Οι τρεις στίχοι του Συναξαρίου του Όρθρου τής 25ης Μαρτίου έχουν ως εξής:

Οι τρεις στίχοι του Συναξαρίου του Όρθρου τής 25ης Μαρτίου έχουν ως εξής:

“ Ἤγγειλεν Υἱὸν ἄγγελος τῇ Παρθένῳ, 

   Πατρὸς μεγίστης βουλῆς μέγαν. 

   Γήθεο τῇ Μαρίῃ ἔφατ’ ἄγγελος εἰκάδι πέμπτῃ”.

Εδώ έχουμε να κάνουμε με έναν σπάνιο γλωσσικό θησαυρό, ένα εκπληκτικό κομψοτέχνημα λόγου, ένα α(νεκ)τίμητο μαργαριτάρι, μέσα στο οποίο, σε λίγα “τετραγωνικά” λέξεων, συμπλέκονται αριστουργηματικά πολύτιμες θεολογικές αλήθειες, λογοτεχνικά σχήματα, εκφραστικό μεγαλείο…

Η συντακτική σειρά των λέξεων στους δύο πρώτους στίχους έχει ως εξής:

“ Ἄγγελος ἤγγειλε τῇ Παρθένῳ Υἱὸν μέγαν, μεγίστης βουλῆς Πατρός”.

Εδώ έχουμε έμμεσα μια αποσαφήνιση του παλαιοδιαθηκικού χωρίου Ησαΐας 9:6: “καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλῆς ἄγγελος”. Ο “μεγάλης βουλῆς ἄγγελος” είναι το ενανθρωπήσαν δεύτερο πρόσωπο της Αγ. Τριάδος, δηλ. ο Χριστός, ενώ η “μεγάλη βουλή” είναι η μεγάλη (μεγάλης σημασίας) απόφαση του πρώτου προσώπου της Αγ. Τριάδος, δηλ. του Θεού Πατρός, να λάβει χώρα αυτή η ενανθρώπηση του δευτέρου προσώπου. Ο Υιός της Παρθένου χαρακτηρίζεται “μέγας” (σε αιτιατική: “μέγαν”), γιατί δεν πρόκειται για οποιονδήποτε άνθρωπο αλλά για τον Θεάνθρωπο. Η “μεγάλη βουλὴ” του αποσπάσματος από τον Ησαΐα ανυψώνεται εδώ σε υπερθετικό βαθμό (“μεγίστης βουλῆς”). Η (κυριολεκτική) αναφορά εδώ σε άγγελο (τον αρχάγγελο Γαβριήλ, προφανώς) υπενθυμίζει έμμεσα το χωρίο του Ησαΐα λόγω της λέξης “ἄγγελος”, το οποίο όμως, όπως είπαμε, αναφέρεται στον Χριστό (κοινές λέξεις, διαφορετικές σημασίες!!). Το ίδιο, ουσιαστικά, συμβαίνει με τη λέξη “Υἱόν”. Από πρώτη, στενή άποψη αναφέρεται στον Υιό που θα γεννηθεί από την Παρθένο, ο Οποίος όμως ταυτόχρονα είναι και Υιός του Πατρός. (Η γενική “Πατρὸς” τυπικά είναι “γενική υποκειμενική” [με ορολογία Συντακτικού] της άλλης γενικής “μεγίστης βουλῆς”, ταυτόχρονα όμως συνδέεται έμμεσα και με την αιτιατική “Υἱόν”, δημιουργώντας νοερά τη φράση “Υἱὸν Πατρός”).

Σε καθαρά λογοτεχνικό επίπεδο, τώρα, έχουμε παρήχηση του συμπλέγματος -γγ- στις λέξεις “Ἤγγειλεν” και “ἄγγελος”, καθώς και της εκτεταμένης συλλαβής “μεγ-” στις λέξεις “μεγίστης” και “μέγαν”, με τις οποίες τονίζεται το μεγαλείο του γεγονότος που συμβαίνει μπροστά στα μάτια μας… 

Στον τρίτο στίχο, που πάντα έχει ποιητικό ύφος, η νοηματική σειρά των λέξεων έχει ως εξής:   

“Εἰκάδι πέμπτῃ ἔφατ’ ἄγγελος τῇ Μαρίῃ Γήθεο”.

Το “Μαρίῃ”, σε ιωνική διάλεκτο! Επίσης, “ἔφατ’ ”=“ἔφατo” (“είπε”).

Το “Γήθεο” είναι ασυναίρετη Προστακτική Ενεστώτα αντί της συνηρημένης “Γήθου”. Το ρήμα “γήθομαι” σημαίνει “χαίρω/χαίρομαι”, “αγάλλομαι”, και μας φέρνει αυτόματα στον νου τη φράση “καὶ ᾄσω γηθόμενος ταύτης τὰ θαύματα” από τον κανόνα του Ακαθίστου Ύμνου.

Έτσι, το τρίστιχο που αναλύσαμε θα μπορούσε να αποδοθεί: 

“Άγγελος [ = ο αρχάγγελος Γαβριήλ] ανήγγειλε στην Παρθένο (ότι θα γεννήσει) μέγα Υιό, (Αυτόν) της μέγιστης απόφασης του (Θεού) Πατρός.

Την εικοστή πέμπτη (του μηνός), άγγελος [ = ο αρχάγγελος Γαβριήλ] είπε στη Θεοτόκο ‘Χαίρε’ ”.

[Στα δύο πρώτα σχόλια, παλαιότερες αναρτήσεις μας για τον “μεγάλης βουλῆς ἄγγελον” αφενός, και για τη φράση, μεταξύ άλλων, “καὶ ᾄσω γηθόμενος ταύτης τὰ θαύματα” αφετέρου].

Ανδρέας Μοράτος