα. Βλέπετε ότι πάμε προοδευτικά επί το σαφέστερον και σαφέστερον: «Ἀναστήσονται οἱ νεκροί, καὶ ἐγερθήσονται οἱ ἐν τοῖς μνημείοις (:Θα αναστηθούν οι νεκροί και θα σηκωθούν αυτοί που είναι μέσα στα μνήματα)». Δηλαδή παρατηρούμε να υπάρχει ένας ρεαλισμός. Αλλά αυτός ο ρεαλισμός είναι τόσο έντονος εις τις παρακάτω προφητείες, ώστε, αγαπητοί μου, μας καταπλήσσει, ώστε να αποκλειστεί κάθε περίπτωση αλληγορίας ή μεταφοράς.

     Περίφημοι είναι οι τελευταίοι λόγοι των επτά μαρτυρησάντων Μακκαβαίων, μαζί με την μητέρα τους την Σολομονή και τον διδάσκαλό τους τον Ελεάζαρο, επί Αντιόχου του Επιφανούς, εκ των επιγόνων του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Είναι γνωστό ότι ο Αντίοχος ο Επιφανής, πραγματικά εβασάνισε τους Εβραίους τότε· τους ευσεβείς Εβραίους. Όχι όλους τους Εβραίους. Τους ευσεβείς Εβραίους. Διότι επεθύμει να τους εξελληνίσει. Εξάλλου γι'αυτό τον λόγο γράφτηκε η Σοφία Σειράχ, για να θέσει ένα πρόχωμα εξελληνισμού των Εβραίων.

     Και όταν λέμε «ελληνισμός», προσέξτε παρακαλώ αυτό το σημείο, γιατί ίσως θα πείτε από μέσα σας: «Δεν θα ήταν καλά οι Εβραίοι να είχαν γίνει Έλληνες; Γιατί να μην είχαν γίνει Έλληνες;». Όταν λέμε «Ελλάς», «ελληνισμός», «ελληνικό πνεύμα» δεν είναι πλέον ένα γεωγραφικό σημείον. Αλλά είναι μία νοοτροπία, ένας τρόπος του σκέπτεσθαι. Διότι, αν υποτεθεί ότι η Ελλάς απλώθηκε τότε στα πέρατα της Οικουμένης και χάσαμε όλες εκείνες τις κατακτήσεις που έγιναν από το χέρι του Μεγάλου Αλεξάνδρου, δεν σημαίνει ότι η Ελλάς έσβησε. Καταρχάς, βέβαια, γεωγραφικά υπάρχει, η Ελλάς, η γνωστή μας ηπειρωτική Ελλάς. Αλλά δεν είναι αυτό. Όταν λέμε «Ελλάς», εννοούμε τον τρόπον του σκέπτεσθαι, την νοοτροπία. Δεν είναι, λοιπόν, η Ελλάς ένα γεωγραφικό σημείο. Αλλά είναι αυτό που σας ανέφερα. Εξάλλου «Ελλάς» δύναται, εν ευρεία εννοία, να χαρακτηρισθεί ολόκληρη η Δύσις. Η Ευρώπη και η Αμερική δύναται να χαρακτηρισθούν «Ελλάς». Γιατί; Διότι η Δύσις σκέπτεται ελληνικά. Όταν λέμε «ελληνικά», εννοούμε ότι η σκέψις και η θεμελίωσις του πολιτισμού του δυτικού είναι ελληνική.

     Αυτό ήθελε, λοιπόν, να επιβάλει ο Αντίοχος ο Επιφανής στην Παλαιστίνη, στους Εβραίους. Όχι απλώς να κατακτήσει. Γιατί ήταν κατεκτημένη η Παλαιστίνη. Την είχε κατακτήσει ο Μέγας Αλέξανδρος. Ετίθετο θέμα; Ούτε ακόμη διότι ως συνήθως οι Εβραίοι έκαναν πάντα επαναστάσεις και ήθελαν να ελευθερωθούν και ότι θα ήθελε να τους κρατά πάντα δεσμίους. Όχι. Αλλά ήθελε να επιβάλλει την αλλαγή της νοοτροπίας των Εβραίων. Την αλλαγή του σκέπτεσθαι των Εβραίων. Γι'αυτό δια πρώτη φορά στην ιστορία των Εβραίων ιδρύθηκαν γυμναστήρια ελληνικού τύπο εις τα Ιεροσόλυμα. Δια πρώτην φοράν. Και ήθελε να κάνει τους Εβραίους να σκέπτονται ελληνικά.

      Όπως σήμερα, ναι μεν η Δύσις σκέπτεται ελληνικά, αλλά, παρά ταύτα, παρά ταύτα, τα φρούτα της δεν είναι ελληνικά πια. Τα θεμέλιά της είναι ελληνικά. Γι΄αυτό, γυρίζοντας πίσω, αυτό που πάρθηκε απ΄ τη Δύση, το ελληνικό πνεύμα, και ξαναγυρίζει πίσω στην Ελλάδα, δεν είναι εκείνο που έφυγε από την Ελλάδα. Είναι κάτι διαφορετικό. Βέβαια, όπως λέμε Γιάννης για την Ελλάδα, έφυγε από την Ελλάδα, Τζώνης γυρίζει στην Ελλάδα. Βέβαια, ο Τζώνης είναι ο Γιάννης, αλλά δεν είναι ο Γιάννης ακριβώς. Είναι ο Τζώνης, ο John. Ε, λοιπόν, αυτά που έρχονται πίσω τελικά έρχονται να καταστρέψουν την Ελλάδα. Κι όπως εμείς σήμερα σκεφτόμαστε ότι εισορμά το δυτικό πνεύμα, που είναι ήδη ξεφτισμένο, χάνομε την ελληνική μας ταυτότητα και προσπαθούμε να φέρομε μίαν αντίσταση σ’ αυτό που επιτελείται, το ανοσιούργημα, αυτό ακριβώς, ελπίζω τώρα να με καταλαβαίνετε, προσπαθούσαν να κάνουν τότε, τον 2^ον αιώνα προ Χριστού οι Εβραίοι για να αντιμετωπίσουν το ρεύμα της ελληνικής σκέψεως που έμπαινε μέσα εις την πατρίδα των και ήθελε να τους αλλάξει εκείνο το οποίο είχαν. Τι; Την πίστη στον αληθινό Θεό, με όλες τις προφητικές προσδοκίες περί του Μεσσίου ως Λυτρωτού της ανθρωπότητος. Είναι συνεπώς πελώριο θέμα, πραγματικά. Θα μπορούσα ώρα πολλή να σας μιλώ επάνω σε αυτό, αλλά βγαίνω από το θέμα μου, όμως.

     Στις ημέρες εκείνες έτσι, μαρτύρησαν οι επτά Μακκαβαίοι. Αυτό το θαυμάσιο μαρτύριο των επτά Μακκαβαίων, που είναι υπόδειγμα χριστιανικού μαρτυρίου και μοναδικό μαρτύριο μέσα στην Παλαιά Διαθήκη, τέτοιου τύπου. Οι Εβραίοι υπέφεραν πολλά από τις πολεμικές τους επιχειρήσεις, ήττες τους κ.λπ. από εχθρούς, αλλά μαρτύριο δια την πίστιν ουδέποτε επεβλήθη εις τους Εβραίους, παρά μόνο εις τους επτά Μακκαβαίους, και αποτελούν, όπως σας είπα, υπόδειγμα, καλούπι, πρότυπον μαρτυρίου χριστιανικού. Είναι ιδεώδες μαρτύριον! Ιδεώδες.

      Ε, λοιπόν, ο τρόπος με τον οποίον ομιλούν, αυτά τα επτά παλικάρια… Ήτανε μια μητέρα, χήρα ήταν, είχε πεθάνει ο σύζυγός της, και είχε αποκτήσει με αυτόν επτά αγόρια. Επτά παλικάρια, το ένα ωραιότερο και καλύτερο του άλλου. Και επειδή επέβαλε τότε ο Αντίοχος ο Επιφανής να τρώγουν χοιρινό κρέας, ήταν ένας τρόπος να καταργήσει τα βαθέα του νόμου. Όπως σήμερα λέμε: «να καταργήσομε την νηστεία», «να καταργήσομε πότε θα γιορτάζομε το Πάσχα», «να κάνομε την εβδομάδα όχι επτά ημέρες, αλλά δέκα μέρες»…, κάτι τέτοια που μοιάζουν… απέξω, απέξω, απέξω, στην πραγματικότητα, όμως, δεν είναι τίποτε άλλο παρά το δόλωμα για να πετάξομε και την ουσία. Μην σας κάνει εντύπωση αυτό. Έτσι, λοιπόν, να μη φανεί στενοκεφαλιά ότι τα παιδιά αυτά επέμεναν να μη φάνε χοιρινό κρέας. Μη φανεί στενοκεφαλιά. Αυτός ήτο ο λόγος. Έτσι, όταν προκλήθηκαν να φάνε χοιρινό κρέας, τότε είπαν το «όχι».

      Και να, ο Αντίοχος ο Επιφανής τούς απειλεί ότι θα τους βασανίσει. Και τότε, σταχυολογώ, γιατί αξίζει να διαβάσετε, παρακαλώ, εις το Β΄ Μακκαβαίων, στο έβδομο κεφάλαιο, ολόκληρο το κεφάλαιο αναφέρεται εις το μαρτύριό τους, θα παρακαλέσω πολύ, σπίτι σας διαβάσατέ το, σταχυολογώ απαντήσεις από τα επτά αυτά αγόρια. Όχι απ΄όλα, από ορισμένα.

        Λέγει ο δεύτερος… αφού εμαρτύρησε ο πρώτος και απέθανε, έρχεται η σειρά του δευτέρου. Ενώ αποθνήσκει ο δεύτερος, λέγει: Και είναι το βιβλίο αυτό πρωτοτύπως γραμμένο Ελληνικά. Έχει μια ωραιοτάτη γλώσσα. Όχι της μεταφράσεως:

     «Σὺ μὲν, ἀλάστωρ (: Συ μεν, αλητήριε)», λέγει εις τον Αντίοχον τον Επιφανή, «ἐκ τοῦ παρόντος ἡμᾶς ζῆν ἀπολύεις - είναι δε το βιβλίο αυτό γραμμένο πρωτοτύπως ελληνικά. Έχει μία ωραιοτάτη γλώσσα. Όχι εκ μεταφράσεως. Είναι μια ωραιοτάτη γλώσσα-(: έτσι κάνεις έτσι ώστε να μας βγάλεις από τη ζωή, προώρως να πεθάνομε).  Ὁ δὲ τοῦ κόσμου βασιλεὺς ἀποθανόντας ἡμᾶς ὑπὲρ τῶν αὐτοῦ νόμων εἰς αἰώνιον ἀναβίωσιν ζωῆς ἡμᾶς ἀναστήσει (:Εσύ μεν βιάζεσαι να μας πεθάνεις, αλλά εμείς που τηρούμε τις εντολές του αιωνίου Θεού, Αυτός, θα μας δώσει αναβίωσιν της ζωής και θα μας αναστήσει!)».

    Ο τρίτος, πεθαίνοντας και αυτός είπε τα εξής: Παρακαλώ, 2^ος αιών προ Χριστού! Είναι καταπληκτικό. Πώς βλέπει κανείς το Πνεύμα του Θεού να καταγράφει αυτά μέσα στο βιβλίο της Αγίας Γραφής. Λέγει ο τρίτος, εις τον Αντίοχον: «Ἐξ οὐρανοῦ ταῦτα κέκτημαι (:Αυτά τα μέλη μου, τα χέρια, τα πόδια, αυτά τα μέλη του σώματός μου, τα έχω αποκτήσει από τον ουρανό, δηλαδή από τον Θεό· ο Θεός μού τα έδωσε. Κάθε άνθρωπος που γεννιέται, ο Θεός τού δίνει την ζωή και την ύπαρξη) καὶ διὰ τοὺς αὐτοῦ νόμους ὑπερορῶ ταῦτα (: και χάριν του νόμου Του, τα ξεπερνώ και τα παραβλέπω τα μέλη αυτά που μου τα έδωσε ο Θεός) καὶ παρ᾿ αὐτοῦ ταῦτα πάλιν ἐλπίζω κομίσασθαι (: και από τον Θεόν έχω την ελπίδα ότι θα τα ξαναπάρω πάλι πίσω)». Σας κάνει εντύπωση; Ότι δεν λέγει για την ψυχή τίποτα. Δεν ομιλεί για την ψυχήν. Ομιλεί δια τα μέλη του σώματος. Διότι, αν το θέλετε, στο μαρτύριο δεν μπορεί να μπει η ψυχή. Στους τροχούς; Στα τηγάνια; Στα βραστά λάδια; Στα ξέστρα; Πού; Τι; Το σώμα υφίσταται αυτά. Τα μέλη δεινοπαθούν. Εξάλλου το είπε: Ότι «αυτά τα μέλη τώρα δεινοπαθούν και αυτά χάνω· που μου τα έδωσε ο Θεός. Αυτά θα επανακτήσω. Θα επανακτήσω τα χέρια μου και τα πόδια μου και τα μάτια μου και τα αυτιά μου, όλα». Σας κάνει εντύπωση αυτό, ότι ομιλεί περί αναβιώσεως των μελών του ανθρωπίνου σώματος; Τι ρεαλισμός!    

      Ο τέταρτος είπε: «Αἱρετὸν μεταλλάσσοντα ὑπ᾿ ἀνθρώπων τὰς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ προσδοκᾶν ἐλπίδας πάλιν ἀναστήσεσθαι ὑπ᾿ αὐτοῦ· σοὶ μὲν γὰρ ἀνάστασις εἰς ζωὴν οὐκ ἔσται».  Δηλαδή: «Είναι προτιμότερο να πεθαίνει κανείς από τα χέρια των ανθρώπων, με την ελπίδα που έχει στον Θεό ότι και πάλι θα αναστηθεί από Εκείνον· για σένα όμως, βασιλεύ, η ανάστασίς σου δεν θα είναι προς την ζωήν. Ώστε, λοιπόν, κι εσύ, βασιλεύ, θα αναστηθείς. Κι εγώ θα αναστηθώ, αλλά και εσύ θα αναστηθείς. Αλλά εγώ θα αναστηθώ εις ανάστασιν ζωής· συ, όμως, θα αναστηθείς εις ανάστασιν κρίσεως!». Καταπληκτικό!

     Τέλος η μητέρα, η Σολομονή -θαυμάσατέ την, παρακαλώ. Όταν βλέπει ο Αντίοχος να νικάται από τα παιδιά αυτά τα νεαρά, να μένουν στην άποψή τους, με το φρικτό μαρτύριο που υφίστανται, ελπίζει ότι θα ικανοποιήσει πλέον τον εγωισμό του, κερδίζοντας τον τελευταίον, τον έβδομον· τότε, νομίζοντας ότι η μάνα πονά τώρα - ήταν παρούσα η μητέρα, ήταν παρούσα στο μαρτύριο των παιδιών της!- και ελπίζοντας ότι θα επηρεάσει το μικρό της παιδί να θυσιάσει στα είδωλα, να φάγει χοιρινό κρέας, στέλνει τον μικρόν εις την μητέρα του να του πει ό,τι είχε να του πει. Ελπίζοντας και ποντάροντας πάντοτε ότι μια μητέρα τι μπορεί να πει στο παιδί; «Παιδί μου, σε παρακαλώ, λυπήσου με. Έξι αδέλφια σου έχασα, έξι παιδιά μου έχασα, μη χάσω κι εσένα». Εκεί ποντάριζε ο Αντίοχος.

     Ακούστε τι είπε, παρακαλώ, αυτή η ένδοξη μακαρία μητέρα· που τους γιορτάζουμε όλους αυτούς την 1^η Αυγούστου, όπως ξέρετε. «Υἱέ, ἐλέησόν με τὴν ἐν γαστρὶ περιενέγκασάν σε μῆνας ἐννέα καὶ θηλάσασάν σε ἔτη τρία καὶ ἐκθρέψασάν σε καὶ ἀγαγοῦσαν εἰς τὴν ἡλικίαν ταύτην καὶ τροφοφορήσασαν (:Παιδί μου, λυπήσου με, λυπήσου με, εμένα που σε κράτησα εννέα μήνες στα σπλάχνα μου, και που σε θήλαζα τρία χρόνια - τόσος ήτο ο θηλασμός στους Εβραίους- και σε έθρεψα και σε μεγάλωσα και σε έφερα στην ηλικία που βρίσκεσαι τώρα· παιδί μου, λυπήσου με) ἀξιῶ σε, τέκνον –όχι ‘’σε παρακαλώ’’, ‘’απαιτώ’’- ἀναβλέψαντα εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς πάντα ἰδόντα, γνῶναι ὅτι ἐξ οὐκ ὄντων ἐποίησεν αὐτὰ ὁ Θεὸς καὶ τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος οὕτως γεγένηται (:ρίξε μια ματιά, παιδί μου, στον ουρανό. Δες τα αναρίθμητα τ’ αστέρια, και δες ότι όλα αυτά τα εδημιούργησε ο Θεός. Ρίξε μια ματιά στους ανθρώπους. Όλους ο Θεός τούς έκανε. Όλα αυτά, και τους ανθρώπους και τα αστέρια, τα εδημιούργησε ἐξ οὐκ ὄντων. Από το μηδέν –είναι δε εδώ αυτή η έκφρασις, μοναδική εις την Αγίαν Γραφήν, ως έκφραση, την οποία θα ζήλευαν όλα τα φιλοσοφικά συστήματα, αλλά είναι έξω από κάθε λογική, και μόνο είναι θέμα αποκαλύψεως· ότι εκ του μηδενός εδημιουργήθη το παν! Την φράση αυτή την έχει πάρει ο Μέγας Βασίλειος και την έχει βάλει μέσα στη λειτουργία του. Διότι ο Αριστοτέλης έλεγε ότι «ἐκ τοῦ μηδενὸς μηδέν». Ενώ η αποκάλυψις του Θεού λέγει ότι εκ του μηδενός τα πάντα. Εκ του μηδενός τα πάντα. Ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα. Αυτό είπε μία γυναίκα εις το παιδί της, στο μικρό παιδί- Λυπήσου με, λοιπόν, πρόσεξε, ἀξιῶ …) μὴ φοβηθῇς τὸν δήμιον τοῦτον(: μη φοβηθείς τον δήμιον αυτόν), ἀλλὰ τῶν ἀδελφῶν ἄξιος γενόμενος (:αλλά να γίνεις άξιος με τα αδέλφια σου· όπως εκείνα δείχτηκαν άξια, να γίνεις και εσύ άξιος των αδελφών σου), ἐπίδεξαι τὸν θάνατον (: δέξου τον θάνατον τον μαρτυρικόν. Προσέξτε:) ἵνα ἐν τῷ ἐλέει σὺν τοῖς ἀδελφοῖς σου κομίσωμαί σε». Ποιο είναι αυτό το «έλεος του Θεού»; Δηλαδή «να δεχθείς τον θάνατο, για να σε αποκτήσω πάλι, με τους αδελφούς σου, εις τον καιρόν του ελέους του Θεού. Δηλαδή, της αναστάσεως των νεκρών! Όταν θα δώσει ο Θεός το έλεός Του, να αναστηθούν οι άνθρωποι, τότε εσένα, μαζί με τα αδέλφια σου, να σας ξαναποκτήσω, τα παιδιά μου!».

     Είδατε, παρακαλώ, μέγεθος ομολογίας πίστεως στην καθολικήν ανάστασιν των νεκρών; Μας καταπλήσσει, αγαπητοί. Αλλά θα μείνω και πιο πέρα. Είδατε ηρωικήν ψυχήν μητέρας; Δεν ξέρω, αλήθεια,   εσείς θα βλέπατε τα παιδιά σας, για να σχολιάσω λίγο, την θαυμασία και μακαρία, αυτή, μητέρα, την ηρωίδα της πίστεως, αλλά και της πατρίδος της. Δεν ξέρω, αγαπητοί μου, τι θα συμβουλεύαμε στα παιδιά μας, όταν θα είχαμε παιδιά· που θα φοβόμασταν μην πάθουν τίποτα τα παιδιά μας, όταν θα βρεθούν σε έναν κίνδυνο, και δη πίστεως. Έτοιμοι είμαστε να τα απεμπολήσομε όλα, να τα κλωτσήσομε όλα. Αρκεί το παιδί μας να μη δεινοπαθήσει. Ποια μητέρα θα είχε την δύναμη να πει αυτά τα λόγια στο παιδί της, όπως τα είπε η Σολομονή; Και μη νομίσετε, εγράφησαν αυτά για τη Σολομονή ως υπόδειγμα.

      Μη νομίσετε, όμως, ότι ήταν μικροτέρα η αξία κάθε γυναικός, όταν θα ομιλήσει έτσι μέσα στην Ιστορία, για τα παιδιά της, ἐν ἡμέρᾳ Κρίσεως, ἐν ἡμέρᾳ λογαριασμών που θα ζητήσει ο Θεός, και δεν θα δοξασθεί πλάι στη Σολομονή, με τα ένδοξα, εκείνα, παιδιά της. Ναι. Ένα μόνο σας παρακαλώ: Να τρέφομε τα παιδιά μας με ηρωικόν πνεύμα. Με ηρωικόν πνεύμα να τρέφομε τα παιδιά μας. Αυτό μόνο σας λέγω. Κι όχι με πνεύμα μαλθακό, με το πνεύμα του καλοπεράσματος, με το πνεύμα εκείνο του βολέματος. Με το πνεύμα εκείνο… «το παιδί μας να μη δεινοπαθήσει και δεν βαριέσαι παρακάτω». Όχι, αγαπητοί μου, όχι! Ηρωικό πνεύμα να δώσομε στα παιδιά μας. Αλλά εφόσον θα δουν τα παιδιά μας και σε μας, φυσικά, το ηρωικό πνεύμα. Δημιουργήστε ήρωες. Και της πίστεως και της πατρίδος μας ήρωες. Γιατί μην το ξεχνάμε· αν μας χτυπήσουν εχθροί, δεν θα μας πολεμήσουν οι όποιοι όποιοι Έλληνες. Θα πολεμήσουν μόνο εκείνοι που πιστεύουν στον Θεό. Αν το θέλετε, έτσι είναι τα πράγματα. Και πιστεύω θα πείθεσθε.  Την πατρίδα τους την αγαπούν μόνο όσοι αγαπούν τον Θεό. Και όσοι πιστεύουν εις τον Θεόν. Αλλιώτικα, θα που εκείνο το ιστορικό «pourquoi?»· «γιατί να πολεμήσομε; Για ποιον λόγο;». Και όχι, βεβαίως, γιατί θα ήθελε κανείς να πολεμά. Αλλά απλούστατα, όταν απειλούνται όσια και ιερά, δεν θα πολεμήσω; Θα πολεμήσω. Λοιπόν, θα πολεμήσουν μόνο εκείνοι οι ήρωες, που είναι ήρωες της πίστεως.

       Πάντως, τα λόγια αυτά της γυναικός αυτής, της Σολομονής, είναι ένα μνημείον αληθούς παιδαγωγικής, ορθής αντιλήψεως σχέσεων γονέων και παιδιών και ορθής πίστεως εις τον Θεόν. Αλλά και προφητικής δυνάμεως. Για την μέλλουσαν, όπως είδατε, καθολικήν πίστιν εις την ανάστασιν των νεκρών.

           ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ

   και με απροσμέτρητη ευγνωμοσύνη στον πνευματικό μας καθοδηγητή

             μακαριστό γέροντα Αθανάσιο Μυτιληναίο,

                         ψηφιοποίηση και επιμέλεια κειμένου:

                            Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

 

ΠΗΓΕΣ:

·        Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.

·        Απόσπασμα από την ομιλία 2: (από την αρχή της ομιλίας έως το 27.26΄): https://www.arnion.gr/mp3/omilies/p_athanasios/anastash_nekrvn/anastash_nekrvn_002.mp3.

ΑΝΑΦΕΡΕΙ Ο ΑΓΙΟΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ.

 Είπε γέρων:«Σὺ ἔπλασας με καί ἔθηκας ἐπ' ἐμέ τήν χεῖρά Σου» (138, 5). «Ὄχι μόνον Ἐσύ με ἔπλασας, Κύριε, ἀλλά καί ἀφ᾽ οὗ με ἔπλασας μέ διακρατεῖς καί μέ σκέπεις. Ὥστε τό μέν "ἔπλασας" είναι δηλωτικόν τῆς τοῦ Θεοῦ δημιουργίας, τό δέ "ἔθηκας ἐπ᾿ ἐμέ τήν χεῖρά Σου" εἶναι δηλωτικόν τῆς τοῦ Θεοῦ Προνοίας»

«Ὁ Θεός έκανε τόν ἄνθρωπο ἀπό τό χῶμα τῆς γῆς καί ὁ ἄνθρωπος κάνει θεούς ἀπό τό χῶμα τῆς γῆς!»

 «"Ἐγώ δέ εἶπα ἐν τῇ ἐκστάσει μου· πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης"(Ψ 115, 2).

Εκστασιν ὀνομάζει ἐδῶ ὁ Δαυΐδ τήν ἔκπληξιν καί τόν θαυμασμόν, κατά τόν μέγαν Βασίλειον. Διότι ἐγώ, λέγει, ἐκπλαγείς καί θαυμάσας τήν θαυμαστήν ἐκείνην χώραν τῶν ζώντων, τήν ὁποίαν ἰδεάσθην διά τοῦ ἁγίου Πνεύματος, εἶπον φανερῶς ὅτι κάθε ἄνθρωπος, ὁπού εὑρίσκεται εἰς τόν κόσμον τοῦτον, εἶναι ψεύστης κατά τήν ἀνθρωπίνην μακαριότητα, τήν ὁποίαν καί ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ψευδομένην εὐημερίαν ὀνόμασε καθό αὕτη δέν παραμένει, ἀλλά ὡσάν ἕνα ὄνειρον ψευδές καί ἀνυπόστατον ὀγλήγορα περνᾷ καί διαλύεται. Πάντα γάρ τά ἀνθρώπινα "ματαιότης ματαιοτήτων" εἶναι, κατά τόν Ἐκκλησιαστήν, διότι μεταβάλλονται ευκόλως καί διαφθείρονται· τά δέ ἀγαθά, ὁπού εὑρίσκονται εἰς ἐκεῖνον τόν τόπον τῶν ζώντων, εἶναι ὄντως ἀληθῆ, διατί εἶναι μόνιμα καί ἀμετάβλητα καί ἀθάνατα» 

«Τί εἶναι τό αἴτιο πού τόν παρακινεῖ νά ὑπερηφανεύεται τάχα γιά τό γένος του τό λαμπρό; Καί τάχα αὐτό τό γνωρίζει ποιό εἶναι; Βέβαια δέν εἶναι ἄλλο παρά ἡ γῆ, τό χῶμα, καί αὐτό τό γένος [: τήν καταγωγή] ἔχουν καί τά ἄλλα ζῶα» .

«"Έπτυσε", καί κατεσκεύασε τόν πηλό, γιά νά δείξη μέ τήν ὁμοιότητα τῶν πραγμάτων ὅτι αὐτός εἶναι ὁ δημιουργός καί τοῦ ἀνθρώπου καί τοῦ φωτός.

Μήπως, ὅμως, αὐτός ὁ ἐκ γενετῆς τυφλός δέν εἶχε καθόλου βολβούς; Ἔτσι, γιά νά μήν τούς πλάση ἐκ τοῦ μή ὄντος, τοποθέτησε τόν πηλό, καί, μέ τή δύναμι τοῦ πτύσματός Του, τόν μετέβαλε σέ βολβούς· ἐπίσης, δέ ἔπτυσε, γιά νά δείξη ὅτι τό σάλιο Του εἶχε θεραπευτική δύναμι, καθώς καί τά χέρια καί τά κράσπεδα τῶν ἱματίων Του»

«Ἄν ὁ Θεός ἔδωσε στήν ψυχή τήν ἐξουσία καί κυριότητα ὅλων ὅσων βρίσκονται πάνω στη γῆ, πολύ περισσότερο ἔδωσε σ᾿ αὐτήν τή δεσποτεία τοῦ σώματος, στό ὁποῖο κατοικεῖ. Ἔδωσε, ναί, σ᾿ αὐτήν καί τήν ἐξουσία τοῦ σώματος, καθιστώντας την μέν κυρία καί δέσποινα, τό δέ σῶμα δοῦλο καί ὑπηρέτη της, ἀλλά ἔδωσε σ᾿ αὐτήν καί τό ἐλεύθερο καί αὐτεξούσιο· “αὐτός ἐξ ἀρχῆς ἐποίησεν ἄνθρωπον καί ἀφῆκεν αὐτόν ἐν χειρί διαβουλίου αὐτοῦ" (ΣΣειρ15, 14)· 

Ἔτσι, ὅταν αὐτή, μένοντας στήν κυριότητά της, ἐξουσιάζη καί ὁδηγῆ καί διευθύνη τό σῶμα, τό δέ σῶμα ἐξουσιάζεται ἀπ᾿ αὐτήν καί δουλεύη καί τήν ὑπηρετῇ, τότε βλέπεις καί γνωρίζεις ποιό εἶναι τό ἔργο τῆς ψυχῆς· ἔργο θαυμάσιο, ἔργο τοῦ ὁποίου οὔτε ἴχνος δέν φαίνεται στά ἔργα τῶν ἀλόγων ζώων, ἔργο, τό ὁποῖο τή φέρνει σ' ἐκεῖνο τό μακάριο τέλος, γιά τό ὁποῖο πλάστηκε» 

«Ἐθαυμαστώθη ἡ γνῶσις Σου ἐξ ἐμοῦ· ἐκραταιώθη, οὐ μή δύνωμαι πρός Αὐτήν"(Ψ 138, 6).

Ἡ ἐδική Σου, λέγει, γνῶσις, Κύριε, ἤγουν το να Σε γνωρίσω ἐγώ, τοῦτο ἐμεγαλύνθη ὑπέρ ἐμέ, καθώς εἶπεν ἄλλος ἑρμηνεύς, ἤτοι τοῦτο ὑπερβαίνει τήν ἐδικήν μου γνῶσιν καί κατάληψιν. Τοῦτο δέ σαφέστερον δηλῶν λέγει· ἡ ἐδική Σου γνῶσις εἶναι δυνατοτέρα ἀπό τό νά καταληφθῇ ὑπό τοῦ ἐδικοῦ μου νοός καί λογισμοῦ. Καί δέν δύναμαι πρός τήν γνῶσιν Αὐτήν, ὥστε ὁπού νά περιλάβω Ταύτην εἰς τόν ἐδικόν μου νοῦν... Μέ τό ρητόν τοῦτο συμφωνεῖ καί ἐκεῖνο ὁπού λέγει ὁ Ἐκκλησιαστής περί τῆς σοφίας, ἥτις εἶναι ὁ Θεός· “εἶπα σοφισθήσομαι, καί αὐτή ἐμακρύνθη ἀπ᾿ ἐμοῦ, μακράν ὑπέρ ὅ ἦν, καί βάθος βαθύ, τίς εὑρήσει αὐτό;"(Εκκλ. 7, 23-24). Καί ὁ Παῦλος δέ λέγει· “ὤ βάθος πλούτου καί σοφίας καί γνώσεως Θεοῦ· ὡς ἀνεξερεύνητα τά κρίματα Αὐτοῦ καί ἀνεξι- χνίαστοι αἱ ὁδοί Αὐτοῦ"(Ρμ 11, 33).

Μερικοί δέ, ὡς ὁ θεῖος Χρυσόστομος, καί ἔτσι ἐννόησαν τό ρητόν· ἐθαυμαστώθη ἡ σοφία Σου ἐκ τῆς ἐμῆς διαπλάσεως, ἐκ τῆς Ἐμῆς κατασκευῆς ἐκραταιώθη· “οὐ μή δύνωμαι πρός Αὐτήν", ὥστε νά ὑμνήσω καί νά ἐπαινέσω Αὐτήν ἀξίως»

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ. ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΩΣΤΩΦ

ΦΑΡΟΣ ΦΩΤΕΙΝΟΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ ΩΡΩΠΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ 2026

«Ἄνθρωπος, ὡσεί χόρτος αἱ ἡμέραι αὐτοῦ ὡσεί ἄνθος τοῦ ἀγροῦ, οὕτως ἐξανθήσει» (Ψ 102,15)

«Ἄνθρωπος, ὡσεί χόρτος αἱ ἡμέραι αὐτοῦ· ὡσεί ἄνθος τοῦ ἀγροῦ, οὕτως ἐξανθήσει» (Ψ 102,15): «Μερικοί διδάσκαλοι ερμηνεύοντας περιεργότερον τό ρητό αὐτό τοῦ Δαυΐδ λένε ὅτι "δέν εἶπεν ὡσεί ἄνθος τοῦ κήπου, ἀλλά τοῦ ἀγροῦ, διά νά φανερώση ἀκριβέστερα τό ὀλιγοχρόνιο τῆς ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου. 

Διότι τά ἄνθη τοῦ κήπου φυλασσόμενα ἀπό τούς κηπουρούς μένουν ἀβλαβῆ περισσότερο καιρό, τά δέ τοῦ ἀγροῦ, ἐπειδή δέν φυλάσσονται ἀπό ἀνθρώπους, καί ἀπό τά χερσαῖα ζῶα καταπατοῦνται καί ἀπό τούς ἀνθρώπους κλέβονται καί ἀπό τα πετεινά βλάπτονται καί συνεπῶς γίνονται ὀλιγοχρονιότερα"

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ. ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΩΣΤΩΦ

ΦΑΡΟΣ ΦΩΤΕΙΝΟΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ ΩΡΩΠΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ 2026

ΜΝΗΜΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΕΠΤΑ ΜΑΚΚΑΒΑΙΩΝ .Απομαγνητοφωνημένη ομιλία μακ. αρχιμανδρίτου Αθανασίου Μυτιληναίου με θέμα: «ΟΙ ΕΠΤΑ ΜΑΚΚΑΒΑΙΟΙ ΚΑΙ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΟΥ ΜΑΡΤΥΡΙΟΥ ΤΩΝ».

 

ΜΝΗΜΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΕΠΤΑ ΜΑΚΚΑΒΑΙΩΝ

      Απομαγνητοφωνημένη ομιλία μακ. αρχιμανδρίτου Αθανασίου Μυτιληναίου            

                                  με θέμα:

     «ΟΙ ΕΠΤΑ ΜΑΚΚΑΒΑΙΟΙ ΚΑΙ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΟΥ ΜΑΡΤΥΡΙΟΥ ΤΩΝ»

                              [εκφωνήθηκε στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 1-8-1983]

                                                                                                                                      

                 [Εκ του προχείρου, προσφώνηση σε νέους της Χριστιανικής Κατασκηνώσεως «Ζωής»]

        Θα ήθελα, παιδιά, να εκφράσω την χαρά μου, με την παρουσία σας εδώ εις την Ιεράν μας Μονήν. Βέβαια, κάθε χρόνο έρχεστε ως κατασκηνωταί και τούτο σημαίνει ότι θα θέλατε, ασφαλώς, να δεχθείτε κάποιες επιδράσεις από την Ιεράν Μονήν, που θα μπορούσαν αυτές οι επιδράσεις να σας βοηθήσουν στην πνευματική σας ζωή. Θα ‘θελα, λοιπόν, να σας έλεγα λίγα λόγια και με την ευκαιρία της 1^ης Αυγούστου που έχομε σήμερα και που η Εκκλησία μας γιορτάζει τους επτά Μακκαβαίους αδελφούς, την μητέρα τους, την Σολομονή και τον διδάσκαλό τους, τον Ελεάζαρο, να σας έλεγα λίγα λόγια επάνω στην στάση αυτών των μαρτύρων της Εκκλησίας μας.

    Εκ πρώτης όψεως μοιάζει περίεργο πώς η Εκκλησία μπορεί να γιορτάζει ως μάρτυρες τους επτά Μακκαβαίους, οι οποίοι εμαρτύρησαν προ Χριστού. Παρά ταύτα όμως, το μαρτύριό τους θεωρείται χριστιανικό, παρότι είναι τον δεύτερον αιώνα προ Χριστού. Έχει όλα τα γνωρίσματα του μαρτυρίου και είναι το μοναδικό μαρτύριο που υπάρχει γραμμένο μέσα εις την Παλαιά Διαθήκη. Αυτό κάνει εντύπωση, διότι δεν υπήρχε λόγος να υπάρχει μαρτύριο στην Παλαιά Διαθήκη και τούτο διότι ακόμη δεν είχε εμφανιστεί ο Σταυρός του Χριστού.

    Βέβαια, δεν ακριβολογώ αυτήν την στιγμή. Προσέξτε με, δεν ακριβολογώ αυτήν την στιγμή. Το μαρτύριο υπήρχε και ο σταυρός υπήρχε. Υπήρχε, χωρίς να σας κάνω πιο πολλή ανάλυση, υπήρχε η άκτιστη ενέργεια του Τιμίου Σταυρού και εκείνοι που ακολουθούσαν το νόημα και το πνεύμα της ακτίστου ενεργείας του Τιμίου Σταυρού. Μας το αναφέρει ο Απόστολος Παύλος για τον Μωυσέα, όταν μας λέγει ότι ο Μωυσής προτίμησε τον Σταυρόν του Χριστού από του να καλείται «γιος της θυγατρός του Φαραώ». Πώς επροτίμησε να συγκακουχείται με τον λαό του Θεού και να ζει το μυστήριον του Σταυρού; Αφού ακόμη ο Σταυρός δεν ήταν ένα ιστορικό, μία ιστορική πραγματικότης; Θέλω να σας δείξω μ’ αυτό, ότι και ο Σταυρός, η ενέργειά Του, υπήρχε στην Παλαιά Διαθήκη. Αλλά κι εκείνοι που ηκολούθουν τον Σταυρόν του Χριστού κατά τον λόγον του Κυρίου: «Όποιος θέλει να είναι μαθητής μου, και θέλει να με ακολουθήσει, να σηκώσει τον σταυρό του και να με ακολουθήσει»· που ζούσαν οι άνθρωποι αυτοί πραγματικά τον Σταυρό του Χριστού. Διότι ο Μωυσής επέρασε αληθινά ογδόντα χρόνια μαρτύριο. Σαράντα χρόνια αυτοεξόριστος, γιατί ακριβώς ήθελε να ζήσει ο λαός του Θεού και ήθελε να υπερασπιστεί τον λαό του Θεού στην Αίγυπτο αφενός και αφετέρου, σαράντα χρόνια στην Αίγυπτο, που τα πάνδεινα περνά με τον λαό του Θεού. Συνεπώς η έννοια και το πνεύμα του μαρτυρίου υπήρχε στην Παλαιά Διαθήκη.

      Αλλά με την μορφή που συναντούμε στους επτά Μακκαβαίους δεν την έχομε πουθενά στην Παλαιά Διαθήκη. Και προδιαγράφει το μαρτύριο των επτά Μακκαβαίων, το μαρτύριο των Χριστιανών. Γι’ αυτόν τον λόγο είναι το μοναδικό μαρτύριο που η Εκκλησία μας γιορτάζει τους μάρτυρες αυτούς και τους προβάλλει, σαν προδρόμους των μαρτύρων του Χριστού.

       Θα μου πείτε γιατί μένω τόσο σ’ αυτό; Θα’ θελα να μείνω γιατί έχω κάτι να βγάλω απ’ αυτό. Ξέρετε τι σημαίνει «Μακκαβαίος»; Το όνομα «Μακκαβαίος» το πήρε ο τρίτος γιος του ιερέως Ματταθίου, που ελέγετο Ιούδας. Ο Ιούδας ο Μακκαβαίος. Και τούτο διότι η οικογένεια αυτή του Ματταθίου με τα πέντε του αγόρια είχε στραφεί εναντίον των κατακτητών της πατρίδος των. Και κατακτηταί της πατρίδος των τότε ήσαν οι Έλληνες. Ήσαν οι επίγονοι του Μ. Αλεξάνδρου. Στην εποχή δε που δρα ο Ιούδας ο Μακκαβαίος, είναι πάνω απ’ το κεφάλι τους ο Αντίοχος ο Επιφανής ο τέταρτος. Από τους επιγόνους του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ο άνθρωπος αυτός είχε στραφεί εναντίον της πατρώας θρησκείας των Εβραίων. Και μη ανεχόμενοι αυτοί οι άνθρωποι, τα παιδιά του Ματταθίου και ο Ματταθίας ο ιερεύς, την κατάσταση που υπήρχε, την εθνικοθρησκευτικήν αυτήν κατάσταση, άρχισαν να πλήττουν και να χτυπούν τον Αντίοχο τον Επιφανή. Κι επειδή ακριβώς ο Ιούδας ήταν ένας καταπληκτικός σφυροκόπος εναντίον του Αντιόχου του Επιφανούς, γι'αυτό ονομάστηκε Μακκαβαίος. Ώστε, λοιπόν, «Μακκαβαίος» θα πει «σφυροκόπος». Αυτός ο οποίος έρχεται να χτυπήσει μία κατάσταση.

     Αυτό ήθελα το σημείο να πάρω. Και σ’ αυτό ήθελα να στρέψω την προσοχή σας και θα ‘θελα, παρακαλώ, να με ακούσετε. Γιατί άραγε ο Ιούδας ο Μακκαβαίος που άφησε παράδοση, και τα επτά, αυτά, παιδιά, τα οποία είναι στην πράξη Μακκαβαίοι, διότι δεν πήγαν να πολεμήσουν, ήσαν νεαρά παιδιά, ήσαν μιας χήρας γυναίκας επτά αγόρια. Μάλιστα το τελευταίο παιδί της πιθανώς να ήταν 15 χρονών. Μήπως και πιο μικρό. Το τελευταίο παιδί της. Τα παιδιά αυτά δεν πήγαν να πολεμήσουν. Όμως ονομάστηκαν «Μακκαβαίοι». Δηλαδή σφυροκόποι. Θα μπορούσαμε να πούμε σήμερα – προσέξτε μία λέξη που θα πω και είναι λίγο επικίνδυνη, αλλά θα την πω και θα την διασαφήσω: αντιστασιακοί. Σε τι;

       Λοιπόν, παιδιά, αυτή η εκλεκτή μερίδα των Μακκαβαίων, δεν ήταν τίποτε άλλο, παρά οι άνθρωποι που αντιστεκόντουσαν όχι στον στρατό κατοχής που υπήρχε εις την Παλαιστίνην. Επιτέλους, επιτέλους, οι Έλληνες, που είχαν καταλάβει τότε τον γνωστόν κόσμον, δεν ήσαν μόνον κάτοχοι της Παλαιστίνης. Και της Αιγύπτου και της Συρίας και της Περσίας και της Μικράς Ασίας· όλων των χωρών ήσαν κάτοχοι. Θα μπορούσαν να  πουν λοιπόν, οι Εβραίοι: «Επιτέλους, μόνον εμείς είμεθα κάτω από την δική τους κατοχή; Είναι τόσοι λαοί». Δεν ήταν τόσο αυτό. Ήταν κάτι άλλο. Αυτό το κάτι άλλο ποιο ήταν; Οι Έλληνες ήθελαν να επιβληθούν στους Εβραίους με το να τους ξεριζώσουν την πίστη τους στον αληθινό Θεό και να εισαγάγουν την ελληνικήν θρησκείαν και τον ελληνικόν τρόπον του σκέπτεσθαι. Δηλαδή θα λέγαμε να μην έχουν πια την σκέψη τους στραμμένη στον Θεό, αλλά στον ανθρώπινο λόγο, στην ανθρωπίνη λογική. Όπως οι Έλληνες. Και τούτο δικαιολογημένα, διότι δεν γνώριζαν τον αληθινόν Θεόν οι Έλληνες. Ανέπτυξαν την φιλοσοφίαν. Προσέξτε και υπογραμμίζω: Την φιλοσοφίαν!

     Έτσι, λοιπόν, ήθελαν να εισαγάγουν την σοφία των ανθρώπων στους Εβραίους και να καταργήσουν την σοφία του Θεού. Αυτό σήμαινε πάρα πολλά. Γιατί η σοφία του Θεού ήταν εξ αποκαλύψεως. Ενώ η σοφία των ανθρώπων ήταν από επινόηση, την εσκέφτοντο οι ίδιοι οι άνθρωποι.

    Συνεπώς το πνεύμα αυτό το αντιστασιακό, που εσφυροκόπουν τους Έλληνας οι Εβραίοι ήταν γιατί ήθελαν να διατηρήσουν την πατρώαν θρησκείαν και το πνεύμα της πατρώας θρησκείας. Θυμηθείτε την αιτία του μαρτυρίου των επτά Μακκαβαίων. Ποιο ήτο; Για μια στιγμή θα γελάσετε. Θα πείτε… όπως και γελούσαν πάντοτε οι διώκται του Χριστιανισμού για κάτι τέτοια· θα πείτε: «Γι'αυτό;». Διότι δεν ήθελαν να φάγουν χοιρινό κρέας! Διότι το απηγόρευε ο Νόμος. «Μα, μια λεπτομέρεια;». Α, δεν ήταν αυτό μόνο. Ήταν κυρίως το πνεύμα το ελληνικό, το ανθρώπινο. Σημειώσατε ότι ο Αντίοχος ο Επιφανής πίστευε ότι μόνον έτσι θα μπορούσε να στερεωθεί πολιτικά και κατακτητικά στην Παλαιστίνη, αν επικρατήσει η ελληνική θρησκεία. Γι'αυτό, για πρώτη φορά στην ιστορία των Εβραίων, στην Ιερουσαλήμ ιδρύθηκαν στάδια και γυμναστήρια. Δια πρώτην φορά στην ιστορία τους. Αυτό έχει πολλή σημασία.

    Κάπου τότε, λίγο πιο μπροστά από το μαρτύριο των Μακκαβαίων, γράφτηκε ένα βιβλίο. Και αυτό θα μπορούσαμε να το ονομάσομε «αντιστασιακό»! Ξέρετε ποιο ήταν; Η «Σοφία Σειράχ»! Το βιβλίο αυτό γράφτηκε γι’ αυτόν τον σκοπό. Να έρθει να παρουσιάσει την Σοφία του Θεού και να εξορίσει την σοφία των ανθρώπων. Διότι δεν είναι η σοφία, παιδιά, αυτή που μαθαίνομε σαν επιστήμη. Είναι κάτι περισσότερο. Το να στηρίζομαι μόνο στην ανθρωπίνη σοφία· που στηρίζεται μόνο στο ανθρώπινο λογικό. Αυτός είναι ο κίνδυνος. Γι’ αυτόν τον λόγο γράφτηκε το βιβλίο αυτό.

      Αν θέλετε, σας διαβάζω 1-2 στίχους από το βιβλίο «Σοφία Σειράχ». Το πρώτο χωρίο λέγει: «Πᾶσα σοφία παρὰ Κυρίου καὶ μετ’ αὐτοῦ ἐστιν εἰς τὸν αἰῶνα». «Κάθε σοφία είναι από τον Θεό». Δεν μπορείς να πεις: «Θα φτιάξω εγώ δική μου σοφία». Ένα άλλο σημείο λέει το εξής: «Ἀρχὴ σοφίας φοβεῖσθαι τὸν Κύριον καὶ μετὰ πιστῶν ἐν μήτρᾳ συνεκτίσθη αὐτοῖς». Η αρχή της σοφίας… εδώ η λέξις «σοφία» αλλάζει συνεχώς έννοια. «Ἀρχὴ σοφίας» που την συναντάμε και στην «Σοφία Σολομώντος», στις «Παροιμίες», «ἀρχή σοφίας» θα πει «αρχή ευσεβείας». Είναι ο φόβος του Θεού. Δεν είναι, λοιπόν, ένα προϊόν του μυαλού εδώ. Είναι κάτι άλλο. Είναι η αρετή.

     Πιο κάτω, όμως, θα πει το εξής: «Μετὰ ἀνθρώπων θεμέλιον αἰῶνος ἐνόσσευσε καὶ μετὰ τοῦ σπέρματος αὐτῶν ἐμπιστευθήσεται». Αυτό είναι μεγαλειώδες! Εδώ θα πει το εξής· εδώ την Σοφία την παρουσιάζει να είναι πρόσωπο. Και είναι πρόσωπο, γιατί ήρθε, λέγει, να «ενοσσεύσει». «Νοσσεύω» θα πει «κάνω φωλιά». Η «νοσσιά» είναι η φωλιά. «Ήρθε να φωλιάσει», λέγει, «και να βάλει θεμέλιον αιώνος». Δηλαδή παντοτινό θεμέλιο. Πού; Μετά ανθρώπων. Ποιος είναι τώρα εδώ; Είναι η Σοφία του Θεού, που έγινε πρόσωπο, που ενηνθρώπησε.  Και ήρθε να φωλιάσει ανάμεσα στους ανθρώπους. Αυτό που θα πει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης ότι «εἰς τὰ ἴδια ἦλθε (:ήλθε ανάμεσά μας), καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν (:και έγινε άνθρωπος και κατοίκησε μαζί μας)». Αυτή είναι η Σοφία. Τώρα, όμως, είναι πρόσωπο. Ποιο είναι αυτό το πρόσωπον; Το Δεύτερον Πρόσωπον της Αγίας Τριάδος.

     Λοιπόν, εδώ τώρα προσέξατε. Η μεγάλη μάχη που δίνει ο διάβολος από την εποχή του Παραδείσου μέχρι σήμερα είναι ή θα δεχθείς την Ενυπόστατη Σοφία την προσωπική, αυτή που είναι του Θεού, το Δεύτερον πρόσωπον της Αγίας Τριάδος, ή θα δεχθείς την δική σου σοφία και το δικό σου το μυαλό. Ο διάβολος είχε πει στους Πρωτοπλάστους: «Θα γίνετε θεοί χωρίς τον Θεό, χωρίς την θεία Σοφία, χωρίς το δεύτερον πρόσωπον της Αγίας Τριάδος». Να το πω πια με τα δεδομένα της Καινής Διαθήκης. Αυτό το λέει μέχρι σήμερα ο διάβολος, παιδιά. Ξέρετε πώς το λέει; Το λέει ως εξής: «Δεν χρειάζεσαι την σοφία του Θεού. Η επιστήμη θα σου τα λύσει όλα. Η γνώση θα σου τα λύσει όλα. Την ευτυχία θα την φτιάξεις εσύ. Άμα κάνεις καλά κοινωνικά συστήματα, θα φτιάξεις την ευτυχία σου. Άμα πυργώσεις, θεμελιώσεις την επιστήμη και την γνώμη σου, θα ζήσεις ευτυχής. Δεν έχεις ανάγκη από την Σοφία του Θεού». Το λέγουν αυτό οι άνθρωποι; Το λέγουν. Πού στηρίζονται; Στον ανθρώπινο λόγο, στην ανθρωπίνη λογική. Αλλά αυτό είναι δαιμονικό. Το λέει το ίδιο  πράγμα ο διάβολος από την εποχή του Παραδείσου. Με τους πρωτοπλάστους, παιδιά.

     Αλλά αυτό είναι το πνεύμα που έρχονται οι Μακκαβαίοι να αντισταθούν. Και να πουν: «Όχι». Τι πρέπει να κάνομε σήμερα; Να γίνομε και εμείς Μακκαβαίοι, παιδιά. Αντιστασιακοί! Να αντισταθούμε. Να γίνομε «σφυροκόποι». Κατά λέξη αυτό ερμηνεύεται το «Μακκαβαίος» σας είπα. Να σφυροκοπήσομε αυτό το πνεύμα το δαιμονικό, που υπάρχει στην εποχή μας. Και να πούμε: «Εμείς θα κρατήσομε την Σοφία του Θεού· που τώρα πια την ξέρομε. Είναι η Ενυπόστατη Σοφία». Ενυπόστατη θα πει προσωπική. Και είναι ο Ιησούς Χριστός.

     Τι θα κάνομε, αλήθεια; Ξέρετε πόσα δελεαστικά προσφέρονται στην εποχή μας, για να μπούμε σ’ αυτόν τον πειρασμό; Πειρασμός είναι. Όπως ήταν στους πρωτοπλάστους. Να δεχθούμε τον ανθρώπινον λόγον και να αρνηθούμε τον Ιησούν Χριστόν; Τώρα το ονομάζω έτσι. Στην ουσία είναι το ίδιο, σας είπα, που σας έκανα αυτήν την ανάλυση και τη διαδρομή. Για να το δείτε, να το θεμελιώσετε μέσα σας. Μεγάλος ο πειρασμός. Ιδίως εκείνοι που θα ήθελαν να σπουδάσουν αλλά κι εκείνοι που θα θελαν τάχα να ζήσουν την ζωή τους. Όχι, παιδιά. Πρέπει να σταθούμε «Μακκαβαίοι».

      Θα μου πείτε…: «Κι αν χάσω εγώ την ζωή μου και περάσει η ζωή μου μαύρη, τι κέρδισα;». Μα η ζωή των μαρτύρων είναι μια ζωή ακριβώς μαύρη. Μη σας τρομάζει αυτό. Πεθαίνοντας, πεθαίνοντας ένα από τα παιδιά της ευτυχισμένης αυτής μάνας, της Σολομονής, ξέρετε τι είπε; Ακούστε τι είπε: «Τύραννε –λέει στον Αντίοχο- τι έχεις να βγάλεις από μας, με το να θέλεις να μας υποβάλεις σε αυτά τα φρικτά μαρτύρια; - Φρικτά μαρτύρια! Το κάθε παιδί της Σολομονής, υφίστατο το μαρτύριο μπροστά στα μάτια της μάνας και των έξι αδελφών. Μετά ο δεύτερος ενώπιον των πέντε αδελφών κ.ο.κ. Και λέγει: - Ξέρω τούτο, ότι ο Θεός, αυτά τα μέλη τα οποία εσύ μας πετσοκόβεις και μας ταλαιπωρείς, θα τα αναστήσει. Εσύ, όμως, ταλαίπωρε τύραννε, πώς θα σταθείς στην Κρίση του Θεού;». Αυτό λέγεται, παιδιά, δύο αιώνες προ Χριστού! Και γιατί πίστεψαν στην μυστική παρουσία του Θεού Λόγου, του δευτέρου προσώπου της Αγίας Τριάδος, της Θείας Σοφίας. Πίστεψαν. Πώς; Είναι το μυστήριο των αγίων, πώς αυτά τα δέχονται θεοπνεύστως. Για να έρθει ο Χριστός, να πάθει επί του Σταυρού, να πεθάνει, να αναστηθεί και να σταθεί το θεμέλιον πραγματικά της αναστάσεως όλων μας. Εκείνον τον λόγο του Μακκαβαίου τον θεμελίωσε ο Χριστός με απόδειξη, με την δική Του την Ανάσταση.

       Λοιπόν, θα πρέπει να γίνομε «Μακκαβαίοι». Θα πρέπει να γίνομε «Μακκαβαίοι» για να σώσομε και τον εαυτόν μας και την πατρίδα μας. Εκείνοι που κυβερνούν, όχι μόνο τώρα, τα δύο τελευταία χρόνια και πιο μπροστά και πιο μπροστά, δεν έχουνε πνεύμα Θεού. Και προσπαθούν να ξεριζώσουν και να ξεθεμελιώσουν ό,τι πραγματικά στην ελληνική χριστιανική μας παράδοση. Εμείς θα αντισταθούμε, να μην το ξεριζώσουν αυτό.

      Θέλετε να πω ένα παράδειγμα; Πολύ μικρό. Μπροστά σας, σύγχρονο, αυτής της στιγμής παράδειγμα. Όταν εσείς θα πάτε το βράδυ να κοιμηθείτε, θα κάνετε την προσευχή σας; Θα την κάνετε. Όταν το πρωί θα σηκωθείτε, θα κάνετε την προσευχή σας; Ομαδικά… θα την κάνετε. Όταν θα καθίσετε και θα σηκωθείτε από το τραπέζι σας, θα κάνετε την προσευχή σας; Ναι. Ακριβώς απέναντί μας μία άλλη κατασκήνωση… εκεί δεν γίνεται ούτε προσευχή, ούτε τίποτα. Απαγορεύεται εκεί να γίνει η προσευχή. Γιατί όμως; Να γιατί σας είπα ότι πρέπει να αντισταθούμε και ότι έρχεται το κακό από εκείνους, οι οποίοι  κυβερνούν και χθες και προχθές και αντιπροχθές και πέρυσι και πριν από πέντε χρόνια και πριν από είκοσι χρόνια. Ναι, ναι.

     Για να μην πω πριν από 150 χρόνια. Για να μην το πω αυτό. Από τότε που γινήκαμε ελεύθερον κράτος, μετά το 1821, το κακό άρχισε να απλώνεται και φθάνομε στο σημερινό μας κατάντημα. Ακούσατε τι είπα; Γι’ αυτό η έννοια του 1821 προσπαθεί να προσβληθεί, επειδή ακριβώς ήταν το αληθινό πνεύμα της αναβιώσεως των Ελλήνων, το πνεύμα το αληθινά χριστιανικό και ελληνικό. Αν θέλετε, το χριστιανοποιημένο ελληνικό. Και όχι το ειδωλολατρικό πνεύμα. Αυτό θέλησαν οι πατέρες του 1821 να αναστήσουν, αλλά ήρθαν μικρόβια απέξω από την Ευρώπη και πρόσβαλαν αυτό το πνεύμα. Και τώρα αυτό το πνεύμα δίνει τους καρπούς του. Και φθάνομε δημόσια πια να λέμε «δεν μας χρειάζεται η προσευχή». Αύριο θα πούμε: «Δεν μας χρειάζεται η σημαία». Αρχίσαμε να το λέμε ήδη. Και παρακάτω δεν μας χρειάζεται και το παρακάτω, «δεν μας χρειάζονται κι οι καθηγηταί και οι δάσκαλοι», «δεν μας χρειάζονται οι γονείς μας καν».

      Θα μου πείτε… ε, τι να σας πω; Τα παρακάτω τα ξέρετε εσείς. Τι πρέπει να γίνομε; Μακκαβαίοι. Να ποια είναι η έννοια του αντιστασιακού. Είσαστε μικρά παιδιά, αλλά νομίζω ότι μπορείτε πολλά πράγματα να καταλάβετε. Και αν έδωσα κάποια αφορμή προκλήσεως στο θέμα αυτό, ο κύριος Αθανασόπουλος, που είναι και θεολόγος, θα σας πει πιο πολλά στην κατασκήνωσή σας. Το πιστεύω αυτό. Γι’ αυτόν τον λόγο θα παρακαλέσω άλλη μία φορά: Συλλάβετε το νόημα των καιρών. Είναι σπουδαίο να συλλάβομε το νόημα των καιρών. Αυτό το ζητώ από τα μεγαλύτερα παιδιά. Να συλλάβετε το νόημα των καιρών. Και να πείτε: «Τι κάνω; Οι Μακκαβαίοι ήσαν στην ηλικία μου και πιο μικροί, ίσως. Κι εγώ θα κάνω το ίδιο. Μπορεί αυτή την στιγμή να μην ζητάει ο Χριστός το αίμα μας. Μπορεί να το ζητήσει αύριο. Αλλά εν τοιαύτη περιπτώσει θα αντισταθώ».

      Στο σχολείο, θα αντισταθείτε με κάθε τρόπο. Μην πείτε: «Άσε, δεν βαριέσαι» και «Θα κρύψω τον εαυτόν μου και κάτω από το σακάκι μου θα κάνω το σημείον του σταυρού». Όχι. Θα κάνεις μεγαλοπρεπώς τον σταυρό στου εις το σχολείο. «Θα με κοροϊδέψουν». Να σε κοροϊδέψουν. Οι Μακκαβαίοι έδωσαν το αίμα τους.

   Έτσι, καλά μου παιδιά. Πιστεύω με καταλάβατε. Και με την ευκαιρία, τόσο γιατί γιορτάζομε σήμερα την μνήμη των επτά Μακκαβαίων, της παμμακαρίστης μάνας τους, της Σολομονής και του παμμακαρίστου δασκάλου των, του Ελεαζάρου, και με την ευκαιρία που ήρθατε σήμερα εδώ, είχα να σας πω αυτά τα λίγα λόγια. Ελπίζω να σας έδωσα μία αφορμή να σκεφθείτε· πιο περισσότερα και ακόμη μία αφορμή για να πείτε και να πάρετε τις μεγάλες σας αποφάσεις. Είναι οι αληθινά μεγάλες αποφάσεις.

    (Μιλάει ο κύριος Αθανασόπουλος:)- …Το σύνθημα της Κατασκηνώσεως είναι «Χριστιανική Μαρτυρία». Στην εποχή μας. Γι΄αυτό θα σας παρακαλέσομε να το εντάξετε και το σύνθημά μας αυτό σε όσα είπατε προηγουμένως.

      -(Γέροντας Αθανάσιος:) Μάλιστα. Αυτό λοιπόν, πραγματικά, διότι οι Μακκαβαίοι έδωσαν μαρτυρία. Ε, αυτή είναι η μαρτυρία. Κι επειδή ζούμε τώρα στη χριστιανική εποχή, είναι η χριστιανική μαρτυρία. Αλλά σας εξήγησα. Ότι το πνεύμα του Σταυρού υπήρχε και στην Παλαιά Διαθήκη. Αλλά δεν μπορώ να σας πω πιο πολλά, γιατί θα αργήσομε, όπως σας ανέφερα και τον Μωυσέα και όλους τους δικαίους της Παλαιάς Διαθήκης, όλοι αυτοί ζήσανε το πνεύμα του Σταυρού. Και ο Αβραάμ έζησε το πνεύμα του Σταυρού. Που του είπε ο Θεός: «Θα φύγεις από την πατρίδα σου και θα πας να μείνεις εκεί που θα σου πω εγώ». Και παρά ταύτα δεν του ‘δωσε, λέγει, ο Απόστολος Παύλος, ούτε ένα πόδι γης! Του Αβραάμ. Γιατί ήλπιζε στα μέλλοντα αγαθά. «Και δεν έδωσε ο Θεός τα αγαθά», λέγει, «σε εκείνους», λέει ο Απόστολος Παύλος, «γιατί περίμενε και την δική μας ιστορική παρουσία».Λοιπόν, βλέπετε; Η μαρτυρία είναι διάχυτη μέσα στον λαό του Θεού. Και ο λαός του Θεού ξεκινάει από τον Άβελ. Από κει ξεκινάει ο λαός του Θεού. Τον εσκότωσε, όμως, ο Κάιν. Στη θέση του μπήκε ο Σηθ. Και ξεκινάει ο λαός του Θεού. Και ονομάζονται στην Παλαιά Διαθήκη «οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ», «τα παιδιά του Θεού». Και αυτός ο λαός του Θεού, τα παιδιά του Θεού, είμαστε εμείς σήμερα, η Εκκλησία.

     Λοιπόν, παιδιά, θα δώσομε την μαρτυρία μας. Πολύ εύστοχα επήρε το όνομά σας αυτό η Κατασκήνωση. Πολύ εύστοχα. Μόνο προσέξτε, αυτά τα συνθήματα να μην είναι μόνο φιλολογικά. Έτσι απλώς. Αλλά θα πρέπει να αρχίσομε να σκεφτόμαστε αληθινά ρεαλιστικά. Τα παιδιά της νύχτας… τα ξέρετε ποια είναι «τα παιδιά της νύχτας»; Αυτοί που αρνούνται τον Χριστό, είτε με λόγια, είτε με την ζωή τους. Σήμερα στη Λάρισα είδα τρεις νεκρούς, είχαν τατουάζ εδώ στα χέρια τους. Τους λυπήθηκα, γιατί αυτά τα παιδιά συνήθως κάνουν χρήση ναρκωτικών. Συνήθως. Κάτι μεταξύ τους λέγανε, ο ένας έδινε στον άλλον… Τους κοίταξα και τους λυπήθηκα. Τα κακόμοιρα τα παιδιά! Γύρω στα είκοσί τους χρόνια ήσαν. Τα παιδιά αυτά προδίδουν την πίστη με την ζωή τους. Με το να αφήσουν τον εαυτό τους στους ηδονισμούς της εποχής, στους ηδονισμούς των ναρκωτικών και στην ποικίλη ασυδοσία της αμαρτίας· που δίνει κάποιες ηδονές η αμαρτία. Και είναι ταλαίπωρα παιδιά.

       Αντίσταση εμείς. Ξέρετε τι θα πει «θα δώσω μαρτυρία»; Μαρτυρία θα πει θα σταθώ όρθιος και θα πω το σωστό. Ή καλύτερα, θα το δείξω το σωστό. Με την αγνή μου ζωή. Δεν θα μπω μέσα στα μονοπάτια της αμαρτίας και στα ταμεία και καταγώγια της ανηθικότητος και της βρωμιάς. Αλλά με την αγνή μου ζωή, με την ευρεία και την στενή σημασία της λέξεως θα δώσω την μαρτυρία μου. Και με τα λόγια μου ότι πιστεύω στον Ιησούν Χριστόν.

     Μαρτυρία λοιπόν. Εύχομαι όχι απλώς την ταμπέλα της Κατασκηνώσεως, αλλά σεις οι ίδιοι να γίνετε ζωντανή μαρτυρία. Το εύχομαι με όλη μου την καρδιά.

           ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ

   και με απροσμέτρητη ευγνωμοσύνη στον πνευματικό μας καθοδηγητή

             μακαριστό γέροντα Αθανάσιο Μυτιληναίο,

                         ψηφιοποίηση και επιμέλεια κειμένου:

                            Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

 

ΠΗΓΕΣ:

·        Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.