Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου
Σάββατο 30 Μαΐου 2026
ΤΟ ΘΕΙΟΝ ΠΡΟΣΩΠΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟΝ ΤΟΥ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ .ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου - Καθηγητού.
ΤΟ ΘΕΙΟΝ ΠΡΟΣΩΠΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟΝ ΤΟΥ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου
- Καθηγητού
Η μεγάλη εορτή της Πεντηκοστής, αποτελεί
για την Εκκλησία μας ένας σπουδαίος εορτολογικός σταθμός. Την αγία αυτή ημέρα
εορτάζει και πανηγυρίζει λαμπρά το μεγάλο γεγονός της καθόδου του Παναγίου
Πνεύματος στην ομήγυρη των μαθητών του Κυρίου, ως συνεχιστής του απολυτρωτικού
έργου του Χριστού. Ο Κύριος και Θεός Παράκλητος είναι ο πρωτοστάτης αυτής της εορτής,
γι’ αυτό Τον τιμάμε και Τον προσκυνάμε αυτή τη λαμπρή ημέρα και επίσης είναι
αφιερωμένη η επόμενη ημέρα σε Εκείνον, η Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος. Η κάθοδός
Του στον κόσμο την ευλογημένη εκείνη ημέρα της Πεντηκοστής, στο υπερώο της
Ιερουσαλήμ (Πράξ.2:1) σήμανε αναμφίβολα μια νέα εποχή για την πορεία του κόσμου
και την ιστορία της σωτηρίας του ανθρωπίνου γένους.
Το Άγιον Πνεύμα δεν είναι κάποια
απρόσωπη δύναμη του Θεού, όπως βλάσφημα δίδασκαν και διδάσκουν οι ανά τους
αιώνες πνευματομάχοι αιρετικοί. Το Άγιον Πνεύμα είναι το τρίτο πρόσωπο της
Αγίας Τριάδος. Είναι Θεός αληθινός, διότι μετέχει της θείας ουσίας ισότιμα με
τον Πατέρα και τον Υιό. Είναι επίσης πρόσωπο αληθινό, προσωπικότητα
ενσυνείδητη, έχοντας τη δική Του υποστατική ιδιότητα, η οποία τον καθιστά
ξεχωριστή και μοναδική προσωπικότητα, χωρίς να συγχέεται με άλλο πρόσωπο.
Σύμφωνα με την βιβλική διδασκαλία, η οποία κατανοήθηκε ορθώς μόνο μέσα στην
Εκκλησία, το προσωπικό υποστατικό ιδίωμα του Κυρίου Παρακλήτου, τον Οποίο τον
καθιστά μοναδικό, είναι η αΐδια εκπόρευσή Του από τον Πατέρα.
Η αιρετική προσθήκη από την παπική
ετεροδοξία της βλάσφημης διδασκαλίας της εκ και του Υιού εκπορεύσεώς Του (Filioque), αποτελεί σοβαρή
εκτροπή από την βιβλική και αγιοπατερική διδασκαλία της αρχέγονης Εκκλησίας και
ανατροπή της χριστιανικής πίστεως περί υποστατικών ιδιωμάτων των Θείων Προσώπων
της Αγίας Τριάδος. Η φράγκικη αυτή σοβαρή κακοδοξία, η οποία ενσωματώθηκε στο
Σύμβολο της πίστεως το 1019 από την παπική εκκλησία και έγινε πίστη της,
αποτελεί την κυριότερη αιτία του σχίσματος του 1054 και το σοβαρότερο σημείο
αναφοράς των σχέσεων της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας και του παπισμού. Δεν
θα πρέπει να ξεχνάμε πως οι Δυτικοί θεωρούν εμάς τους ορθοδόξους αιρετικούς
διότι απορρίπτουμε την αιρετική διδασκαλία του Filioque!
Οι μετά το σχίσμα Πατέρες, Ομολογητές
και Διδάσκαλοι της Εκκλησίας μας, με προεξάρχοντες τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά
και τον Άγιο Μάρκο Εφέσου, έδωσαν τιτάνιους αγώνες κατά αυτής της αιρετικής
διδασκαλίας, διότι θεωρήθηκε από αυτούς ως μια ακόμα σοβαρή τριαδολογική
κακοδοξία, η οποία βεβηλώνει (το σχετικώς αποκεκαλυμμένο) μυστήριο της υπάρξεως
του Τριαδικού Θεού. Επιγραμματικά αναφέρουμε ότι η αιρετική πίστη του Filioque καταργεί την
μοναρχία της Θεότητος και δημιουργεί δύο αρχές στην Αγία Τριάδα. Συγχέει το
προσωπικό υποστατικό ιδίωμα του Πατρός, περί της εκπορεύσεως του Πνεύματος από
Αυτόν και υποβιβάζει τη θέση του Αγίου Πνεύματος στην ισότιμη ύπαρξή Του στη
Θεότητα, ως πρόσωπο, υπηρετούντος την θέληση του Πατρός και του Υιού! Αυτό
σημαίνει ότι η κακοδοξία αυτή η οποία δυστυχώς συντηρείται επιδεικτικά από τους
παπικούς, αποτελεί το σημαντικότερο εμπόδιο επαναπροσέγγισης Ορθοδοξίας και
δυτικών ετεροδόξων.
Πάμπολλα χωρία από την Παλαιά και την
Καινή Διαθήκη φανερώνουν περίτρανα τον ισότιμο ρόλο του Παναγίου Πνεύματος μαζί
με τα άλλα δύο Θεία Πρόσωπα της Τριάδος, στην διαδικασία της δημιουργίας του
κόσμου και της σωτηρίας του ανθρωπίνου γένους.
Η ενανθρώπιση του Υιού και Λόγου του Θεού
έγινε συνεργεία του Αγίου Πνεύματος. «Το
γαρ εν αυτή (τη Παρθένω) γεννηθέν εκ Πνεύματος εστίν Αγίου»
(Ματθ.1:20) διαβεβαίωσε ο
άγγελος Κυρίου στον Ιωσήφ και «Πνεύμα
Άγιον επελεύσεται επί σε και δύναμις υψίστου επισκιάσει σοι» (Λουκ.1:35)
ανήγγειλε ο αρχάγγελος Γαβριήλ στην Θεοτόκο. Το Άγιον Πνεύμα αναπαύεται στο
Χριστό (Ησ.61:1), παρίσταται στην Βάπτισή Του για την επιβεβαίωση της
μεσσιανικής Του ιδιότητος (Ματθ.3:15).
Τον στηρίζει ως άνθρωπο (Ματθ.4:1). Μέσω του Πνεύματος του Κυρίου
ευαγγελίζεται τους πτωχούς, ιατρεύει τους ασθενείς, κηρύσσει την ελευθερία
στους αιχμαλώτους και δίνει την ανάβλεψη των τυφλών (Λουκ.4:18). «Εν Πνεύματι Θεού» διώχνει τα δαιμόνια
(Ματθ.12:28). Το Άγιον Πνεύμα είναι ο σύνδεσμός Του με τον Πατέρα (Λουκ.10:21).
Ο Παράκλητος, «το Πνεύμα της αληθείας» θα γίνει ο συνεχιστής του απολυτρωτικού
έργου του Χριστού «εις τον αιώνα» (Ιωάν.14:15). Αυτός θα πάρει τη θέση Του στο
έργο της σωτηρίας, «εάν δε πορευθώ,
πέμψω αυτόν (τον Παράκλητον) προς ημάς και ελθών εκείνος ελέγξει τον κόσμον
περί αμαρτίας και περί δικαιοσύνης και περί κρίσεως … όταν έλθη εκείνος, το
Πνεύμα της αληθείας, οδηγήσει υμάς εις πάσαν την αλήθειαν» (Ιωάν.16:7,13)
διαβεβαίωσε ο Χριστός τους μαθητές Του, λίγο πριν το εκούσιο πάθος Του. Σε
ερώτηση των μαθητών προς τον Κύριο Ιησού Χριστό, μετά την ανάστασή Του: «Κύριε εν τω χρόνω τούτω αποκαθιστάνεις την
βασιλείαν τω Ισραήλ;», τους απάντησε πως «ουχ υμών γνώναι χρόνους ή καιρούς ους ο πατήρ έθετο εν τη ιδία εξουσία,
αλλά λήψεσθε δύναμιν επελθόντος του Αγίου Πνεύματος εφ’ υμάς, και έσεσθέ μοι
μάρτυρες εν τε Ιερουσαλήμ και εν πάση τη Ιουδαία και Σαμαρεία και έως εσχάτου
της γης» (Πράξ.1:6-8-). Με την έμμεση αυτή απάντησή Του ο Κύριος δήλωνε πως
η Βασιλεία του Θεού είναι η παρουσία του Αγίου Πνεύματος στην Εκκλησία Του. Η
αγία ημέρα της Πεντηκοστής είναι η απαρχή της εσχατολογικής εποχής, η οποία θα
περατωθεί με το τέλος της ανθρώπινης ιστορίας.
Η ευλογημένη επαγγελία του Χριστού
πραγματοποιήθηκε την αγία αυτή ημέρα. Το Πανάγιο Πνεύμα κατήλθε στο υπερώο της
Ιερουσαλήμ, όπου «ήσαν άπαντες
ομοθυμαδόν επί το αυτό» συναγμένοι οι άγιοι Απόστολοι (Πράξ.2:1). Ο ερχομός
Του ήταν σαν «εκ του ουρανού ήχος ώσπερ
φερομένης πνοής βιαίας» και η ορατή παρουσία Του ως «γλώσσαι ωσεί πυρός», το Οποίον «εκάθισέ τε εφ’ ένα έκαστον αυτών (των μαθητών)» (Πράξ.2:3-4).
Σύμφωνα με τον θεόπνευστο συγγραφέα του βιβλίου των Πράξεων των Αποστόλων, το «Ευαγγέλιον του Πνεύματος», όπως
αποκαλείται, μεταμόρφωσε κυριολεκτικά τους αγράμματους μαθητές σε νέες
δυναμικές προσωπικότητες, με πρώτο ορατό σημείο το φαινόμενο του «λαλείν ετέραις γλώσσες καθώς το Πνεύμα
εδίδου αυτοίς αποφθέγγεσθαι» (Πράξ.2:4). Έτερο απτό φαινόμενο της
προσωπικής τους μεταμορφώσεως υπήρξε η θαρραλέα ομιλία του αποστόλου Πέτρου
προς τους εκστατικούς, μπροστά στο παράδοξο φαινόμενο, όχλους της Ιερουσαλήμ
(Πραξ.2:1436). Το αποτέλεσμα ήταν συγκλονιστικό. Ο εμπνευσμένος από το Πνεύμα
του Θεού λόγος του κορυφαίου αποστόλου «κατενύγησε
την καρδίαν» των όχλων (Πράξ.2:37) με αποτέλεσμα να ζητούν από τους
αποστόλους: «τι ποιήσομεν άνδρες αδελφοί;».
Ο Πέτρος τους προέτρεψε: «μετανοήσατε,
και βαπτισθήτω έκαστος υμών επί το ονόματι Ιησού Χριστού εις άφεσιν αμαρτιών,
και λήψεσθε την δωρεάν του Αγίου Πνεύματος». Εκείνοι «ασμένως αποδεξάμενοι τον λόγον αυτού εβαπτίσθησαν, και προσετέθησαν τη
ημέρα εκείνη ψυχαί ωσεί τρισχίλιαι» (Πράξ.2:37-41). Έτσι γεννήθηκε το ορατό
επί γης στρατευόμενο μέρος της Εκκλησίας του Θεού. Η αγία Πεντηκοστή θεωρείται
ως η εν Αγίω Πνεύματι γενέθλιος ημέρα της Εκκλησίας!
Η
Αγία Εκκλησία είναι, σύμφωνα με την βιβλική θεολογία, το σώμα του
Χριστού και Αυτός η κεφαλή του σώματος (Εφεσ.5:23) Το Άγιο Πνεύμα είναι η ψυχή
του εκκλησιαστικού αυτού σώματος. Όπως στο φυσικό ανθρώπινο σώμα η ψυχή
ζωοποιεί
το σώμα, τι ίδιο και η
παρουσία του Παρακλήτου ζωοποιεί την Εκκλησία, κάνει το εκκλησιαστικό σώμα
εύρωστο και δυνατό και αθάνατο. Αυτό σημαίνει ότι τα μέλη του σώματος, οι
πιστοί, ζούμε μέσα στην Εκκλησία την όντως ζωή, χάρις στο ενοικούν σε Αυτή
Πνεύμα του Θεού. Μέσα σε αυτή υπάρχουμε, τρεφόμαστε με ουράνια τροφή,
κεχαριτωνόμαστε, αγιαζόμαστε και σωζόμαστε.
Το Άγιο Πνεύμα συνεχίζει το απολυτρωτικό
έργο του Χριστού μας μετά την εις Ουρανούς Ανάληψή Του. Αυτός διαχέει τις
άκτιστες δωρεές του Θεού στους ανθρώπους και ολόκληρη τη δημιουργία. Αυτός
είναι ο πραγματικός τελετουργός των Ιερών Μυστηρίων, μέσω των οποίων οι πιστοί
αγιάζονται και σώζονται. Αυτός καθιστά τους λειτουργούς της Εκκλησίας
κεχαριτωμένα όργανά Του, για την επιτέλεση του σωστικού έργου του λαού του
Θεού. Αυτός εμπνέει πνεύματα προφητείας και σοφίας. Αυτός διαφυλάσσει την
Εκκλησία από τις επιβουλές των οργάνων της πλάνης και του ψεύδους (Ιωάν.16:13).
Αυτός μοιράζει χαρίσματα στους πιστούς (Α΄Κορ.12:4) και πραγματοποιεί την
υιοθεσία τους στο Θεό (Γαλ.4:6). Αυτός συγκροτεί όλον τον θεσμό της Εκκλησίας
(Λουκ.24:49).
Ο Κύριος και Θεός Παράκλητος ενοικεί στην
Εκκλησία του Χριστού και επεργάζεται την σωτηρία μας. Χρειάζεται όμως και τη
δική μας συγκατάθεση για να πραγματοποιηθεί αυτή. Ας ανοίξουμε διάπλατα τις
πύλες ψυχής μας και ας Του επιτρέψουμε να εισέλθει σε αυτή να μας καθαρίσει από
κάθε ρύπο αμαρτίας, να μας φωτίσει με τον δικό Του φωτισμό και να μας
ανακαινίσει σε νέες θεοειδείς υπάρξεις.
«ΠΑΝΤΑ ΧΟΡΗΓΕΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΟ ΑΓΙΟΝ» . (Θεολογικό σχόλιο στην εορτή του Αγίου Πνεύματος) . ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου - Καθηγητού.
«ΠΑΝΤΑ ΧΟΡΗΓΕΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΟ ΑΓΙΟΝ»
(Θεολογικό
σχόλιο στην εορτή του Αγίου Πνεύματος)
ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου
- Καθηγητού
Η μεγάλη εορτή της Πεντηκοστής, την οποία
η Εκκλησία μας εορτάζει και πανηγυρίζει λαμπρά, φέρνει στη σκέψη όλων ημών των
πιστών το τρίτο Πρόσωπο της Τριαδικής Θεότητας, το Πνεύμα το Άγιο, τον
Παράκλητο, κι’ αυτό διότι, το Θείο Αυτό Πρόσωπο είναι ο πρωτοστάτης αυτής της
εορτής. Η κάθοδός Του στον κόσμο την ευλογημένη εκείνη ημέρα της Πεντηκοστής,
στο υπερώο της Ιερουσαλήμ (Πράξ.2,1) σήμανε μια νέα εποχή για την πορεία του
κόσμου και την ιστορία της σωτηρίας του ανθρωπίνου γένους.
Για τον πολύ κόσμο και δυστυχώς και για πολλούς πιστούς ο Κύριος και
Θεός μας Άγιον Πνεύμα είναι o «μεγάλος άγνωστος»
και λίαν δυσχερής η κατανόησή Του. Δεν είναι άμοιρη ευθυνών βεβαίως η δυτικής
εμπνεύσεως εικονογραφία της Αγίας Τριάδος, η οποία παρουσιάζει τον Θεό
Παράκλητο με τη απαράδεκτη πτηνομορφική παράσταση περιστεράς, με συνέπεια να
μην εκλαμβάνεται από τους μη έχοντας θεολογική παιδεία και εκκλησιαστική
συνείδηση, ως θείον Πρόσωπο, αλλά ως μια απλή συμβολική παράσταση κάποιας
αφηρημένης δυνάμεως του Θεού. Επί τη ευκαιρία είναι ανάγκη η εν λόγω εικονική
παράσταση της Αγίας Τριάδος να αποσυρθεί από την ορθόδοξο λατρεία και να
αντικατασταθεί από την συμβολική
παράσταση των τριών αγγέλων της Φιλοξενίας του Αβραάμ. Αυτή είναι η γνήσια
ορθόδοξη εικονογράφηση του Τριαδικού Θεού.
Το Άγιον Πνεύμα δεν είναι κάποια
απρόσωπη δύναμη του Θεού, όπως βλάσφημα δίδασκαν και διδάσκουν οι ανά τους
αιώνες πνευματομάχοι αιρετικοί. Το Άγιον Πνεύμα είναι το τρίτο πρόσωπο της
Αγίας Τριάδος. Είναι Θεός αληθινός, διότι μετέχει της θείας ουσίας ισότιμα με
τον Πατέρα και τον Υιό. Είναι επίσης πρόσωπο αληθινό, προσωπικότητα
ενσυνείδητη, έχοντας τη δική Του υποστατική ιδιότητα, η οποία τον καθιστά
ξεχωριστή και μοναδική προσωπικότητα, χωρίς να συγχέεται με άλλο πρόσωπο.
Σύμφωνα με την βιβλική διδασκαλία, η οποία κατανοήθηκε ορθώς μόνο μέσα στην
Εκκλησία, το προσωπικό υποστατικό ιδίωμα του Κυρίου Παρακλήτου, τον Οποίο τον
καθιστά μοναδικό, είναι η αΐδια εκπόρευσή Του από τον Πατέρα.
Το Άγιον Πνεύμα ήταν πάντοτε παρόν,
μαζί με τα άλλα δύο Θεία Πρόσωπα της Τριάδος, στην διαδικασία της δημιουργίας
του κόσμου και της σωτηρίας του ανθρωπίνου γένους. «Πνεύμα Κυρίου πεπλήρωκε την οικουμένην» (Σοφ.Σολ.1,7). Είναι το
Πνεύμα του Θεού (Ματθ.12:28), το Οποίο επισκιάζει, διαπερνά και ζωογονεί τα
πάντα. Τακτοποιεί και ωραιοποιεί την δημιουργία του Θεού. «Εξαποστελείς το πνεύμα σου, και κτισθήσονται, και ανακαινιείς το
πρόσωπον της γης» αναφωνεί ο ψαλμωδός (Ψαλμ.103,30). Το «Πνεύμα του Κυρίου» (Πράξ.5,9)
μεταμορφώνει ανθρώπινες προσωπικότητες της προχριστιανικής αρχαιότητος ώστε να
γίνουν όργανα της θείας βουλήσεως για την σωτηρία του ανθρωπίνου γένους, όπως
οι προφήτες, οι οποίοι έγιναν οι διαμήνυες του θελήματος του Θεού στον κόσμο
(Εβρ.1,1).
Η ενανθρώπιση του Υιού και Λόγου του
Θεού έγινε συνεργεία του Αγίου Πνεύματος. «Το
γαρ εν αυτή (τη Παρθένω) γεννηθέν εκ Πνεύματος εστίν Αγίου» (Ματθ.1,20)
διαβεβαίωσε ο άγγελος Κυρίου στον Ιωσήφ και «Πνεύμα Άγιον επελεύσεται επί σε και δύναμις υψίστου επισκιάσει σοι»
(Λουκ.1,35) ανήγγειλε ο αρχάγγελος Γαβριήλ στην Θεοτόκο. Το Άγιον Πνεύμα
αναπαύεται στο Χριστό (Ησ.61,1), παρίσταται στην Βάπτισή Του για την
επιβεβαίωση της μεσσιανικής Του ιδιότητος (Ματθ.3,15). Τον στηρίζει ως άνθρωπο (Ματθ.4,1). Μέσω του
Πνεύματος
του Κυρίου ευαγγελίζεται
τους πτωχούς, ιατρεύει τους ασθενείς, κηρύσσει την ελευθερία στους αιχμαλώτους
και δίνει την ανάβλεψη των τυφλών (Λουκ.4,18). «Εν
Πνεύματι Θεού» διώχνει τα δαιμόνια (Ματθ.12,28). Το Άγιον Πνεύμα
είναι ο σύνδεσμός Του με τον Πατέρα (Λουκ.10,21).
Ο Παράκλητος, «το Πνεύμα της αληθείας», θα γίνει ο συνεχιστής του απολυτρωτικού
έργου του Χριστού «εις τον αιώνα»
(Ιωάν.14,15). Αυτός θα πάρει τη θέση Του στο έργο της σωτηρίας, «εάν δε πορευθώ, πέμψω αυτόν (τον
Παράκλητον) προς ημάς και ελθών εκείνος ελέγξει τον κόσμον περί αμαρτίας και
περί δικαιοσύνης και περί κρίσεως … όταν έλθη εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας,
οδηγήσει υμάς εις πάσαν την αλήθειαν» (Ιωάν.16,7.13) διαβεβαίωσε ο Χριστός
τους μαθητές Του, λίγο πριν το εκούσιο πάθος Του. Σε ερώτηση των μαθητών προς
τον Κύριο Ιησού Χριστό, μετά την ανάστασή Του: «Κύριε εν τω χρόνω τούτω αποκαθιστάνεις την βασιλείαν τω Ισραήλ;»,
τους απάντησε πως «ουχ υμών γνώναι
χρόνους ή καιρούς ους ο πατήρ έθετο εν τη ιδία εξουσία, αλλά λήψεσθε δύναμιν
επελθόντος του Αγίου Πνεύματος εφ’ υμάς, και έσεσθέ μοι μάρτυρες εν τε
Ιερουσαλήμ και εν πάση τη Ιουδαία και Σαμαρεία και έως εσχάτου της γης»
(Πράξ.1,6-8-). Με την έμμεση αυτή απάντησή Του ο Κύριος δήλωνε πως η Βασιλεία
του Θεού είναι η παρουσία του Αγίου Πνεύματος στην Εκκλησία Του. Η αγία ημέρα
της Πεντηκοστής είναι η απαρχή της εσχατολογικής εποχής, η οποία θα περατωθεί
με το τέλος της ανθρώπινης ιστορίας.
Η ευλογημένη επαγγελία του Χριστού
πραγματοποιήθηκε την αγία αυτή ημέρα. Το Πανάγιο Πνεύμα κατήλθε στο υπερώο της
Ιερουσαλήμ, όπου «ήσαν άπαντες
ομοθυμαδόν επί το αυτό» συναγμένοι οι άγιοι Απόστολοι (Πράξ.2,1). Ο ερχομός
Του ήταν σαν «εκ του ουρανού ήχος ώσπερ
φερομένης πνοής βιαίας» και η ορατή παρουσία Του ως «γλώσσαι ωσεί πυρός», το Οποίον «εκάθισέ τε εφ’ ένα έκαστον αυτών (των μαθητών)» (Πράξ.2,3-4).
Σύμφωνα με τον θεόπνευστο συγγραφέα του βιβλίου των Πράξεων των Αποστόλων, το «Ευαγγέλιον του Πνεύματος», όπως
αποκαλείται, μεταμόρφωσε κυριολεκτικά τους αγράμματους μαθητές σε νέες
δυναμικές προσωπικότητες, με πρώτο ορατό σημείο το φαινόμενο του «λαλείν ετέραις γλώσσες καθώς το Πνεύμα
εδίδου αυτοίς αποφθέγγεσθαι» (Πράξ.2,4). Έτερο απτό φαινόμενο της
προσωπικής τους μεταμορφώσεως υπήρξε η θαρραλέα ομιλία του αποστόλου Πέτρου
προς τους εκστατικούς, μπροστά στο παράδοξο φαινόμενο, όχλους της Ιερουσαλήμ
(Πραξ.2,1436). Το αποτέλεσμα ήταν συγκλονιστικό. Ο εμπνευσμένος από το Πνεύμα
του Θεού λόγος του κορυφαίου αποστόλου «κατενύγησε
την καρδίαν» των όχλων (Πράξ.2,37) με αποτέλεσμα να ζητούν από τους
αποστόλους: «τι ποιήσομεν άνδρες αδελφοί;».
Ο Πέτρος τους προέτρεψε: «μετανοήσατε,
και βαπτισθήτω έκαστος υμών επί το ονόματι Ιησού Χριστού εις άφεσιν αμαρτιών,
και λήψεσθε την δωρεάν του Αγίου Πνεύματος». Εκείνοι «ασμένως αποδεξάμενοι τον λόγον αυτού εβαπτίσθησαν, και προσετέθησαν τη
ημέρα εκείνη ψυχαί ωσεί τρισχίλιαι» (Πράξ.2,37-41). Έτσι γεννήθηκε επί γης
στρατευόμενο μέρος της Εκκλησίας του Θεού. Η αγία Πεντηκοστή θεωρείται ως η εν
Αγίω Πνεύματι γενέθλιος ημέρα της Εκκλησίας!
Η
Αγία Εκκλησία είναι, σύμφωνα με την βιβλική θεολογία, το σώμα του
Χριστού και Αυτός η κεφαλή του σώματος (Εφεσ.5,23) Το Άγιο Πνεύμα είναι η ψυχή
του εκκλησιαστικού αυτού σώματος. Όπως στο φυσικό ανθρώπινο σώμα η ψυχή
ζωοποιεί το σώμα, τι ίδιο και η παρουσία του Παρακλήτου ζωοποιεί την Εκκλησία,
κάνει το εκκλησιαστικό σώμα εύρωστο και δυνατό και αθάνατο. Αυτό σημαίνει ότι
τα μέλη του σώματος, οι πιστοί, ζούμε μέσα στην Εκκλησία την όντως ζωή, χάρις
στο ενοικούν σε Αυτή Πνεύμα του Θεού. Μέσα σε αυτή υπάρχουμε, τρεφόμαστε με
ουράνια τροφή, φωτιζόμαστε, χαριτωνόμαστε, αγιαζόμαστε και σωζόμαστε.
Το Άγιο Πνεύμα συνεχίζει το απολυτρωτικό
έργο του Χριστού μας μετά την εις Ουρανούς Ανάληψή Του. Αυτός διαχέει τις
άκτιστες δωρεές του Θεού στους ανθρώπους και ολόκληρη τη δημιουργία. Αυτός
είναι ο πραγματικός τελετουργός των Ιερών Μυστηρίων, μέσω των οποίων οι πιστοί
αγιαζόμαστε και σωζόμαστε. Αυτός καθιστά τους λειτουργούς της Εκκλησίας
κεχαριτωμένα όργανά Του, για την επιτέλεση του σωστικού έργου του λαού του
Θεού. Αυτός εμπνέει πνεύματα προφητείας και σοφίας. Αυτός διαφυλάσσει την
Εκκλησία από τις επιβουλές των οργάνων της πλάνης και του ψεύδους (Ιωάν.16,13).
Αυτός μοιράζει χαρίσματα στους πιστούς (Α΄Κορ.12,4) και πραγματοποιεί την
υιοθεσία τους στο Θεό (Γαλ.4,6). Αυτός συγκροτεί όλον τον θεσμό της Εκκλησίας
(Λουκ.24,49).
Η παρουσία λοιπόν του Κυρίου Παρακλήτου στην Εκκλησία είναι τόσο σημαντική, ώστε, κατά τον Ιερό Χρυσόστομο: «Ει μη Πνεύμα παρήν, ουκ αν συνέστη η Εκκλησία» (Ε.Π.50,459). Εμείς οι συνειδητοί πιστοί δεν έχουμε παρά να κλείνουμε γόνυ λατρείας και προσκυνήσεως προς Αυτόν και να Του ζητήσουμε φωτισμό γνώσεως και ψυχοσωματική κάθαρση από κάθε ρύπο αμαρτίας. Είναι ανάγκη, τέλος, να θέσουμε τον άκτιστο φωτισμό Του ως άσβεστη δάδα ασφαλούς πορείας στην δυσχερή επίγεια πορεία μας.
«ΕΚΧΕΩ ΑΠΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΜΟΥ ΕΠΙ ΠΑΣΑΝ ΣΑΡΚΑ»
«ΕΚΧΕΩ
ΑΠΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΜΟΥ ΕΠΙ ΠΑΣΑΝ ΣΑΡΚΑ»
(Θεολογικό σχόλιο στην εορτή της Πεντηκοστής)
ΛΑΜΠΡΟΥ ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου - Καθηγητού
Η αγία εορτή της Πεντηκοστής είναι ένας
ξεχωριστός σταθμός στον εορτολογικό κύκλο του ενιαυτού για την Εκκλησία μας.
Αυτή μαζί με το Πάσχα αποτελούν τις αρχαιότερες εορτές, οι οποίες ανάγονται ως
τους αποστολικούς χρόνους. Η μεγάλη αυτή εορτή προβάλλει ως ανακεφαλαίωση του
λυτρωτικού επί γης έργου του Σωτήρος μας Χριστού και ως νέα δυναμική αφετηρία
της υλοποιήσεως και ολοκληρώσεως του θείου σχεδίου για τη σωτηρία του
ανθρωπίνου γένους και ολοκλήρου της δημιουργίας.
Η εορτή της Πεντηκοστής συστήθηκε από
την Εκκλησία μας, μαζί με πολλές άλλες εορτές, υπό την επίδραση αντίστοιχης
εορτής του Ιουδαϊσμού, φυσικά με εντελώς άλλο νόημα και περιεχόμενο, όπως
τονίζει ο άγιος Αυγουστίνος (Epist.55).
Οι Εβραίοι πράγματι εόρταζαν τη δική τους Πεντηκοστή, η οποία απείχε πενήντα
ημέρες από την εορτή του νομικού Πάσχα. Ονομάζονταν «Εορτή των Εβδομάδων»
(Εξ.34,22 και Δευτ.16,10) και ποιούνταν κατ’ αυτήν η μνεία της χορηγήσεως του
Νόμου στον Μωυσή, πενήντα ημέρες από τον εορτασμό του πρώτου Πάσχα στην έρημο
του Σινά (Εξ.19,1). Διαρκούσε μία ημέρα και προσφέρονταν οι απαρχές της νέας
συγκομιδής των καρπών της γης, τα «πρωτογεννήματα» στο ναό της
Ιερουσαλήμ, ως ευχαριστία στο χορηγό των αγαθών Θεό.
Με την εορτή της νομικής αυτής εορτής
συνέπεσε το μεγάλο γεγονός της καθόδου του Παναγίου Πνεύματος στο υπερώο της
Ιερουσαλήμ, πενήντα ημέρες μετά την λαμπροφόρο Ανάσταση του Κυρίου μας Ιησού
Χριστού. Όπως μας εξιστορεί με ακρίβεια ο θεόπνευστος συγγραφέας των «Πράξεων
των Αποστόλων», ευαγγελιστής Λουκάς, «εν
τω συμπληρούσθαι την ημέραν της πεντηκοστής ήσαν άπαντες (οι απόστολοι)
ομοθυμαδόν επί τω αυτό. Και άφνω εκ του ουρανού ήχος ώσπερ φερομένης πνοής
βιαίας, και επλήρωσεν όλον τον οίκον ου ήσαν καθήμενοι και ώφθησαν αυτοίς
διαμεριζόμεναι γλώσσαι ωσεί πυρός, εκάθισέ τε εφ’ ένα έκαστον αυτών, και
επλήσθησαν άπαντες Πεύματος Αγίου, και
ήρξατο λαλείν ετέραις γλώσσαις καθώς το Πνεύμα εδίδου αυτοίς αποφθέγγεσθαι»
(Πράξ.2,1-4).
Το μέγα και θαυμαστό γεγονός της καθόδου
του Παναγίου Πνεύματος είναι μια από τις σπάνιες θεοφάνιες της ιστορίας. Ο Θεός
Παράκλητος, υπό ορατή μορφή «γλωσσών ωσεί πυρός», κατήλθε στη γη, για να
αποτελειώσει το έργο της σωτηρίας μας, ως συνεχιστής του απολυτρωτικού έργου
του Χριστού. Δε θα μπορούσε άλλωστε να μην είναι θαυμαστή η χαρμόσυνη κάθοδός
Του. Έπρεπε οι άγιοι απόστολοι να νοιώσουν αυτή την πρωτόγνωρη εμπειρία, προκειμένου
ολόκληρη η ψυχοσωματική τους υπόσταση να πλημμυρίσει από την θεία ενέργεια,
ώστε να μην μείνει σ΄ αυτούς η παραμικρή αμφιβολία ότι η αποστολή τους ήταν
θεόσταλτη. Να αποβάλλουν από μέσα τους όλους εκείνους τους ενδοιασμούς που
είχαν ως τότε, σχετικά με το θείο πρόσωπο και το έργο του Σωτήρα Χριστού και να
απαγκιστρωθούν πλήρως από τις κοντόφθαλμες μικροεθνικιστικές ιουδαϊκές
αντιλήψεις περί του Μεσσία. Μόνο με αυτή την οντολογική τους βάπτιση με την
ενέργεια και τα χαρίσματα του Παναγίου Πνεύματος θα μπορούσαν να αναλάβουν τον
ευαγγελισμό της ανθρωπότητας.
Ο Κύριος πριν το εκούσιο πάθος Του είχε
προαναγγείλει στους μαθητές Του για την κάθοδο του Παναγίου Πνεύματος και τα
θαυμάσια αποτελέσματά της στην ανθρωπότητα.. «Καθίσατε εν τη πόλει
Ιερουσαλήμ, έως ου ενδύσησθε δύναμιν εξ’
ύψους» (Λουκ.24,48) τους παρήγγειλε. Κατά την διάρκεια της
δραματικής ομιλίας
Του, στο υπερώο της
Ιερουσαλήμ, μετά το μυστικό δείπνο, τους έδωσε τη μεγάλη και ελπιδοφόρα
υπόσχεση πως όταν Αυτός απέλθει από τον κόσμο θα στείλει τον Παράκλητο να είναι
μαζί τους ενδυναμωτής, φωτιστής, παρήγορος και οδηγός έως τη συντέλεια του
κόσμου, «ο δε Παράκλητος, το Πνεύμα το
Άγιον, ό πέμπψει ο πατήρ εν τω ονόματί μου, εκείνος υμάς διδάξει πάντα και
υπομνήσει υμάς πάντα ά είπον υμίν» (Ιωάν.14,26). Είναι χαρακτηριστική μια
ακόμη φράση Του: «Έτι πολλά έχω λέγειν
υμίν, αλλ’ ου δύνασθε βαστάζειν άρτι. Όταν έλθη εκείνος, το Πνεύμα της
αληθείας, οδηγήσει υμάς εις πάσαν την αλήθειαν» (Ιωάν.16,12-13). Η
κατανόηση του θείου λόγου του Χριστού θα είναι έργο του Παρακλήτου. Το κριτήριο
αλήθειας της Εκκλησίας θα είναι η εσαεί παρουσία Του σ’ Αυτήν. Αυτή είναι μια
ηχηρή απάντηση σε όλους εκείνους οι οποίοι «διαπιστώνουν» πλάνες στην αγία
Εκκλησία, ως ευθεία βλασφημία κατά του Αγίου Πνεύματος, το Οποίο ενυπάρχει στην
Εκκλησία για να την οδηγεί «εις πάσαν
την αλήθειαν»!
Είναι επίσης αξιοπαρατήρητο το γεγονός
ότι ο Κύριος υποσχέθηκε μεταμορφωτική ενδυνάμωση στους μαθητές Του «λήψασθε δύναμιν επελθόντος του Αγίου
Πνεύματος» (Πράξ.1,8). Όντως, Το μεγάλο θαύμα συντελέσθηκε ευθύς, αφότου «επλήσθησαν
άπαντες Πνεύματος Αγίου» (Πράξ.2,4). Οι πρώην φοβισμένοι «δια τον φόβον των Ιουδαίων»
(Ιωάν.20,19) απόστολοι, μεταμορφώθηκαν σε ισχυρές προσωπικότητες, σε
χαλύβδινους χαρακτήρες, σε άκαμπτους τύπους, σε άφοβους και διαπρύσιους κήρυκες
του νέου θείου μηνύματος. Άνοιξαν αμέσως τα ερμητικά ολόκλειστα πορτοπαράθυρα
του υπερώου και από το άδυτο κρησφύγετό τους εμφανίστηκαν στους εξώστες
κηρύττοντας με πρωτοφανές θάρρος στα πλήθη τον Αναστάντα Κύριο!
Ο επικεφαλής των αποστόλων Πέτρος κήρυξε
στους εκστατικούς Ιουδαίους, οι οποίοι είχαν συρρεύσει στην αγία πόλη από
διάφορα μέρη του κόσμου, εξηγώντας τους το εξαίσιο θαύμα της ημέρας και κύρια
το θαυμαστό φαινόμενο της γλωσσολαλιάς, το οποίο δεν ήταν προϊόν μέθης, όπως
υποστήριζαν κάποιοι, αλλά πλήρωση των δωρεών του Θεού. Τόνισε ιδιαίτερα πως
αυτό είναι εκπλήρωση επαγγελιών Του, δια των προφητών Του και ιδίως του Ιωήλ, ο
οποίος επτά αιώνες πριν είχε μεταφέρει τα λόγια του Θεού ως εξής: «Και έσται μετά ταύτα και εκχεώ από του
Πνεύματός μου επί πάσαν σάρκα, και προφητεύσουσιν οι υιοί υμών και αι θυγατέρες
υμών, και οι πρεσβύτεροι υμών ενύπνια ενυπνιασθήσονται και οι νεανίσκοι υμών
οράσεις όψονται΄ και επί τους δούλους μου και τας δούλας μου εν ταις ημέραις εκείναις εκχεώ από του
Πνεύματός μου… και έσται πας ος αν επικαλέσηται το όνομα Κυρίου, σωθήσεται»
(Ιωήλ3,1-3). Ο θεόπνευστος προφήτης, αφού είχε προφητεύσει με τρόπο αλληγορικό,
μα αξιοθαύμαστο την κακοδαιμονία της μεταπτωτικής προχριστιανικής εποχής,
αναγγέλλει τον ερχομό του Παρακλήτου, ο Οποίος εγκαινιάζει μια νέα εποχή,
πλημμυρισμένη από τις σωτήριες χάρες και δωρεές του Θεού. Από εκείνη την
ευλογημένη ημέρα αρχίζει η νέα εσχατολογική περίοδος της ιστορίας, η οριζόμενη
στη θεολογία μας ως «Ογδόη Ημέρα»,
οποία με έναν ασήμαντο σταθμό, το σωματικό θάνατο των πιστών, εκτείνεται στους
ατελεύτητος αιώνες.
Η ημέρα της Πεντηκοστής θεωρείται ως η
γενέθλιος ημέρα της Εκκλησίας μας. Όντως, το πύρινο και εμπνευσμένο κήρυγμα του
αποστόλου Πέτρου καρποφόρησε στις ψυχές των χιλιάδων ακροατών του. Σαν τα
φρυγμένα από τη δίψα ελάφια, σύμφωνα με έκφραση του Ψαλμωδού (Ψαλμ.41,1),
προσέλαβαν τη σωτήρια ομιλία, ως ουράνιο βάλσαμο. «Ακούσαντες κατενύγησαν τη καρδία» (Πράξ.2,37». Πίστεψαν και
βαπτίσθηκαν αυθημερόν. «Ασμένως
αποδεξάμενοι τον λόγον αυτού εβαπτίσθησαν, και προσετέθησαν τη ημέρα εκείνη
ψυχαί ωσεί τρισχίλιαι» (Πραξ.2,41), αφού «έλαβον την δωρεάν του Αγίου Πνεύματος» (Πραξ.2,39). Είναι
επίσης σημαντικό ότι ο
απόστολος Πέτρος τους επισήμανε πως «υμίν γαρ εστιν η επαγγελία και τοις
τέκνοις υμών και πάσι τοις εις μακράν» (Πράξ.2,39), θέλοντας να τονίσει τον
πανανθρώπινο χαρακτήρα της εν Χριστώ σωτηρίας.
Το γεγονός της καθόδου του Παναγίου
Πνεύματος την ημέρα της Πεντηκοστής αποτελεί για την Εκκλησία μας πρωταρχική
αφετηρία για την μετέπειτα πορεία Της στους αιώνες. Ο Θεός Παράκλητος είναι πια
ο κύριος της Εκκλησίας από εκείνη την ευλογημένη ημέρα και οδηγεί το σωτήριο
σκάφος ασφαλώς στη σωστική του πλεύση. Αυτός δίνει ζωή στους πιστούς και δύναμη
να πορεύονται προς τη σωτηρία. «Όσοι γαρ Πνεύματι Θεού άγονται, τονίζει
ο απόστολος Παύλος, ούτοι εισίν υιοί Θεού. Ου γαρ ελάβετε πνεύμα δουλείας
πάλιν εις φόβον, αλλ’ ελάβετε πνεύμα υιοθεσίας, εν ω κράζομεν΄ αββά ο πατήρ.
Αυτό το Πνεύμα συμμαρτυρεί τω πνεύματι ημών ότι εσμέν τέκνα Θεού. Ει δε τέκνα
και κληρονόμοι, κληρονόμοι μεν Θεού, συγκληρονόμοι δε Χριστού, είπερ
συμπάσχομεν ίνα και συνδοξασθώμεν» (Ρωμ.8,114-17). Αυτός ο περίφημος
περιεκτικός αποστολικός λόγος εκφράζει με τον καλλίτερο τρόπο την άφατη ευλογία,
που λάβαμε την αγία ημέρα της Πεντηκοστής. Χάρις στην έλευση του Θεού
Παρακλήτου, από δούλοι της αμαρτίας, γίναμε όχι απλά ελεύθεροι, αλλά τέκνα και
κληρονόμοι του Θεού και συγκληρονόμοι του Κυρίου Ιησού Χριστού. Απολαμβάνουμε
πια τη θεία υιοθεσία (Γαλ.4,5). Μεγαλύτερη ευεργεσία από αυτή δεν θα μπορούσε
να υπάρξει!
Η παρουσία του Παναγίου Πνεύματος είναι
εμφανής στην Εκκλησία και την ιστορία. Αντικειμενική μελέτη της πορείας του
κόσμου στο χρόνο και το χώρο αποδεικνύει περίτρανα, πως αυτός δεν είναι ίδιος
με εκείνον της προ της Πεντηκοστής περιόδου. Ο Θεός είναι πια μαζί μας και οι
ακένωτες χάριτές Του πλημμυρίζουν τον κόσμο και ολάκερη την πλάση Του. Η
αξιολογικά κατιούσα πορεία της προχριστιανικής περιόδου όχι μόνο σταμάτησε,
αλλά, χάρις στην αγιαστική ενέργεια του Παρακλήτου, παραμερίζεται σταδιακά και
σταθερά η κακοδαιμονία του κόσμου και ξαναβρίσκει αυτός τη σωστή του θέση στη
θεία πλάση. Το ανθρώπινο γένος ξαναβρήκε την αυθεντική του φύση, όπως αυτή
βγήκε από τα χέρια του Δημιουργού του. Η αγία Εκκλησία είναι πια το θείο
εργαστήριο όπου τελεσιουργείται η σωτηρία και η θέωση των ανθρωπίνων προσώπων.
Το ενδημούν σε Αυτή Άγιο Πνεύμα αγιάζει και κεχαριτώνει όλους όσους ελεύθερα
αποφασίσουν να σωθούν. Η δική τους απόφαση και προσπάθεια μέσα στην Εκκλησία
μεταμορφώνονται σε σωστική πορεία, χάρις στις ακένωτες δωρεές και τα χαρίσματα
Εκείνου. Στη θεολογική γλώσσα η σωτηρία μας απορρέει από την απολυτρωτική θυσία
του Χριστού, ενεργοποιημένη από τη χάρη του Παναγίου Πνεύματος.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας μας κατανόησαν
νωρίς τη μεγάλη σημασία του γεγονότος της Πεντηκοστής. Τρανό παράδειγμα, όπως
ήδη αναφέραμε, είναι η αρχαιότητα της μεγάλης εορτής και η βάπτιση των
κατηχουμένων κατ’ αυτήν. Ο ιερός Χρυσόστομος, σε μια υπέρμετρη ενθουσιαστική
του έξαρση για τη σπουδαιότητα της εορτής, τόνισε πως «δυνάμεθα αεί
Πεντηκοστήν επιτελείν» (P.G.50,454)! Πρέπει η ζωή μας
να είναι μια διαρκής Πεντηκοστή. Να ζούμε αδιάκοπα το μυστήριο των δωρεών και
χαρίτων του Παναγίου Πνεύματος. Και συνεχίζει ο ιερός Πατήρ, επισημαίνοντας τον
ζωοδότη ρόλο του Παρακλήτου στην Εκκλησία του Θεού τονίζει: «ει μη Πνεύμα
παρήν, ουκ αν συνέστη η Εκκλησία΄ ει δε συνίσταται η Εκκλησία, εύδηλον ότι
Πνεύμα πάρεστιν» (P.G.50,459). Με άλλα λόγια το
Άγιο Πνεύμα είναι η ψυχή της Εκκλησίας. Επίσης ο άγιος Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός
τόνισε ιδιαζόντως τον σωστικό ρόλο του Παρακλήτου στην Εκκλησία και ύμνησε με
την άφθαστη ποιητική του γραφίδα την θεσπέσια εορτή της Πεντηκοστής. Σε έναν
από τους πολλούς ποιητικούς του λόγους έγραψε:
«Πεντηκοστήν εορτάζομεν
και Πνεύματος επιδημίαν… Τούτο το Πνεύμα συνδημιουργεί μεν Υιώ και την κτίσιν
και την ανάστασιν…» (P.G.36,436)!
Η αγία εορτή της Πεντηκοστής είναι λοιπόν για τους Χριστιανούς και ιδιαίτερα μας τους Ορθοδόξους πιστούς, οι οποίοι αποτελούμε την αληθινή Εκκλησία του Χριστού, ένας σημαντικός σταθμός εορταστικής ευωχίας και πλούσιου πνευματικού ανεφοδιασμού. Κατά την λαμπρή ακολουθία της γονυκλισίας, η οποία τελείται με ευλάβεια στους ναούς αυτή τη μεγάλη ημέρα, κλίνουμε ταπεινά τα γόνατά μας, προκειμένου να προσκυνήσουμε τον ουράνιο Βασιλέα, το Θεό Παράκλητο, να μας αγιάσει. Να έλθει να σκηνώσει στις ψυχοσωματικές μας υπάρξεις και να μας καθαρίσει από όλες τις βρωμερές κηλίδες, που λερώνουν την αυθεντική θεοδημιούργητη φύση μας. Τον παρακαλούμε ευλαβικά να φωτίσει τη σκοτισμένη από την αμαρτία και τις αμαρτωλές μας έξεις διάνοιά μας και να μας πληρώσει με θείο φωτισμό γνώσεως και επίγνωσης του μόνου αληθινού Θεού. Τον ικετεύουμε να μας πλημμυρίσει με τα ακένωτα θεία χαρίσματά Του και να μας γεμίσει με τις ουράνιες θεόσταλτες δωρεές Του, ώστε η ύπαρξή μας να μεταβληθεί σε θεοειδές έσοπτρο της δικής Του καθαρότητας και αγιότητας. Έχουμε απόλυτη ανάγκη της διαρκούς παρουσίας Του στη ζωή μας για να μπορούμε, χάρις σ’ Αυτόν, να πορευόμαστε στον επίγειο και εφήμερο βίο μας με ασφάλεια, να αντιμετωπίζουμε τον κόσμο, ο οποίος «όλος εν τω πονηρώ κείται» (Α΄Ιωάν.5,19) νικηφόρα και να σωζόμαστε από «της γενεάς της σκολιάς ταύτης» (Πράξ.2,41), ασφαλώς, όπως τρανώς διακήρυξε ο απόστολος Πέτρος την αγία ημέρα της Πεντηκοστής.
Άγιος Σωφρόνιος Σαχάρωφ του Έσσεξ.Οι Ιουδαίοι προσεύχονταν με την λογική τους. Την ημέρα της Πεντηκοστής δόθηκε στους Αποστόλους το Άγιον Πνεύμα ως πύρινες γλώσσες και κατάλαβαν ένα άλλο είδος προσευχής, την καρδιακή προσευχή. Πρώτη φορά προσεύχονταν με την καρδιά τους…
Άγιος
Σωφρόνιος Σαχάρωφ του Έσσεξ
Οι
Ιουδαίοι προσεύχονταν με την λογική τους. Την ημέρα της Πεντηκοστής δόθηκε
στους Αποστόλους το Άγιον Πνεύμα ως πύρινες γλώσσες και κατάλαβαν ένα άλλο
είδος προσευχής, την καρδιακή προσευχή. Πρώτη φορά προσεύχονταν με την καρδιά
τους…
Η αληθινή
προσευχή προς τον αληθινό Θεό είναι κοινωνία με το Πνεύμα του Θεού, το Οποίο
προσεύχεται μέσα μας. Αυτό μας κάνει να γνωρίσουμε τον Θεό· οδηγεί το πνεύμα
μας σε κατάσταση θεωρίας της αιωνιότητος.
Ο
αληθινός χριστιανός ζει μέσα στο Πνεύμα το Άγιο, με την πίστη στον Ιησού
Χριστό. Το Άγιο Πνεύμα αιχμαλωτίζει ακόμα και το σώμα μας με τη γλυκύτατη αγάπη
του ελευθερώνοντάς το από τη δουλεία των παθών.
Το Άγιο
Πνεύμα έρχεται όταν είμαστε δεκτικοί. Δεν βιάζει.
Μας
πλησιάζει με τόση διάκριση που πιθανόν να μην το αντιληφθούμε.
Ας
ερευνήσουμε μήπως υπάρχει καμιά άλλη παρουσία που μπορεί να εμποδίζει την
είσοδο του Αγίου Πνεύματος στις ψυχές μας.
Δεν
πρέπει να αναμένουμε τον Θεό να εισέλθει βίαια στις ψυχές μας χωρίς τη
συγκατάθεσή μας.
Ο Θεός
σέβεται και δεν ασκεί πίεση πάνω στον άνθρωπο. Είναι καταπληκτικό πώς ο Θεός
ταπεινώνεται μπροστά μας.
Μας αγαπά
με μία τρυφερή αγάπη. Όχι υπεροπτικά όχι χωρίς τη συγκατάθεσή μας.
Όταν του
ανοίγουμε τις καρδιές μας, κυριαρχεί μέσα μας η πεποίθηση, ότι αυτός είναι
πράγματι ο Πατέρας μας. Τότε η ψυχή λατρεύει με αγάπη.
Μην
παραλείπετε να παρακαλείτε κάθε μέρα τον Θεό να σας δίνει το Άγιο Πνεύμα, τη χάρη,
για να εκπληρώνετε και να αφομοιώνετε τις εντολές του Χριστού, μέχρις ότου γίνουν
δεύτερη φύση σας.
Όταν ο
νους μας είναι εξ ολοκλήρου στραμμένος προς τον Θεό, παύουν όλα τα ερωτήματα.
Δεν υπάρχει πια παρά ένα ερώτημα: Πώς να αποκτήσουμε το Πνεύμα μέσα μας και να
το φυλάξουμε.
Για να
φυλάξουμε τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, οφείλουμε ν’ απέχουμε από κάθε λογισμό
που δεν αρέσει στον Θεό, μας λέει ο Γέροντας Σιλουανός. Ιδού το έργο μας. Ιδού
η πνευματική μας καλλιέργεια. Εφόσον πρόκειται για την αιώνια σωτηρία, αυτό δεν
τελειώνει ποτέ. Αρχίζουμε και ξαναρχίζουμε χωρίς τέλος.
Δεν είναι
εύκολη υπόθεση να διατηρούμε την έμπνευση ενώ είμαστε περικυκλωμένοι από τα
παγωμένα νερά του κόσμου ο οποίος δεν προσεύχεται.
Ο Θεός
έριξε τη θεία φλόγα στη γη και προσευχόμαστε σ΄Αυτόν να φλογίσει τις ψυχές μας
να μην υπερνικηθούμε από το κοσμικό ψύχος και να μην επισκιάσει κανένα μαύρο
σύννεφο αυτήν τη λαμπρή φλόγα. Στην πράξη της προσευχής η ανθρώπινη διάνοια
βρίσκει την ευγενέστερη έκφρασή της.
Ώ Άγιο
Πνεύμα, παντοδύναμε Θεέ
φιλάνθρωπε
Παράκλητε και παντοδύναμε Υπερασπιστή,
Δοτήρα
της σοφίας και φως της αποκαλύψεως,
που με
την κάθοδο σου έφερες στα πέρατα του κόσμου
τη
μοναδική αληθινή γνώση του Θεού.
Έλα μέσα
μας, παρότι σε λυπούμε διαρκώς.
Φώτισε
μας και αγίασε μας
Και με τη
Θεία σου παρηγοριά
Θεράπευσε
και δόσε παρηγοριά στις καρδιές μας.
Η αγάπη
είναι για να ζει εντός και για τον αγαπώμενο του οποίου η ζωή γίνεται ζωή μας.
Η αγάπη οδηγεί στην μοναδικότητα του Όντος. Έτσι και στην Αγία Τριάδα. «Ο Πατήρ
ηγάπησε τον Υιόν» (Ιωάν. 3,35). Αυτός ζη εν τω Υιώ και εν τω Αγίω Πνεύματι. Και
ο Υιός «μένει εν τη αγάπη του Πατρός» (Ιωάν. 15,10) και εν τω Αγίω Πνεύματι.
Και το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται αιώνια από τον Πατέρα και ζη εν Αυτώ και
αναπαύεται εν τω Υιώ. Αυτή η αγάπη κάνει το σύνολο του Θείου Όντος μονάδα
αιώνια. Κατά τον τύπο αυτής της ενότητας το ανθρώπινο γένος πρέπει να γίνει
ένας άνθρωπος. («εγώ και ο Πατήρ μου έν εσμέν» (Ιωάν. 10,30)). «Ίνα πάντες έν
ώσι καθώς συ πάτερ, εν εμοί καγώ εν σοι, ίνα και αυτοί εν ημίν έν ώσι» (Ιωάν.
17,21).
Η εντολή
του Χριστού είναι η προέκταση της ουράνιας αγάπης στα γήινα όρια.
Αναλογιζόμενος το περιεχόμενό της εξομοιώνει τη ζωή του ανθρώπινου γένους με τη
ζωή του Τριαδικού Θεού. Η χαραυγή της κατανοήσεως αυτού του μυστηρίου έρχεται
με την προσευχή για όλο τον κόσμο σαν ένα άνθρωπο.
Η εντός
ημών κατοίκηση του Πατρός και του Υιού και αδιαιρέτως από αυτούς του Αγίου
Πνεύματος, θα δώσει σ’ εμάς την αληθινή γνώση του Θεού.
Όταν το
Άγιο Πνεύμα κατοικήσει μέσα μας, μας οδηγεί να ζήσουμε την αγάπη που μας δόθηκε
ως εντολή από το Χριστό· αισθανόμαστε μέχρι τα κατάβαθά μας ότι αυτή είναι η
μόνη φυσική κατάσταση για το αθάνατο πνεύμα μας, και σ’ αυτή την κατάσταση
αντιλαμβανόμαστε τη θεϊκή παγκοσμιότητα του Χριστού και των εντολών του. Αυτή
είναι η αλήθεια, που δεν επιτρέπει καμιά αμφιβολία στο νου ή στην καρδιά. Είναι
η σωτηρία που διδάσκεται από την Εκκλησία.
Το Πνεύμα
αναπαύεται μέσα στον αληθινό χριστιανό και τον περιβάλλει από παντού. Και τούτο
συμβαίνει με την πίστη στο Χριστό. Αυτή είναι η πορεία. Η πίστη προσελκύει το
Άγιο Πνεύμα, ενώ το Άγιο Πνεύμα ενισχύει την πίστη, φροντίζει για σένα, σε
ενισχύει, ενθαρρύνει τη διακαή επιθυμία σου για τη βασιλεία του Θεού …
Η
χριστιανική πίστη είναι αποτέλεσμα της παρουσίας του Αγίου Πνεύματος μέσα μας,
και η ψύχη το γνωρίζει αυτό. Το Άγιο Πνεύμα πείθει την ψυχή ότι δε θα πεθάνει
και ο θάνατος δε θα κυριαρχήσει πάνω σ’ αυτή.
Μόνο η
αμαρτία μπορεί να καταπνίξει μέσα μας τη θεία πνοή.
«Συ ο
Ίδιος προσεύχου εντός μου» ήταν η συνεχής αίτηση του Φιλαρέτου, Μητροπολίτου
Μόσχας τον περασμένο αιώνα. Επίσης έχομε και τη μαρτυρία του Απ. Παύλου που
λέγει: «Ότι δε εστε υιοί, εξαπέστειλεν ο Θεός το Πνεύμα του Υιού αυτού εις τας
καρδίας υμών κράζον· αββά ο Πατήρ» (Γαλ. 4,6). Η αληθινή προσευχή ενεργεί στα
εσώτερα βάθη της ψυχής, που συνήθως κρύβουμε από τους οφθαλμούς των έξω.
Αρχιμανδρίτου
Σωφρονίου Σαχάρωφ, «Η ζωή Του ζωή μου».
Δίψα για το ζων ύδωρ της Πεντηκοστής… Αρχιμανδρίτης Ζαχαρίας Ζαχάρου.
Δίψα για το ζων ύδωρ της Πεντηκοστής…Αρχιμανδρίτης Ζαχαρίας Ζαχάρου
Το Άγιον Πνεύμα επισκέπτεται τον άνθρωπο ως πύρινη γλώσσα. Με το πέρασμα του χρόνου η παρουσία Του στον άνθρωπο αυξάνεται φωτοβολώντας ολοένα και πιο λαμπρά, ωσότου καταυγάσει σε θαυμάσια και τέλεια ημέρα (Παροιμ. 4,18). Το Άγιο Πνεύμα είναι το ζων ύδωρ που αναβλύζει «αλλόμενον εις ζωήν αιώνιον» (Ιωάν. 4,14). Όσοι διψούν γι’ αυτό θα πιούν με ευφροσύνη. Αν όμως δεν μας συνέχει πνευματική δίψα, δεν έχουμε μερίδιο σε Αυτό. Ακριβώς για τον λόγο αυτό ο χρόνος που έχουμε στη διάθεση μας, πριν φθάσει η δική μας Πεντηκοστή, αποτελεί εξαιρετική ευκαιρία, ώστε να διεγείρουμε μέσα μας την ευλογημένη αυτή δίψα για τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος.
Πριν από το πάθος και τη Σταύρωσή Του ο Κύριος ανήγγειλε ότι θα πήγαινε στον Πατέρα, αλλά δεν θα άφηνε τους μαθητές Του ορφανούς, δηλαδή απαράκλητους. Υποσχέθηκε ότι θα προσευχόταν στον Πατέρα να τους αποστείλει το Πνεύμα που θα σκήνωνε μέσα τους για πάντα (Ιωάν. 14,16-18). Ωστόσο ακόμη και αυτοί οι μεγάλοι και άγιοι Απόστολοι έμειναν ορφανοί επί δέκα περίπου ημέρες, από την ημέρα της Αναλήψεως του Διδασκάλου τους ως την Πεντηκοστή. Στη διάρκεια των τριών ετών που ήταν μαζί τους ο Κύριος, καθώς και μετά την Ανάσταση, είχαν δεχθεί την ευγενή, τρυφερή και γεμάτη χάρη περιποίηση Του. Είχαν κοσμηθεί με πολλά χαρίσματα: ανάσταση νεκρών, εκδίωξη δαιμονίων, θεραπεία ασθενούντων και εξουθενημένων (Ματθ. 10,8). Εντούτοις και αυτοί έμειναν ορφανοί για λίγο καιρό, ώστε να αποκτήσουν προσωπική εμπειρία των λόγων του Κυρίου: «Χωρίς εμού ου δύνασθε ποιείν ουδέν» (Ιωάν. 15,5). Ο πρώτος Παράκλητος ήταν ο Ίδιος ο Χριστός· τους είχε παρηγορήσει πάντοτε με τον λόγο Του. Αλλά η εμπειρία της εγκαταλείψεως, της πτωχεύσεως και της μοναξιάς ήταν αναγκαία, ώστε να φουντώσει στις καρδιές τους η δίψα για το ζων ύδωρ της Πεντηκοστής.
Στην Παλαιά Διαθήκη, την ημέρα της Πεντηκοστής οι Εβραίοι εόρταζαν τη μνήμη της παραδόσεως του Νόμου στον προφήτη Μωυσή, εγχαραγμένου σε λίθο από τα χέρια του Θεού. Αλλά ο νόμος εκείνος δεν θα τους οδηγούσε ποτέ στην ελευθερία του Πνεύματος (Β’ Κορ. 3,3-7), αφού κανείς δεν μπορούσε να τελειωθεί με αυτόν (Εβρ. 7,19). Σκοπός του ήταν να προετοιμάσει τους ανθρώπους για το πλήρωμα του χρόνου, οπότε ο νόμος του πνεύματος θα εγχαρασσόταν στις πλάκες της καρδιάς τους. Έτσι, όταν ήλθε η ημέρα της Πεντηκοστής, δέκα ημέρες μετά την Ανάληψη του Κυρίου, συντελέσθηκε ένα αληθινά κοσμοϊστορικό γεγονός. Καθώς οι μαθητές ήσαν συγκεντρωμένοι όλοι μαζί αναμένοντας τον Κύριο με πνευματική δίψα, προσευχόμενοι και τελώντας την κλάση του άρτου, όπως Εκείνος τους είχε παραγγείλει, τους επισκίασε το Πνεύμα το Άγιο, ο άλλος Παράκλητος. Είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι το Άγιο Πνεύμα κατήλθε κατά την κλάση του άρτου, την ώρα που οι Απόστολοι τελούσαν την Ευχαριστία, σημείο από τα πολλά που φανερώνουν ότι τη στιγμή εκείνη γεννιόταν στον κόσμο η αποστολική Εκκλησία.
(Αρχιμ. Ζαχαρία (Ζάχαρου), Πιστοί στη διαθήκη της Αγάπης, εκδ. Ι. Μ. Τιμίου Προδρόμου, Έσσεξ Αγγλίας 2012, σ. 58-78)
Βιώνουμε την Πεντηκοστή όταν κοινωνούμε το Σώμα και το Αίμα του Χριστού… Αρχιμ. Ζαχαρία Ζάχαρου.
Αρχιμ.
Ζαχαρία Ζάχαρου
Σκιαγραφήσαμε
διαδοχικά: τις προπαρασκευαστικές δοκιμασίες που υπομένουμε με καρτερία, την
Πεντηκοστή του Ονόματος του Χριστού και την Πεντηκοστή του λόγου του Θεού. Οι
δύο τελευταίες συνίστανται στην αδιάλειπτη μελέτη του Ονόματος Του και του
λόγου Του μέσα στην καρδιά μας. Αλλά εξίσου βιώνουμε την Πεντηκοστή όταν
κοινωνούμε το Σώμα και το Αίμα του Χριστού, που μας διαφυλάσσουν μέσα στους
όρους της διαθήκης, την οποία έχουμε συνάψει: Να μη ζούμε πια για τους εαυτούς
μας αλλά μόνο για τον Λυτρωτή μας, όπως λέμε σε κάποια από τις ευχαριστήριες
ευχές μετά τη Θεία Μετάληψη.
Ο Ίδιος ο
Κύριος υποσχέθηκε: «Ο τρώγων μου την σάρκα και πίνων μου το αίμα εν εμοί μένει,
καγώ εν αυτώ. Καθώς απέστειλε με ο ζων Πατήρ καγώ ζω δια τον Πατέρα, και ο
τρώγων με κακείνος ζήσεται δι’ εμέ» (Ιωάν. 6,56-57). Σταδιακά συναισθανόμαστε
ότι με τη μετάληψη του Σώματος και του Αίματος του Χριστού μετέχουμε στην
καινοποιό ζωή του Ίδιου του Θεού. «Το πνεύμα εστι το ζωοποιούν, η σαρξ ουκ
ωφελεί ουδέν», λέει ο Κύριος (Ιωάν. 6,63), και με το ζωηφόρο αυτό Πνεύμα Του
γεμίζει όλα όσα Του προσφέρουμε, για να μας τα επιστρέψει ανακαινισμένα. Στη
Λειτουργία ανταλλάσσεται η δική μας πρόσκαιρη ζωή με τη δική Του την αιώνια. Η
ανταλλαγή αυτή είναι επίσης η Πεντηκοστή μας, στην οποία λαμβάνουμε Πνεύμα
επουράνιο.
Οι
φανερώσεις του Αγίου Πνεύματος μας διδάσκουν ακόμη τη στάση που οφείλει να
τηρεί η καρδιά για την περιφρούρηση του δώρου της χάριτος. Όταν ο Κύριος
απονέμει στον άνθρωπο το πολυτελές και εύθραυστο χάρισμα του ταπεινού Αγίου
Πνεύματός Του, η ορθή ανταπόκριση του ευεργετημένου ανθρώπου είναι να το
σφραγίσει και να το αποθησαυρίζει μέσα στην καρδιά του. Αν προβεί σε επίδειξη
του δωρήματός του υποκινούμενος από υπερηφάνεια, όχι μόνο θα το χάσει, αλλά θα
προκαλέσει και τον αδελφό του. Η προβολή των χαρισμάτων μας συνιστά αθέτηση της
δεύτερης εντολής του Θεού, γιατί με την ενέργεια μας αυτή σφετεριζόμαστε τον
χώρο που ανήκει στον αδελφό μας. Οφείλουμε πάντοτε να παραχωρούμε όλο τον χώρο
στον πλησίον μας και να κρατούμε μόνο ελάχιστο μέρος για τον εαυτό μας.
Ο
Γέροντας Σωφρόνιος έχει βαθειά επίγνωση ότι η πνευματική αυτή αρχή διενεργείται
τέλεια στους κόλπους της Αγίας Τριάδος. Όταν ο Χριστός ήλθε στον κόσμο, δεν
είπε τίποτε για τον Εαυτό Του, μαρτυρώντας μόνο όσα του είχαν δοθεί από τον
Πατέρα (Ιωάν. 12,49). Παρομοίως, ο άλλος Παράκλητος, το Πνεύμα της αληθείας,
δεν προφέρει τίποτε δικό Του, αλλά προσκομίζει διηνεκή μαρτυρία για τον Χριστό,
αφού δική Του αγαλλίαση είναι η υπόμνηση των λόγων του Σωτήρα (Ιωάν. 14,26).
Εδώ αναγνωρίζουμε την ολοκληρωτική αλληλοπεριχώρηση των Προσώπων της Αγίας
Τριάδος, την «κένωσή» τους σε αιώνιο επίπεδο, όπως ο Γέροντας Σωφρόνιος το
εξέφραζε.
Κάθε
Υπόσταση –Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα– δέχεται τη μαρτυρία της αλήθειάς Της από
τις δύο άλλες Υποστάσεις. Καμία δεν προτείνει τον Εαυτό Της, αλλά προσφέρει όλο
τον χώρο στις άλλες δύο. Στο βιβλίο του Ο ΑΓΙΟΣ ΣΙΛΟΥΑΝΟΣ Ο ΑΘΩΝΙΤΗΣ, ο
Γέροντας καταγράφει σε υποσημείωση το σπουδαίο αυτό ήθος που διασώζεται ακόμη
σήμερα στο Άγιον Όρος. Οι μοναχοί αγωνίζονται να κρύψουν στο βάθος της υπάρξεώς
τους οποιοδήποτε δώρημα της χάριτος και να μη φανερώσουν την εσωτερική τους
κατάσταση. Αυτό δεν είναι μόνο θέμα προφυλάξεως των ίδιων από την κενοδοξία ή
την αυταρέσκεια, αλλά αποτελεί επίσης ιερό χρέος σεβασμού προς τον πνευματικό
χώρο των άλλων. Η σημείωση είναι συνοπτική, αλλά εκφράζει την ουσία της
παραδόσεως και καταδεικνύει τη διάθεση της καρδιάς, στην οποία αναπαύεται
περισσότερο το Άγιο Πνεύμα.
Ζαχαρίας Ζαχάρου – Αρχιμανδρίτης
Μετά τον συσσεισμό, το Πνεύμα της αληθείας





