Σαράντα ημέρες πριν από τα Χριστούγεννα...Η προσμονή της μεγάλης γιορτής στο Βυζάντιο.

Σαράντα ημέρες πριν από τα Χριστούγεννα...Η προσμονή της μεγάλης γιορτής στο Βυζάντιο.

Καθώς ο Νοέμβριος προχωρούσε και οι ημέρες γίνονταν ολοένα μικρότερες, οι άνθρωποι του Βυζαντίου ετοιμάζονταν για μία από τις σημαντικότερες γιορτές του χρόνου: τη Γέννηση του Χριστού. Η προετοιμασία δεν άρχιζε με στολισμούς και γιορτές, αλλά με μια περίοδο νηστείας και προσευχής. Από τις 15 Νοεμβρίου έως την παραμονή των Χριστουγέννων, η Εκκλησία καλούσε τους πιστούς να προετοιμαστούν πνευματικά για τη μεγάλη ημέρα. Ωστόσο, αυτή η σαρανταήμερη διάρκεια δεν υπήρχε πάντοτε. Στους πρώτους αιώνες οι συνήθειες διέφεραν από τόπο σε τόπο και χρειάστηκε να φτάσουμε στον 12ο αιώνα για να καθιερωθεί στην Κωνσταντινούπολη η νηστεία των σαράντα ημερών.Για μια βυζαντινή οικογένεια, η νηστεία των Χριστουγέννων επηρέαζε και το καθημερινό τραπέζι.Το κρέας και τα γαλακτοκομικά απομακρύνονταν από τη διατροφή, ενώ τη θέση τους έπαιρναν όσπρια, λαχανικά, ψωμί, ελιές και φρούτα της εποχής.Οι κανόνες για το ψάρι, το λάδι και το κρασί διέφεραν ανάλογα με την ημέρα και τη μοναστική ή λαϊκή παράδοση. Παράλληλα, οι πιστοί συμμετείχαν στις εκκλησιαστικές ακολουθίες και προετοιμάζονταν για τη μεγάλη γιορτή. Στα σπίτια των εύπορων και των φτωχότερων οικογενειών οι συνθήκες ζωής ήταν διαφορετικές, όμως η προσμονή των Χριστουγέννων αποτελούσε κοινό στοιχείο της θρησκευτικής τους ζωής.Όσο πλησίαζαν τα Χριστούγεννα, οι εκκλησίες του Βυζαντίου γέμιζαν με ύμνους που μιλούσαν για τη Γέννηση του Χριστού. Από τις 21 Νοεμβρίου, στη γιορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου, ακουγόταν ήδη ο χαρμόσυνος ύμνος «Χριστός γεννάται, δοξάσατε», προαναγγέλλοντας τη μεγάλη ημέρα. Ιδιαίτερη θέση κατείχε η υμνογραφία του Ρωμανού του Μελωδού, που έζησε τον 6ο αιώνα και συνέθεσε το περίφημο κοντάκιο της Γεννήσεως, με την αρχή «Η Παρθένος σήμερον τον υπερούσιον τίκτει». Μέσα από αυτές τις μελωδίες και τις ιερές ακολουθίες, οι πιστοί γνώριζαν την ιστορία της Γέννησης και προετοιμάζονταν να γιορτάσουν ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της χριστιανικής πίστης.Καθώς πλησίαζε η 25η Δεκεμβρίου, η μακρά περίοδος της νηστείας έφτανε στο τέλος της. Στις εκκλησίες οι ακολουθίες αποκτούσαν ολοένα πιο εορταστικό χαρακτήρα, ενώ οι οικογένειες προετοιμάζονταν για το χριστουγεννιάτικο τραπέζι, ανάλογα με τις δυνατότητές τους. Στην Κωνσταντινούπολη, η αυτοκρατορική αυλή τιμούσε τη Γέννηση του Χριστού με επίσημες τελετές, ενώ στις πόλεις και στα χωριά η γιορτή αποτελούσε σημαντική στιγμή της θρησκευτικής και οικογενειακής ζωής. Πίσω από τους πέτρινους τοίχους των σπιτιών, μέσα στις κρύες ημέρες του Δεκεμβρίου, οι άνθρωποι περίμεναν τη χαρμόσυνη ημέρα που θα έφερνε το τέλος της νηστείας. Και κάπως έτσι, πριν από πολλούς αιώνες, τα Χριστούγεννα έφταναν στο Βυζάντιο, μέσα από σαράντα ημέρες προετοιμασίας, πίστης και προσμονής.