Ο Χαμένος Κανόνας
Το ημερολόγιο του τελευταίου αγίου
της Ορθόδοξης Εκκλησίας, του Πατέρα Ιωάννη της Κρονστάνδης, γνωστού για τα
θαύματά του και τη ζωή του πατέρα του, , δεν έχει ακόμη δημοσιευτεί
ολόκληρο. Ένας από τους πιο στενούς μαθητές του, μετά τον θάνατο του Πατέρα
Ιωάννη, έδειξε τα χειρόγραφά του στον Επίσκοπο Φ., και αυτός μοιράστηκε μερικά
από αυτά μαζί μου.
Ο πατήρ Ιωάννης συνήθως ξυπνούσε πολύ
νωρίς, περίπου στις τρεις το πρωί, για να προετοιμαστεί όπως χρειαζόταν για τη
θεία λειτουργία και ιδιαίτερα για να διαβάσει τους προβλεπόμενους κανόνες για
τη Θεία Κοινωνία: τελούσε τη Θεία Λειτουργία κάθε μέρα.
«Μια μέρα», σημείωσε στο ημερολόγιό
του, «ήθελα να διαβάσω τους κανόνες. Έψαχνα για το βιβλίο του κανόνα , το
οποίο συνήθως βρισκόταν σε ένα συγκεκριμένο μέρος, και δεν μπορούσα να το βρω.
Έψαξα για πολλή ώρα και ξαφνικά συνήλθα: Εγώ... ξέχασα τον Θεό για λίγο».
Ο πατέρας, όπως κάθε άνθρωπος της
βαθιάς προσευχής, είχε «αδιάκοπη μνήμη του Θεού».
«Και είπα, στρεφόμενος προς τις
εικόνες: Κύριε Θεέ και Δημιουργέ μου! Συγχώρεσέ με, τον αμαρτωλό, που, ενώ
αναζητούσα τη δημιουργία, ξέχασα Εσένα, τον Δημιουργό του κόσμου!»
«Την ίδια στιγμή που επικαλέστηκα το
όνομα του Δημιουργού, θυμήθηκα πού είχα βάλει το βιβλίο που έλειπε.»
«Ξεκίνησε χωρίς προσευχή»
Προσωπικά παρατήρησα μια περίπτωση
παρόμοια με αυτήν που μόλις περιγράφηκε στο Ερημητήριο της Όπτινα, το οποίο
επισκέφτηκα για δεύτερη φορά το 1913.
Τοποθετήθηκα στη σκήτη με έναν
ιερομόναχο, φοιτητή της Θεολογικής Ακαδημίας του Καζάν, τον πατέρα Α.
Μια φορά, καθώς φεύγαμε για τη
Λειτουργία, ξεχάσαμε να πάρουμε το κλειδί της πόρτας και χτυπήσαμε την πόρτα
πίσω μας. Κλείδωσε μηχανικά και για να την ανοίξουμε, χρειαστήκαμε ένα ειδικό
κλειδί με βίδα για να τραβήξουμε το μάνταλο. Τι μπορούσαμε να κάνουμε; Δεν
μπορούσαμε να σπάσουμε το τζάμι στο παράθυρο, έτσι δεν είναι;
«Θα ρωτήσουμε τον πατέρα του
καταστήματος μεταχειρισμένων ειδών», λέω, «αν έχει κάποιο άλλο κατάλληλο
κλειδί;»
Μετά τη Λειτουργία, είπαμε στον
οικονόμο, τον πατέρα Μακάριο, για την παράλειψή μας. Ήταν ένας σιωπηλός και
μάλιστα λίγο αυστηρός άνθρωπος, αλλά ακόμη και σε ένα μοναστήρι, δεν μπορείς να
επιλέξεις έναν ευγενικό και ευγενικό άνθρωπο ως οικονόμο. Θα σπαταλούσε
υπερβολικά τον πλούτο του μοναστηριού.
Χωρίς να πει λέξη, πήρε ένα σωρό
κλειδιά και κατευθύνθηκε προς το σπίτι μας. Αλλά αποδείχθηκε ότι το κλειδί που
είχε βρει ήταν μικρότερο από το λαιμό της κλειδαριάς μας. Έτσι, μάζεψε ένα
λεπτό κλαδάκι από το πάτωμα, έσπασε ένα κομμάτι, το έβαλε στο λαιμό του
κλειδιού και άρχισε να το στριφογυρίζει... Αλλά όσο κι αν προσπαθήσαμε, ήταν
μάταιο. Το κλειδί γύριζε αβοήθητο, ανίκανο να τραβήξει την κλειδαριά.
«Πάτερ!» του λέω, «προφανώς έχεις
βάλει πολύ λεπτό κλαδάκι! Χρησιμοποίησε ένα πιο χοντρό, έτσι θα είναι πιο
σφιχτό!»
Σταμάτησε για μια στιγμή και μετά
απάντησε:
- Όχι, δεν είναι εξαιτίας αυτού.
Είναι επειδή ξεκίνησα χωρίς προσευχή.
Και μετά έκανε τον σταυρό του με
θέρμη, λέγοντας την Προσευχή του Ιησού.
– Κύριε, Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού,
ελέησόν με τον αμαρτωλό!
Άρχισα να το γυρίζω ξανά με το ίδιο
κλαδάκι και η κλειδαριά άνοιξε αμέσως.
Από τότε, έχω επαληθεύσει, τόσο από
τη δική μου εμπειρία όσο και από την εμπειρία άλλων, ότι η χρήση του ονόματος
του Θεού κάνει θαύματα ακόμη και σε μικρά πράγματα. Και όχι μόνο το έχω χρησιμοποιήσει
ο ίδιος, αλλά διδάσκω και άλλους να κάνουν το ίδιο όποτε είναι δυνατόν. Ορίστε
ένα άλλο παράδειγμα.
Ήμουν σε ένα συνέδριο χριστιανικών
νέων στη Γερμανία. Άρχισαν να ιδρύουν μια εκκλησία.
Ένας νεαρός άνδρας ονόματι A.A.U.—με
το παρατσούκλι «Σούσου» (συντομογραφία Σούρα-Σούροβιτς, που σημαίνει Αλέξανδρος
Αλεξάντροβιτς)—κρεμούσε εικόνες στον τοίχο. Το κτίριο ήταν από πέτρα. Είχε
χτυπήσει ένα καρφί με ένα σφυρί και αυτό λύγιζε: είχε χτυπήσει πέτρα. Είδα την
αποτυχία του και είπα:
- Σου-σου! Και θα πρέπει να κάνεις
τον σταυρό σου και να πεις: «Εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου
Πνεύματος» - τότε τα πράγματα θα πάνε καλά για σένα.
Πίστεψε. Παραιτήθηκε. Άλλωστε, δεν
ήταν και τόσο εύκολο για έναν νεαρό άνδρα. Έκανε τον σταυρό του, ανέφερε το
όνομα του Θεού, μετακίνησε το καρφί σε διαφορετικό σημείο, το χτύπησε με ένα
σφυρί και χτύπησε την αυλάκωση... Και μετά όλη η δουλειά κύλησε ομαλά.
Πρόσφατα διηγήθηκα αυτή την ιστορία
σε μια ομάδα φίλων. Λίγες μέρες αργότερα, μια γυναίκα, μια χήρα ονόματι Κ., η
οποία είχε χάσει πρόσφατα τον σύζυγό της —έναν πολύπαθο, βαθιά χριστιανό άνδρα—
μου είπε:
«Μετά την ιστορία σου, γύρισα σπίτι
και πήγα για ύπνο. Είχα αϋπνία για πολύ καιρό. Τα νεύρα μου ήταν προφανώς
τεντωμένα. Και ξαφνικά θυμήθηκα: μου είπες να θυμάμαι το όνομα του Θεού ακόμα
και σε μικρά πράγματα. Και είπα στον εαυτό μου: "Κύριε! Δώσε μου
ύπνο!" Και ούτε καν θυμάμαι: φαίνεται ότι αποκοιμήθηκα εκείνη ακριβώς τη
στιγμή. Και υποφέρω από αϋπνία εδώ και πολύ καιρό.»
Πειρασμός
Και τώρα θα σας πω, ας πούμε, την
«αντίστροφη» περίπτωση: πόσο επικίνδυνο είναι να ζεις και μάλιστα να μιλάς
χωρίς το όνομα του Θεού.
Στην αρχή της μοναστικής μου ζωής,
ήμουν προσωπικός γραμματέας του Αρχιεπισκόπου Σ. , ο οποίος ήταν μέλος της
Συνόδου εκείνη τη χρονιά και επομένως ζούσε στην Πετρούπολη. Επιπλέον, ήμουν
και ο «τακτικός» ιερομόναχος στο μετόχι όπου ζούσε ο αρχιεπίσκοπος. Τέλος,
ήμουν υπεύθυνος για το κήρυγμα. Χάρη σε αυτό το κήρυγμα, άρχισα να φαίνομαι,
κατά μία έννοια, «γνώστης» και απλές ψυχές μερικές φορές με πλησίαζαν με
ερωτήσεις.
Μια μέρα μετά τη λειτουργία, μια απλή
γυναίκα, ψηλή, αρκετά παχουλή, ξανθιά, με ήρεμο πρόσωπο και τρόπους, έρχεται
προς το μέρος μου και, αφού πήρε μια ευλογία, λέει αργά:
– Πατέρα! Τι να κάνω; Τι πειρασμός με
έρχεται: όλα «πέφτουν» πάνω μου ;
«Πώς κι έτσι;» ρωτάω.
– Λοιπόν, για παράδειγμα, στέκομαι
στην εκκλησία και ξαφνικά ένας κουβάς με αγγούρια πέφτει από το ταβάνι κοντά
μου. Τα αρπάζω – δεν υπάρχει τίποτα εκεί... Και γύρισα αμήχανα όταν έτρεξα για
τα αγγούρια, αλλά τραυμάτισα το πόδι μου, πρέπει να είχα διαστρέμματα σε έναν
τένοντα. Τώρα πονάει. Και μετά ο διάκονος, ξέρετε, φεύγει από την Αγία Τράπεζα
μέσα από τις πύλες· αλλά νιώθω σαν κάποιος να τον πέταξε πάνω από το
εικονοστάσι. Είναι τρομακτικό: είναι ξαπλωμένος εκεί. Στο σπίτι, υπάρχουν κάτι
γάτες που τρέχουν κατά μήκος της οροφής, με τα κεφάλια σκυμμένα. Και όλα αυτά
τα πράγματα.
Και τα είπε όλα αυτά ήρεμα — καμία
νευρασθένεια, διέγερση ή οτιδήποτε ασυνήθιστο δεν θα μπορούσε να υποψιαστεί
κανείς σε αυτή την υγιή γυναίκα από την Τούλα. Ο σύζυγός της, επίσης ψηλός και
παχουλός, ξανθός, με ήρεμο, χαμογελαστό πρόσωπο, εργαζόταν ως πυροσβέστης στο
Ναυπηγείο της Βαλτικής. Αργότερα τον γνώρισα κι αυτόν: κι αυτός ήταν σε άριστη
υγεία. Ζούσαν μαζί σε απόλυτη αρμονία (ειρηνικά, φιλικά).
Σαφώς, οι λόγοι εδώ ήταν πνευματικοί,
υπερφυσικοί. Άπειρος, δεν μπορούσα να καταλάβω τίποτα· πόσο μάλλον να κάνω
οτιδήποτε· δεν ήξερα καν τι να της πω. Έτσι, για να παρατείνω τη συζήτηση,
ρώτησα:
- Πώς ξεκίνησε αυτό για εσάς;
– Λοιπόν, να πώς είναι τα πράγματα.
Κάθομαι εδώ στο διαμέρισμά μου – και οι πυροσβέστες έχουν κρατική στέγαση,
θέρμανση, φωτισμό· και ο μισθός είναι καλός: ο σύζυγός μου κι εγώ έχουμε
αρκετά. Δεν έχουμε παιδιά και ποτέ δεν αποκτήσαμε: Ο Θεός δεν τα παρείχε –
είναι το άγιο θέλημά Του. Κάθομαι δίπλα στο παράθυρο, κάνω τη δουλειά μου, και
λέω στον εαυτό μου: «Πόσο ωραία είναι η ζωή: έχω τα πάντα, και ο σύζυγός μου κι
εγώ τα πάμε καλά». Και τότε, από την εικόνα – και η κόκκινη γωνία ήταν μπροστά
μου – ο Ιωάννης ο Βαπτιστής εμφανίζεται ξαφνικά, σαν ζωντανός, και μου λέει:
«Λοιπόν, αν τα πας καλά, τότε πρέπει να το ξεπληρώσεις με κάποιο τρόπο, να
κάνεις κάποια θυσία!» Πριν καν προλάβω να συνέλθω από τον φόβο, λέει ξανά:
«Λοιπόν, σφάξε τον εαυτό σου ως θυσία!» Και εξαφανίστηκε.
Και τέτοιος φόβος με έπεσε, Πατέρα,
τέτοιο μαρτύριο με κυρίευσε, τέτοιο βασανιστικό μαρτύριο που δεν μπορούσα πια
να δω το φως της ημέρας. Η καρδιά μου ήταν τόσο σφιγμένη που δεν μπορούσα να
αναπνεύσω. Θα ήταν καλύτερα να πεθάνω. Και, σαν να έχασα τις αισθήσεις μου,
έτρεξα στην κουζίνα, άρπαξα ένα μαχαίρι και ήθελα να μαχαιρώσω τον εαυτό μου
στο στήθος με αυτό: το μαρτύριο στην καρδιά μου ήταν τόσο μεγάλο. Ο θάνατος μου
φαινόταν πιο εύκολος... Λοιπόν, πάλι, δεν ξέρω πώς συνέβη: αλλά κάποιος σίγουρα
έριξε το μαχαίρι από τα χέρια μου - έπεσε στο έδαφος. Και ήρθα στα συγκαλά μου.
Από εκείνη τη στιγμή, άρχισα να φαντάζομαι κάθε είδους πράγματα. Τώρα φοβάμαι
ακόμη και αυτό το εικονίδιο.
Άκουσα και έμεινα έκπληκτος: για
πρώτη φορά στη ζωή μου έπρεπε να μάθω κάτι τέτοιο από έναν ζωντανό άνθρωπο και
όχι από μια ιστορία ζωής.
«Λοιπόν, τι μπορώ να κάνω για εσάς;
Δεν είμαι θαυματουργός. Απλώς έλα στη λειτουργία απόψε, εξομολογήσου και
κοινωνήσε αύριο. Μετά τη Λειτουργία, θα πάμε στο διαμέρισμά σου και θα
τελέσουμε μια λειτουργία με ευλογία των υδάτων. Και μετά, ό,τι δώσει ο Θεός, θα
το κάνουμε. Και αν φοβάσαι την εικόνα, φέρε την σε μένα.»
Άκουσε ήσυχα και υπάκουα και έφυγε.
Εκείνο το βράδυ, έφερε μια εικόνα του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή. Τη θυμάμαι σαν
να ήταν χθες: περίπου 20 x 25 εκατοστά σε μέγεθος· ένα χάρτινο ελαόγραφο, σε
ένα στενό καφέ πλαίσιο. Την πήρα και την τοποθέτησα στην μπροστινή μου γωνία.
Μετά τη λειτουργία, μου
εξομολογήθηκε. Σπάνια οι άνθρωποι στον κόσμο έχουν τέτοια αγνότητα: δεν είχε
διαπράξει καμία αμαρτία, κι όμως μετανόησε ειλικρινά για κάποια μικρά πράγματα
με μετάνοια, για άλλη μια φορά, ειρηνικά... Συνολικά, ήταν υγιής όχι μόνο στο
σώμα αλλά και στην ψυχή. Κοινωνήθηκε την επόμενη μέρα και μετά πήγαμε στο
διαμέρισμά της. Είχα φέρει όλα όσα χρειαζόμουν: τον σταυρό, το Ευαγγέλιο, το
ασπεργίλλιο, το προσευχητάρι, τα κεριά, το θυμιατήρι και το θυμίαμα - αλλά είχα
ξεχάσει το πετραχήλι, χωρίς το οποίο δεν μπορούμε να τελέσουμε λειτουργίες. Στα
μισά του δρόμου, θυμήθηκα. Τι να κάνω; «Λοιπόν», σκέφτηκα, «δεν μπορώ να γυρίσω
πίσω».
«Ας προχωρήσουμε: όταν γυρίσεις
σπίτι, δώσε μου μια καθαρή πετσέτα—θα την ευλογήσω και θα τη χρησιμοποιήσω ως
πετραχήλι. Σύμφωνα με τον εκκλησιαστικό νόμο, επιτρέπεται να το κάνουμε αυτό σε
περιόδους ανάγκης. Απλώς μην την χρησιμοποιήσεις για τίποτα στο σπίτι μετά.
Είτε δώρισέ την στην εκκλησία, είτε, ακόμα καλύτερα, κρεμάσε την στην μπροστινή
γωνία πάνω από την εικόνα: θα είναι ευλογία για σένα.»
Αυτό έκαναν όταν έφτασαν.
Το διαμέρισμα ήταν ένα εντελώς
συνηθισμένο δωμάτιο, ασβεστωμένο και πεντακάθαρο. Όλα ήταν τακτοποιημένα. Στη
γωνία υπήρχε μια εικόνα με ένα καντήλι. Ο σύζυγός μου ήταν στην εκκλησία.
Τελέσαμε μια λειτουργία και ραντίσαμε τα πάντα με αγιασμό. Αμέσως κρέμασε μια
πετσέτα πάνω από τις εικόνες. Με κέρασε τσάι. Και μετά έφυγα.
Δύο ή τρεις μέρες αργότερα την είδα
στην αυλή της εκκλησίας και την ρώτησα:
- Λοιπόν, πώς είσαι;
«Δόξα τω Θεώ!», λέει, «όλα
τελείωσαν».
«Λοιπόν, δόξα τω Θεώ!» απάντησα· και
ούτε καν σκέφτηκα το θαύμα που είχε συμβεί.
Και σύντομα τα ξέχασα όλα εντελώς.
Και για κάποιο λόγο δεν ήθελα καν να πω σε κανέναν για όλα όσα είχαν συμβεί.
Μόνο στον πνευματικό μου πατέρα τα αποκάλυψα όλα· και μόνο για να τον ρωτήσω:
«Γιατί της συνέβησαν όλα αυτά;»
Όταν τα άκουσε όλα, μου είπε χωρίς
δισταγμό:
«Αυτό συμβαίνει επειδή καυχιόταν. Δεν
πρέπει ποτέ να το κάνει κανείς αυτό, ειδικά φωναχτά. Οι δαίμονες δεν αντέχουν
όταν κάποιος είναι ευτυχισμένος: είναι κακόβουλοι και ζηλόφθονοι. Αλλά αν
κάποιος σιωπήσει, τότε, όπως λέει ο Άγιος Μακάριος της Αιγύπτου , αν και
μαντεύει πολλά, δεν τα ξέρει όλα. Αν κάποιος μιλήσει φωναχτά, τότε μόλις μάθει,
ενοχλείται και μετά προσπαθεί να κάνει κάτι για να τον βλάψει: δεν μπορεί να
αντέξει την ανθρώπινη ευδαιμονία».
- Λοιπόν, τι γίνεται αν είναι όντως
καλό;
«Και τότε είναι καλύτερο να
«προστατεύετε τον εαυτό σας με σιωπή», όπως είπε ο Άγιος Σεραφείμ. Αλλά αν
κάποιος θέλει να μιλήσει ή να ευχαριστήσει τον Θεό, τότε πρέπει να το
προστατεύσει με το όνομα του Θεού : να πει «Δόξα τω Θεώ» ή κάτι άλλο. Αλλά
εκείνη είπε «πόσο καλά ζει», καυχήθηκε· αλλά δεν πρόσθεσε καν το όνομα του
Θεού: οι δαίμονες βρήκαν πρόσβαση σε αυτήν, με την άδεια του Θεού. Έτσι ο Άγιος
Μακάριος λέει: «Αν παρατηρήσετε κάτι καλό, μην το αποδώσετε στον εαυτό σας,
αλλά αποδώστε το στον Θεό και ευχαριστήστε Τον γι' αυτό»»
Μετά από αυτό το περιστατικό, πολλά
για τη γλώσσα μας έγιναν σαφή σε μένα. Για παράδειγμα, σε καθημερινές
συζητήσεις, άνθρωποι όλων των χωρών και θρησκειών, και ιδιαίτερα οι Χριστιανοί,
χρησιμοποιούν πολύ συχνά το όνομα του Θεού, σχεδόν χωρίς καν να το
συνειδητοποιούν: «Ο Θεός φυλάξοι!» - «Για όνομα του Θεού!» - «Ο Θεός μαζί σου!»
«Ω, Κύριε!» «Τι είναι αυτό, Θεέ μου;!» «Ω, Θεέ μου!» και ούτω καθεξής. Και το
όνομα του Θεού που χρησιμοποιείται πιο συχνά είναι όταν λέμε αντίο: «Ο Θεός να
σε ευλογεί!»
Γιατί όλα αυτά; Επειδή οι άνθρωποι,
μέσω της εμπειρίας, των αιώνων και της συλλογικής παρατήρησης, έχουν
παρατηρήσει το όφελος της απλής χρήσης του ονόματος του Θεού, ακόμη και χωρίς
κάποια συγκεκριμένη πίστη ή προσευχή εκείνη την εποχή. Αυτό σημαίνει ότι το
όνομα του Θεού είναι αποτελεσματικό από μόνο του. Αλλά ιδιαίτερα αξιοσημείωτη
είναι η στάση απέναντι στον έπαινο του Ρώσου, «απλού», αλλά ουσιαστικά σοφού,
ανθρώπου μας. Όταν τον ρωτάς, «Λοιπόν, πώς είσαι;» σχεδόν ποτέ δεν καυχιέται,
ποτέ δεν λέει «καλό» ή «εξαιρετικό». Αντίθετα, θα απαντήσει με αυτοσυγκράτηση,
κάτι σαν, «Ω, τίποτα, δόξα τω Θεώ». Και σίγουρα πρέπει να προσθέσουμε αυτή τη
λέξη - «Θεέ μου!»
Και άλλοι, ακόμη πιο λογικά, θα πουν,
αν όλα είναι καλά: « Ο Θεός είναι ελεήμων ! Και εσείς πώς είστε;» «Είθε ο
Χριστός να μας σώσει», εξακολουθούν να λένε. Ή: «Ο Θεός είναι υπομονετικός με
τις αμαρτίες». Ή, πολύ απλά και συνήθως: «Σιγά σιγά, δόξα τω Θεώ».
Και παντού ακούς προσοχή, ταπεινότητα
και την αδιάκοπη προστασία του ονόματος του Θεού.
Ένα κάρο έχει κολλήσει σε μια
λασπωμένη χαράδρα. Το αλογάκι παλεύει. Κάποιος τρελός χτυπάει την καημένη και
την καταριέται με απεγνωσμένα λόγια. Αλλά ένας συνετός χωρικός την αφήνει να
ξεκουραστεί, την ενθαρρύνει, τη χαϊδεύει. Έπειτα στηρίζει το κάρο με τον ώμο
του -τον ώμο ενός χωρικού- κουνάει το μαστίγιό του για ευπρέπεια και φωνάζει:
«Ε, λοιπόν, αγαπητή μου! Ο Θεός μαζί σου!» Και να που, και οι δύο σέρνονται
έξω.
Διάβασα μια ιστορία ενός σύγχρονου
συγγραφέα για τη δύναμη του ονόματος του Θεού. Ήταν κατά τη διάρκεια του
γερμανικού πολέμου. Μετέφεραν κανόνια σε μια θέση. Έβρεχε. Ο δρόμος ήταν
λασπωμένος. Το βάρος ήταν αφόρητο. Αρκετά ζευγάρια αλόγων. Το κανόνι κόλλησε σε
μια λακκούβα. Οι στρατιώτες πάλευαν, υπέφεραν, καταριόνταν και μαστίγωναν τα
άλογά τους. Καμία πρόοδος. Και πώς θα είχε τελειώσει αυτό το άκαρπο μαρτύριο
τόσο των ανδρών όσο και των αλόγων, ο Θεός ξέρει. Αλλά εκείνη τη στιγμή ένας
όμορφος, ηλικιωμένος χωρικός πλησίασε το σημείο.
Αυτός ο αξιοσέβαστος γέροντας
χαιρέτησε πρώτα τους στρατιώτες ευγενικά. Έπειτα, στο όνομα του Θεού, τους
ευχήθηκε καλή επιτυχία. Χάιδεψε τα άλογα. Και μετά, όταν αυτοί και οι
στρατιώτες ξεκουράστηκαν λίγο, πρότεινε να προσπαθήσουν να κινηθούν ξανά. Έτσι,
απευθύνθηκε στους στρατιώτες ευγενικά: μερικοί στα άλογά τους, μερικοί στο
κανόνι. Και ο γέροντας ήταν εκεί.
- Λοιπόν, αγαπητοί μου, ο Θεός να σας
έχει καλά!
Οι στρατιώτες ούρλιαξαν, τα άλογα
τράπηκαν σε φυγή και το κανόνι τραβήχτηκε έξω. Από εκεί, ήταν εύκολο.
Αυτή είναι η δύναμη του ονόματος του
Θεού!
Και πόσες τέτοιες περιπτώσεις! Μόνο
εμείς, οι τυφλοί, δεν το προσέχουμε. Αλλά είναι καλό να μιλάμε με τη γλώσσα
μας: και μόνο αυτό μας προστατεύει συχνά από τη δύναμη του εχθρού.
Εν τω μεταξύ, στη σύγχρονη εποχή, οι
άνθρωποι άρχισαν να ντρέπονται που χρησιμοποιούν αυτό το σωτήριο όνομα.
Και συχνά ακούμε είτε ένα πικρό
παράπονο για μια δύσκολη ζωή, είτε, αντίθετα, έναν επιπόλαιο έπαινο:
- Εξαιρετικό - excell-e-e-e-e-e!
Και μερικές φορές ακόμη και τρελές
ομιλίες: «απαλές, απίστευτες» ή χρήση «άσχημης γλώσσας». Και μετά φοβάσαι αυτό
το άτομο. Και, νιώθοντας λύπη γι' αυτό, θέλεις να το διορθώσεις.
«Όχι, το κάνω απλώς από συνήθεια», θα
απαντήσει.
Τόσο το χειρότερο! Πριν, υπήρχαν
άλλες συνήθειες, καλές, σωτήριες, λειτουργικές.
Και μερικές φορές ακούς επαίνους, και
μετά είτε τους προσθέτω εγώ ο ίδιος είτε ζητάω από τον ομιλητή να τους
προσθέσει.
– Λέγε: δόξα τω Θεώ!
- Και γιατί;
Πες του λοιπόν αυτή την ιστορία.
Κάποιος άλλος μπορεί να την λάβει υπόψη του.
Δεν θυμάμαι αν είπα σε αυτή τη
γυναίκα τον λόγο των προβλημάτων της. Πιθανότατα το είπα. Αλλά η ιστορία της
είχε και συνέχεια — και συνέβη αρκετά μακριά από την Πετρούπολη, στο Μοναστήρι
του Βαλαάμ, όπου κανείς δεν γνώριζε ούτε άκουσε για αυτό το γεγονός.
Αυτό το κάνει ακόμα πιο εκπληκτικό!
Αλλά θα το μοιραστώ αυτό σε μια
ειδική, επόμενη ιστορία.
Άγιος Τρελός
Σε αυτή την ιστορία θα υπάρχουν δύο
θαυματουργές περιπτώσεις, και η τρίτη, η πιο εξαιρετική από όλες, είναι ο ίδιος
ο άγιος ανόητος.
Την ίδια χρονιά με αυτόν τον
«πειρασμό» με τη γυναίκα του πυροσβέστη, έπρεπε να πάω στη Μονή Βαλαάμ εκείνο
το καλοκαίρι για διάφορους λόγους ταυτόχρονα: Έπρεπε να δείξω το Ορθόδοξο
πνεύμα σε έναν μπερδεμένο φοιτητή πανεπιστημίου, που προηγουμένως ενδιαφερόταν
για τη θεοσοφία, τη γιόγκα και τα συναφή. Και μετά, έπρεπε να δω έναν παλιό μου
γνωστό , έναν άτυχο άντρα χωρίς χέρια ονόματι I.F.L., ο οποίος, κατόπιν
αιτήματός μου, είχε γίνει δεκτός να ζήσει στο μοναστήρι. Αλλά έλαβα μια πολύ
ανησυχητική επιστολή από αυτόν. Κάτι έπρεπε να γίνει ξανά μαζί του. Τρίτον, έπρεπε
να δω τον Βλαντιμίρ, ο οποίος επίσης τότε αναζητούσε καταφύγιο στο μοναστήρι .Αλλά το κύριο πράγμα ήταν ο άντρας χωρίς χέρια.
Φτάνοντας στο μοναστήρι, τον είδα
πρώτος. Ήταν ένας άνθρωπος με καμένο δέρμα: υπερβολικά ευαίσθητος, ματαιόδοξος,
ευερέθιστος, δυστυχισμένος. Μόλις με είδε και με το ζόρι με χαιρέτησε, αμέσως
φώναξε, κουνώντας το ένα χέρι που του είχε απομείνει (και του έλειπαν όλα τα
δάχτυλα εκτός από τον έναν αντίχειρα):
«Πάρε με μακριά από εδώ όπου θέλεις,
αλλά δεν θα μείνω εδώ ούτε για μια μέρα! Ποτέ! Αυτοί δεν είναι μοναχοί, είναι
διάβολοι! Και αν δεν με πάρεις, προτιμώ να ριχτώ στη θάλασσα παρά να ζήσω εδώ.»
Στο Βαλαάμ, η λίμνη Λάντογκα
ονομάζεται «θάλασσα» λόγω του μεγέθους της.
Προσπάθησα όσο καλύτερα μπορούσα να
τον ηρεμήσω, υποσχόμενος ότι θα κανονίσω να πάει κάπου αλλού. Ούτε εγώ ήξερα
πού — είχαμε ήδη δοκιμάσει διάφορα μοναστήρια, και δεν χωρούσε πουθενά. Μερικές
φορές του έστελνα ένα μηνιαίο επίδομα για να μπορέσει κάπως να επιβιώσει, αλλά
δεν κρατούσε πολύ: ξεσπούσε ένας άλλος καβγάς, και, όπως ο Περιπλανώμενος
Εβραίος, έπρεπε να προχωρήσει ξανά. Το είχα συνηθίσει.
Είδα κι εγώ τον Βλαντιμίρ. Θεέ μου,
τι παρηγοριά ήταν αυτή!
Είχε φτάσει το βράδυ. Οι καμπάνες
χτύπησαν για τον Εσπερινό. Πήγα στην εκκλησία. Μετά τη λειτουργία, όταν σχεδόν
όλοι οι μοναχοί είχαν ήδη φύγει από την εκκλησία για την τράπεζα για το δείπνο,
πλησίασα τα λείψανα του Αγίου Σεργίου και του Αγίου Γερμανού, των θαυματουργών
του Βαλαάμ, και γονατιστός άρχισα να προσεύχομαι σε αυτούς για τον άνδρα χωρίς
χέρια: «Τι να κάνω τώρα με αυτόν;»
Μερικές φορές σκεφτόμουν να τον
φιλοξενήσω και να ζήσω μαζί του. Ρώτησα μάλιστα και τον πνευματικό μου πατέρα
γι' αυτό, αλλά απέρριψε την φαινομενικά ευσεβή επιθυμία μου. Θυμήθηκα επίσης
τον Άγιο Ευλόγιο, τον πρώην Αιγύπτιο κτίστη , ο οποίος φιλοξένησε έναν ζητιάνο
χωρίς χέρια και τον φρόντισε. Αλλά ο πνευματικός πατέρας αρνήθηκε.
«Γιατί;» ρώτησα.
«Δεν θα το άντεχα», είπε ταπεινά στον
εαυτό του, για να μην πει τίποτα για μένα.
Και δεν τον πήρα τότε. Αλλά τώρα δεν
ήξερα τι να κάνω με τον άτυχο άνθρωπο που μου εμπιστεύτηκε; Ως γραμματέας του
επισκόπου, είχα δύο δωμάτια στη διάθεσή μου: θα έδινα το ένα στον αδέξιο! Ή
μήπως να μην τον πάρω τώρα;
Με αυτές τις αντικρουόμενες σκέψεις,
στάθηκα δίπλα στην αψίδα των λειψάνων και ζήτησα από τους αγίους να με
καθοδηγήσουν: «Τι πρέπει να κάνω; Να τον πάρω μαζί μου; Ή, όπως και πριν, να
του στείλω χρήματα από τον μισθό μου για ένα μέρος να ζήσει κάπου στον κόσμο;»
Έχοντας προσευχηθεί και χωρίς να λάβω
καμία εσωτερική ανταπόκριση, παρ' όλα αυτά ένιωσα κάπως ηρεμία μέσα μου. Φίλησα
το καπάκι του τάφου (τα λείψανα των αγίων βρίσκονταν κάτω από μια κρύπτη, όχι
στη διαδικασία ανοίγματος) και στράφηκα προς την έξοδο. Η εκκλησία ήταν σχεδόν
άδεια. Ο κληρικός έσβηνε ήδη τα καντήλια. Στον νάρθηκα, είδα έναν λαϊκό, που
φαινομενικά εξέταζε με περιέργεια την αγιογραφία. Και μπροστά του, στη δεξιά
πλευρά, ήταν ένας άγγελος που κρατούσε έναν κύλινδρο στον οποίο ήταν γραμμένα
μεμονωμένα κεφαλαία γράμματα, τυχαία και όχι αλφαβητικά. Αυτά υποδήλωναν την αρχή
των κύριων ονομάτων: το Α. σήμαινε, για παράδειγμα, Αλέξανδρο ή Αλεξέι, μετά το
Π. σήμαινε Πέτρο, και ούτω καθεξής. Απέναντι, στην αριστερή πλευρά του νάρθηκα,
ήταν ένας άλλος ίδιος άγγελος - με τους ίδιους κύλινδρους, αλλά με διαφορετικά
γράμματα. Η σημασία τους ήταν η εξής: ο ένας, ο δεξιός άγγελος, έγραφε στο
«Βιβλίο της Ζωής» τα ονόματα όσων έμπαιναν στην ώρα τους, ενώ ο άλλος σημείωνε
όσους έφευγαν νωρίς ή χωρίς αιτία.
Και τότε, μπροστά στον δεξιό άγγελο,
είδα έναν προσκυνητή, το πρόσωπό του σχεδόν τρέμει καθώς άγγιζε έναν κύλινδρο.
Δεν μπορούσα να δω το πρόσωπό του πολύ καλά. Το κεφάλι του ήταν καλυμμένο με
σγουρά, αχτένιστα μαλλιά σε ένα λεπτό λινό χρώμα, που προμήνυαν την πνευματική
του καταγωγή. Ήταν ντυμένος με ένα φθαρμένο γκρι παλτό. Ήταν ίσως 25 ή 30 ετών.
Πιστεύοντας ότι ήταν ένας νεοφερμένος
προσκυνητής, που δεν ήταν ακόμη εξοικειωμένος με τα έθιμα του μοναστηριού, τον
πλησίασα από πίσω, τον άγγιξα απαλά με το χέρι μου και είπα:
«Αδελφέ! Μάλλον δεν ξέρεις ότι
μπορείς να πας στην μοναστική τράπεζα εδώ για να δειπνήσεις με άνδρες
προσκυνητές! Έλα, θα σου ξεναγήσω.»
Αλλά αυτός, χωρίς καν να γυρίσει προς
το μέρος μου, συνέχισε να κοιτάζει τα γράμματα του κύλινδρου και, δείχνοντας
μάλιστα με το δάχτυλό του προς αυτά, απάντησε:
- Όχι, κοίτα τι είναι γραμμένο εδώ.
Το κοίταξα αμέσως: και, φυσικά, δεν
υπήρχε τίποτα «γραμμένο» εκεί εκτός από τυχαία γράμματα—Α., Γ., Ν. και άλλα.
Αλλά πριν προλάβω να το πω αυτό, ο συνομιλητής μου συνέχισε:
«Βλέπεις: αν το διαβάσεις έτσι»,
είπε, απλώνοντας το λεπτό του δάχτυλο από αριστερά προς τα δεξιά, «τότε το
θεωρείς δικό σου. Αλλά αν το διαβάσεις αντίστροφα, μου δίνεις ένα καπίκι!»
«Θεέ μου!», σκέφτηκα, «είναι τόσο διορατικός.
Αυτή τη στιγμή προσευχόμουν κρυφά για αυτά ακριβώς τα λόγια, και τα είπε».
Ποιος είναι; Και ήθελα να του μιλήσω,
να μιλήσω... Αλλά έπρεπε να πάω για δείπνο. Και σχεδόν τον άρπαξα με τη βία και
τον έσυρα στην τραπεζαρία: και μετά θα μιλήσουμε.
Με ακολουθούσε υπάκουα, χαμογελώντας
τρυφερά, αλλά μυστηριωδώς. Συνέχιζε να μουρμουρίζει κάτι σιγά καθ' όλη τη
διάρκεια του γεύματος. Και τότε παρατήρησα ότι η ομιλία του ήταν περίεργη:
μερικές φορές πρόφερε ανόητες συλλαβές και ξαφνικά έβαζε μια απόλυτα σαφή φράση
ανάμεσά τους. Και συνέχιζε να χαμογελάει. Και τα μπλε μάτια του έδειχναν μια
πολύ έξυπνη έκφραση.
«Ανόητε!» πέρασε αστραπιαία από το
μυαλό μου. Εν τω μεταξύ, σαν να συνέχιζε τη διακεκομμένη συζήτηση για τον
«γραμμένο» Άγγελο, μου ξεκαθάρισε ότι καλύτερα να μην αναλάβω ένα τόσο
επικίνδυνο εγχείρημα, ένα κατόρθωμα πέρα από τις δυνάμεις μου.
Μετά το βραδινό γεύμα, έπρεπε να
επιστρέψω στην εκκλησία για την βραδινή προσευχή και μετά να πάω κατευθείαν για
ύπνο, καθώς έπρεπε να σηκωθώ για τον Όρθρο στις μία και μισή ή δύο το πρωί.
Ήλπιζα να μιλήσω με τον άγιο τρελό αύριο. Αλλά την επόμενη μέρα είχε μια σοβαρή
κρίση πυρετού. Η θερμοκρασία του ανέβηκε ψηλά. Κι όμως, συνέχισε να χαμογελάει
με ένα παιδικό χαμόγελο και να με κοιτάζει ευγενικά. Ξάπλωσε σε μια κούνια στη
σκηνή των κοινοτικών προσκυνητών. Κι όμως, επέτρεψα διακριτικά στον εαυτό μου
να τον ενοχλήσω με συζητήσεις για διάφορα θέματα. Η περίσταση ήταν πολύ
ασυνήθιστη για μένα. Ήταν η πρώτη, και μάλιστα η μόνη, φορά που έβλεπα έναν
άγιο τρελό, και μάλιστα, έναν γνήσιο, γεμάτο χάρη ασκητή, όχι έναν
αυτοαποκαλούμενο ονειροπόλο. Και ξαφνικά, εντελώς απροσδόκητα, όταν δεν το είχα
καν σκεφτεί, ο ίδιος άρχισε να μιλάει για τον προαναφερθέντα «πειρασμό».
«Γνώριζα μια γυναίκα...» και πάλι μια
σειρά από συλλαβές χωρίς νόημα. «Είχε γάτες να τρέχουν στο ταβάνι και αγγούρια
να πέφτουν στο πάτωμα. Ο εχθρός, ο εχθρός...» και πάλι συλλαβές, συλλαβές...
Και ξαφνικά, κοιτάζοντάς με ευθεία
στα μάτια, είπε:
«Και νομίζεις ότι έκανες κάτι
σπουδαίο; Λοιπόν, τώρα είναι απαλλαγμένη από βασανιστήρια, αλλά από την άλλη,
είναι απαλλαγμένη από ηρωικές πράξεις.»
Και αν αποφάσιζε να το υπομείνει, θα
είχε γίνει μάρτυρας: θα είχε λάβει ένα στέμμα!...
Και πάλι ένα σύνολο λέξεων.
Εγώ, άναυδος, παρέμεινα σιωπηλός: πώς
το ήξερε αυτό; Δεν τόλμησα καν να ρωτήσω. Ο Θεός αποκαλύπτει τα πάντα στους
αγίους με θαυματουργούς τρόπους.
Ο άγιος ανόητος δεν είχε πάει ποτέ
στην Αγία Πετρούπολη και, φυσικά, δεν γνώριζε ούτε είχε ακούσει για αυτή τη
γυναίκα.
Αργότερα, είπα γι' αυτόν σε μερικούς
από τους πρεσβύτερους· αποδείχθηκε ότι τον γνώριζαν ήδη:
- Αυτός είναι ο άγιος ανόητος από το
Ολονέτσκ.
Λαχταρούσα ακόμα τη χαρά της
επικοινωνίας μαζί του, αλλά προς λύπη μου, ξαφνικά εξαφανίστηκε από το Βαλαάμ.
Και έμεινα με τον διαρκώς ενοχλημένο, χωρίς χέρια άντρα. Λοιπόν! Προφανώς,
χρειαζόμουν κι εγώ κάποιο είδος «κατορθώματος». Πόσο καιρό θα έπρεπε να
κανονίσω για την I.F.L.; Και μόνο το 1917 ο Κύριος τον παρέδωσε σε άλλα, πιο
ταπεινά και ευγενικά χέρια...
Αυτή τη φορά, κανόνισα και πάλι να
λάβει ο άντρας χωρίς χέρια ένα μηνιαίο επίδομα. Αλλά δύο χρόνια αργότερα, μετά
από μια ακόμη αποτυχία, τελικά προσπάθησα να τον φιλοξενήσω. Και αντέξαμε μόνο
δύο εβδομάδες: κανένας από τους δύο μας δεν είχε την ταπεινότητα ή την υπομονή
για περισσότερα.
Και πάλι χωρίσαμε.
