ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ. ΟΙ ΦΑΤΙΜΙΔΕΣ. ΑΝΟΧΗ ΚΑΙ ΤΡΕΛΑ. 969-1099 Μ.Χ -ΧΑΚΙΜ: Η ΕΞΑΦΑΝΙΣΗ

ΧΑΚΙΜ: Η ΕΞΑΦΑΝΙΣΗ

Τελικά, μια νύχτα του Φεβρουάριου του 1021, ο ανισόρροπος χαλίφης, που ήταν ακόμα μόλις τριάντα έξι ετών, βγήκε με τον γάιδαρο του από το Κάιρο και ξεκίνησε για τους λόφους. Εξαφανίστηκε τόσο μυστηριωδώς, που οι οπαδοί του πείστηκαν ότι «ο Χακίμ δεν είχε γεννηθεί από γυναίκα και δεν είχε πεθάνει». Μια και αργότερα βρέθηκε ο γάιδαρος του και μερικά ματωμένα κουρέλια, φαίνεται ότι μάλλον τον είχε δολοφονήσει η αδελφή του. που κανόνισε να τον διαδεχθεί ο μικρός γιος του, Ζάχιρ. Οι οπαδοί του Χακίμ δολοφονήθηκαν από τους στρατιώτες των Φατιμιδών, μερικοί όμως διέφυγαν και ίδρυσαν μια νέα αίρεση που υπάρχει ακόμα σήμερα: τους Δρούζους του Λιβάνου.

Τα σημάδια από την τρέλα του Χακίμ δεν επουλώθηκαν ποτέ στην Ιερουσαλήμ: ο Ναός του Κωνσταντίνου δεν ξαναχτίστηκε ποτέ με την αρχική του μορφή. Σαν να μην έφταναν τα καμώματά του, ένας σεισμός το 1033 κατέστρεψε την πόλη, διαλύοντας τα βυζαντινά τείχη και τα ανάκτορα των Ομμεϋαδών- το παλιό αλ-Άκσα των Ομμεϋαδών κατέρρευσε• η Εβραϊκή Σπηλιά υπέστη ζημιές.

Ο χαλίφης Ζάχιρ, που σεβόταν την Ιερουσαλήμ, επανέφερε την πολιτική ανοχής των προγόνων του, υποσχόμενος προστασία και στις δύο εβραϊκές αιρέσεις, ενώ στο Όρος του Ναού ξανάχτισε το αλ-Άκσα, όπου η λεπτοδουλεμένη διακοσμητική επιγραφή στην αψίδα του θριάμβου του σύνδεε τον ίδιο, την Ιερουσαλήμ του και το Νυχτερινό Ταξίδι του Προφήτη,  και το δικό του τζαμί ήταν πολύ μικρότερο από το αρχικό. Ξανάχτισε τα τείχη της πόλης, αλλά γύρω από μια μικρότερη πόλη, περίπου όπως τη βλέπουμε σήμερα, αφήνοντας έξω το Όρος Σιών και τα ερειπωμένα ανάκτορα των Ομμεϋαδών.

Ο Ζάχιρ και ο διάδοχός του καλωσόρισαν τη βυζαντινή βοήθεια προκειμένου να χρηματοδοτούνταν η ανοικοδόμηση του Ναού. Ο αυτοκράτοραςας Κωνσταντίνος Θ' ο Μονομάχος έχτισε έναν νέο Πανάγιο Τάφο, που τελείωσε το 1048, με την είσοδό του τώρα να βλέπει στα νότια: «ένα πολύ ευρύχωρο κτήριο χωρητικότητας 8.000 ατόμων, επιδέξια σχεδιασμένο με χρωματιστά μάρμαρα διακοσμημένα με βυζαντινά μπροκάρ με χρυσοκέντητες εικόνες», έγραψε ο Νασίρ-Χουσρού, ένας Πέρσης προσκυνητής. Ήταν όμως πολύ μικρότερος από τη βυζαντινή βασιλική. Οι Εβραίοι δεν κατάφεραν ποτέ να ξαναχτίσουν όλες τις κατεστραμμένες συναγωγές τους, ακόμα κι αν ο Εβραίος μεγάλος βεζίρης στο Κάιρο, ο Τουστάρι,  υποστήριζε την κοινότητα της Ιερουσαλήμ.

Οι διωγμοί του Χακίμ έδειξαν να εμπνέουν ένα νέο πάθος για την Ιερουσαλήμ - που τώρα ήταν μια ακμάζουσα πόλη προσκυνητών με 20.000 κατοίκους. «Από τις χώρες των Ελλήνων και άλλες», σημείωσε ο Νασίρ, «χριστιανοί και Εβραίοι έρχονται στην Ιερουσαλήμ σε μεγάλους αριθμούς». Είκοσι χιλιάδες μουσουλμάνοι συγκεντρώνονταν κάθε χρόνο στο Όρος του Ναού αντί να κάνουν το χατζ στη Μέκκα. Εβραίοι προσκυνητές έφταναν από τη Γαλλία και την Ιταλία.

Οι αλλαγές στη χριστιανοσύνη ήταν αυτές που βοήθησαν να γίνει η Ιερουσαλήμ τόσο ελκυστική για τους Φράγκους από τη Δύση και για τους Έλληνες από την Ανατολή. Η αντιμετώπιση του χριστιανισμού από τους Λατίνους υπό τους καθολικούς πάπες της Ρώμης ήταν τώρα δραματικά διαφορετική από των ορθόδοξων Ελλήνων υπό τους αυτοκράτορες και τους πατριάρχες της Κωνσταντινούπολης. Δεν ήταν απλώς ότι προσεύχονταν σε διαφορετική γλώσσα και τσακώνονταν για δυσνόητους θεολογικούς τύπους. Η ορθοδοξία, με τις εικόνες της και την εξεζητημένη επιτήδευσή της, ήταν πιο μυστικιστική και παθιασμένη• ο καθολικισμός, με το δόγμα του προπατορικού αμαρτήματος, πίστευε σ’ ένα μεγαλύτερο χάσμα ανάμεσα στον άνθρωπο και στον Θεό. Στις 16 Ιουλίου 1054, κατά τη διάρκεια μιας λειτουργίας στην Αγία Σοφία, ένας λεγάτος του πάπα αφόρισε τον Βυζαντινό πατριάρχη, ο οποίος, έξαλλος, αφόρισε τον πάπα. Αυτό το Μεγάλο Σχίσμα, που εξακολουθεί να διχάζει τη χριστιανοσύνη, ενθάρρυνε τον ανταγωνισμό ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση για την Ιερουσαλήμ.

Ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ι' Δούκας επιχορήγησε την ίδρυση της πρώτης πραγματικής Χριστιανικής Συνοικίας γύρω από τον Ναό. Και μάλιστα υπήρχαν τόσοι πολλοί Βυζαντινοί προσκυνητές και τεχνίτες στην Ιερουσαλήμ, που ο Νασίρ άκουγε διαδόσεις ότι ο αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης βρισκόταν στην Ιερουσαλήμ ινκόγκνιτο. Υπήρχαν όμως και τόσοι πολλοί Δυτικοί προσκυνητές -οι μουσουλμάνοι τούς αποκαλούσαν όλους «Φράγκους», από τους υπηκόους του Καρλομάγνου, αν και στην πραγματικότητα προέρχονταν απ’ όλη την Ευρώπη-, ώστε έμποροι από το Αμάλφι έχτισαν ξενώνες και μοναστήρια για να τους στεγάσουν. 

Υπήρχε μια διάχυτη βεβαιότητα ότι με το προσκύνημα θα συγχωρούνταν οι αμαρτίες από τους διάφορους πολέμους μεταξύ των ευγενών, και ήδη το 1001 ο Φούλκων ο Μαύρος, βαρόνος της Ανδεγαυίας και ιδρυτής της δυναστείας των Ανδεγαυών που αργότερα κυβέρνησε την Αγγλία, πήγε να προσκυνήσει αφού είχε κάψει τη γυναίκα του ζωντανή με το νυφικό της όταν ανακάλυψε ότι ήταν ένοχη μοιχείας μ’ έναν χοιροβοσκό. Πήγε τρεις φορές. Αργότερα τον ίδιο αιώνα, ο σαδιστής κόμης Σουέιν Γκόντγουινσον, αδελφός του βασιλιά Χάρολντ της Αγγλίας, ξεκίνησε ξυπόλυτος για την Ιερουσαλήμ επειδή είχε βιάσει την παρθένο ηγουμένη Εδβίγη, ενώ ο Ροβέρτος, κόμης της Νορμανδίας, πατέρας του Γουλιέλμου του Κατακτητή, εγκατέλειψε το δουκάτο του για να προσευχηθεί στον Πανάγιο Τάφο. Και οι τρεις όμως πέθαναν στον δρόμο: ο θάνατος δεν ήταν ποτέ μακριά από το προσκύνημα.

Οι Φατιμίδες, απασχολημένοι με αυλικές συνωμοσίες, πάλευαν να κρατήσουν όχι μόνο την Ιερουσαλήμ αλλά και ολόκληρη την Παλαιστίνη, ενώ οι ληστές επετίθεντο στους προσκυνητές. Ο θάνατος ήταν τόσο κοινό φαινόμενο, που οι Αρμένιοι έπλασαν τον τίτλο μαχντεσιάν για τους προσκυνητές που είχαν βρει τον θάνατο στον δρόμο τους, το αντίστοιχο του μουσουλμανικού «χατζή ».

Το 1064, ένα πλούσιο καραβάνι 7.000 Γερμανών και Ολλανδών προπονητών, με έναν επίσκοπο της Βαμβέργης επικεφαλής, πλησίασε την πολη, υπέστη όμως επίθεση από Βεδουίνους έξω από τα τείχη. Μερικοί προσκυνητές κατάπιαν το χρυσάφι τους για να το κρύψουν από τους ληστές, τους ξεκοίλιασαν για να το πάρουν. Πέντε χιλιάδες προσκυνητές σφαχτήκαν. Παρότι εδώ και τέσσερις αιώνες η Αγία Πόλη ήταν πια μουσουλμανική, κάτι τέτοιες φρικαλεότητες φαίνονταν να βάζουν σε κίνδυνο τον Ναό του Παναγίου Τάφου.

Το 1071, ο νέος ισχυρός άνδρας της Ανατολής, ο Αλπ Αρσλάν -το Ηρωικο  Λιοντάρι- νίκησε και αιχμαλώτισε τον αυτοκράτορα του Βυζαντίου στο Μαντζικέρτ.  Ο Αλπ Αρσλάν ήταν ηγέτης των Σελτζούκων, Τουρκομάνων —έων που κυριαρχούσαν στο χαλιφάτο της Βαγδάτης, κι είχε πάρει τον τίτλο του σουλτάνου - που σημαίνει «η δύναμη». Τώρα το Ηρωικό Λιοντάρι, έχοντας κατακτήσει μια αυτοκρατορία από την πόλη Κασγκάρ έως τη σύγχρονη Τουρκία, έστειλε εσπευσμένα τον στρατηγό του Ατσίζ ιμπν Αουάκ ζλ-Χουαράσμι στον νότο - προς την τρομοκρατημένη Ιερουσαλήμ.

 ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ. ΣΑΙΜΟΝ ΣΙΜΠΑΓΚ ΜΟΝΤΕΦΙΟΡΕ