H (προσ)ευχή “ Ὁ ἐν παντὶ καιρῷ, καὶ πάσῃ ὥρᾳ…”

H (προσ)ευχή “ Ὁ ἐν παντὶ καιρῷ, καὶ πάσῃ ὥρᾳ…” λέγεται σε καθημερινή βάση σε διάφορες εκκλησιαστικές ακολουθίες, είναι όμως γνωστή κυρίως από την ακολουθία των Χαιρετισμών (στην πραγματικότητα, βέβαια, δεν ανήκει στους Χαιρετισμούς αλλά στο Μικρό Απόδειπνο, στο οποίο συνάπτονται οι Χαιρετισμοί). Προς το τέλος αυτής της ευχής, θα βρούμε τη φράση “Τείχισον ἡμᾶς ἁγίοις σου ἀγγέλοις, ἵνα τῇ παρεμβολῇ αὐτῶν φρουρούμενοι καὶ ὁδηγούμενοι καταντήσωμεν εἰς τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως…”. Σε μια πρώτη κατανόηση, η λέξη “παρεμβολή” φαίνεται να έχει τη σημερινή σημασία, όπως όμως θα δούμε, έχει μια πιο συγκεκριμένη σημασία, βασισμένη στην αγιογραφική της χρήση.

Στην Αγία Γραφή λοιπόν η λέξη “παρεμβολή” μπορεί να σημαίνει “στράτευμα”, “στρατιωτική παράταξη (ιδίως για μάχη)”, “φρουρά”, “στρατόπεδο” - “στρατώνας”, “στρατοπέδευση”. 

Τα παραδείγματα είναι πολλά. Από την Καινή Διαθήκη, ενδεικτικά αναφέρουμε τα χωρία Πράξ. 21:37 (“Μέλλων τε εἰσάγεσθαι εἰς τὴν παρεμβολὴν ὁ Παῦλος λέγει τῷ χιλιάρχῳ” = “Και καθώς επρόκειτο να εισαχθεί ο Παύλος στο στρατόπεδο, λέει στον χιλίαρχο”) και Εβραίους 11:34 (“παρεμβολὰς ἔκλιναν ἀλλοτρίων” = “έτρεψαν σε φυγή εχθρικά στρατεύματα”).

Από την Παλαιά Διαθήκη, χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα 32:1-2 από τη Γένεση: “καὶ ἀναβλέψας εἶδε παρεμβολὴν Θεοῦ παρεμβεβληκυῖαν, καὶ συνήντησαν αὐτῷ οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ. εἶπε δὲ Ἰακώβ, ἡνίκα εἶδεν αὐτούς· παρεμβολὴ Θεοῦ αὕτη· καὶ ἐκάλεσε τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου Παρεμβολαί” (“και σηκώνοντας το βλέμμα του [ο Ιακώβ], είδε παρατεταγμένο θεϊκό στράτευμα, και τον συνάντησαν οι άγγελοι του Θεού. Και είπε ο Ιακώβ όταν τους είδε: ‘Στρατόπεδο του Θεού είναι αυτό’. Και ονόμασε τον τόπο εκείνο ‘Στρατόπεδα’ ”).

Έχουμε, επίσης, στο βιβλίο της Ιουδίθ (στίχ. 7:7) τη φράση “καὶ ἐπέστησεν αὐταῖς παρεμβολὰς ἀνδρῶν πολεμιστῶν” ( = “και εγκατέστησε σ’ αυτές [στις πηγές των υδάτων] φρουρές ανδρών πολεμιστών”).

Ανάλογη είναι και η σημασία του ρήματος “παρεμβάλλω”. Ενδεικτικά, στο Α΄ Μακκαβαίων 10:77 έχουμε: “καὶ παρενέβαλε τρισχιλίαν ἵππον καὶ δύναμιν πολλὴν” ( = “και παρέταξε σε μάχη τρεις χιλιάδες ιππείς και πολύ πεζικό”).

Επίσης, στο χωρίο Έξοδος 14:9 έχουμε τη φράση “καὶ εὕροσαν αὐτοὺς παρεμβεβληκότας παρὰ τὴν θάλασσαν” ( = “και τους βρήκαν να έχουν στρατοπεδεύσει δίπλα στη [Νεκρά] θάλασσα”).

Αλλά πολύ οικεία στους πιστούς είναι η φράση τού 33ου ψαλμού (ο οποίος διαβάζεται, μεταξύ άλλων, και στο τέλος της Προηγιασμένης Θ. Λειτουργίας) “παρεμβαλεῖ ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν καὶ ῥύσεται αὐτούς” ( = “ όσους έχουν φόβο Κυρίου θα τους περικυκλώνει προστατευτικά άγγελος Κυρίου, στρατοπεδεύοντας γύρω τους, και θα τους προφυλάσσει”). 

Με την τελευταία αυτή φράση, την αναφερόμενη σε άγγελο Κυρίου, επιστρέφουμε στη φράση με την οποία ξεκινήσαμε (“Τείχισον ἡμᾶς ἁγίοις σου ἀγγέλοις, ἵνα τῇ παρεμβολῇ αὐτῶν φρουρούμενοι καὶ ὁδηγούμενοι καταντήσωμεν εἰς τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως…”), διευκρινίζοντας ότι το ρήμα “καταντήσωμεν” δεν έχει την αρνητική/υποτιμητική σημασία που έχει σήμερα, αλλά σημαίνει (ουδέτερα) “φθάνω κάπου”, “καταλήγω”.

Έτσι, η φράση αυτή θα μπορούσε να αποδοθεί ως εξής: “Περιτείχισέ μας με τους αγίους σου αγγέλους, ώστε, φρουρούμενοι και οδηγούμενοι από την εμπεδωμένη ισχυρή τους παρουσία, να φθάσουμε/καταλήξουμε στην ενότητα της πίστεως…”.

Ανδρέας Μοράτος