Η ΛΈΞΗ ΠΆΣΧΑ

🌾📗 Από την ΙΣΤΟΡΙΑ των λέξεων: ❝ Πάσχα ❞ ~ 

📖 Η εορτή τού "Πάσχα"

Το "Πάσχα", η μεγαλύτερη χριστιανική εορτή, εορτάζεται προς τιμήν τής "Αναστάσεως" τού Χριστού. Είναι όμως και η μεγάλη εορτή τού ιουδαϊσμού σε ανάμνηση τής Εξόδου των Εβραίων από τη δουλεία τής "Αιγύπτου".

► Ετυμολογία και προέλευση

ΑΠό πού προήλθε η λέξη; Δεν συνδέεται με το ρ. πάσχα (αν και παρασυνδέθηκε με αυτό). Η λέξη "Πάσχα" είναι ελληνιστική και χρησιμοποιήθηκε αρχικώς για την εβραϊκή και κατόπιν για τη χριστιανική εορτή. 

Πρωτοαπαντά στην Π.Δ. (Εβδομήκοντα) και ειδικά στο κεφάλαιο 12 τής Εξόδου, όπου περιγράφεται ο τρόπος εορτασμού. Το όνομα είναι εξελληνισμένος (αλλά άκλιτος) τύπος της αραμαϊκής λέξης "pasḥa", η οποία ανάγεται στο εβραϊκό "pesaḥ" «πέρασμα, παρέλευση» και στο ρήμα "pesaḥ" «προσπερνώ – γλυτώνω, απαλλάσσω». 

Η λέξη αναφέρεται στη Βιβλική αφήγηση τής δεκάτης πληγής κατά των Αιγυπτίων και προσδιορίζει το γεγονός ότι ο άγγελος τού Θεού «προσπερνούσε» τις εβραϊκές κατοικίες των οποίων οι παραστάδες είχαν ραντιστεί με αίμα αρνιού και έτσι δεν θανάτωνε τα πρωτότοκά τους

📜 Π.Δ., Ο΄, Έξοδος 12, 23: ‟καὶ παρελεύσεται Κύριος πατάξαι τοὺς Αἰγυπτίους καὶ ὄψεται τὸ αἷμα ἐπὶ τῆς φλιᾶς καὶ ἐπ’ ἀμφοτέρων τῶν σταθμῶν, καὶ παρελεύσεται Κύριος τὴν θύραν καὶ οὐκ ἀφήσει τὸν ὀλεθρεύοντα εἰσελθεῖν εἰς τὰς οἰκίας ὑμῶν πατάξαι”.

 Η μετακίνηση τής σημασίας προς το χριστιανικό "Πάσχα" φαίνεται ήδη στην Κ.Δ., όπου η λέξη δήλωσε επιπλέον τον Αμνό τού Θεού, τον Χριστό, που θυσιάζεται για τη σωτηρία τού ανθρώπου από τον θάνατο και την αμαρτία

📜 Α΄ Κορινθίους 5,7: ‟καὶ γὰρ τὸ "πάσχα" ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν ἐτύθη Χριστός”.

► "Πάσχα" – διάβαση;

Ενώ η εβραϊκή εορτή τού "Πάσχα" δημιουργήθηκε με αφετηρία τη δέκατη πληγή κατά των Αιγυπτίων, οι μετέπειτα εκκλησιαστικοί Πατέρες, ακολουθώντας μια προσφιλή ερμηνευτική μέθοδο να αναδεικνύουν πνευματικά-θεολογικά νοήματα μέσω των λέξεων (πβ. την παρετυμολογική αναγωγή τού ονόματος "Ιησούς" στο ρήμα "ἰῶμαι"), συνέδεσαν το «πέρασμα» που δηλώνει η εβραϊκή λέξη με τη διάβαση τής "Ερυθράς Θάλασσας" –σε βαθμό ώστε αυτή η ερμηνεία να κυριαρχήσει στην εκκλησιαστική γραμματεία. 

Ένας από τους λόγους είναι ότι η εικόνα τής διάβασης είναι πολύ παραστατική ως δήλωση τής σωτηρίας από τον εχθρό και προσφέρεται με περισσότερη ευκρίνεια και εκφραστικότητα για μεταφορική σύνδεση τής "Αναστάσεως" τού Χριστού (που είναι το περιεχόμενο τής χριστιανικής εορτής) με το «πέρασμα από τον θάνατο στη ζωή».

Ως προς το τελευταίο, χαρακτηριστικός είναι ο ειρμός τής α΄ ωδής τού περίφημου κανόνα τής "Αναστάσεως" (ποίημα "Ιωάννου Δαμασκηνού"): 

📜 ‟Ἀναστάσεως ἡμέρα λαμπρυνθῶμεν λαοί, 

     Πάσχα Κυρίου, Πάσχα, 

     ἐκ γὰρ θανάτου πρὸς ζωήν, 

     καὶ ἐκ γης πρὸς οὐρανόν, 

     Χριστὸς ὁ Θεός 

     ἡμᾶς διεβίβασεν, 

     ἐπινίκιον ᾄδοντας”.

► "Easter", "Ostern" – "Passover", "Pessach"

Μέσω τού εκκλησιαστικού λατινικού "Pascha" η λέξη πέρασε σε διάφορες γλώσσες, π.χ. γαλλικό "Pâques", ισπανικό "Pascua", ιταλικό "Pasqua", πορτογαλικό "Páscoa" κ.ά. Σε αρκετές γερμανικές γλώσσες χρησιμοποιούνται για τη χριστιανική εορτή ονομασίες όπως "Easter" (αγγλική), "Ostern" (γερμανική), "Ooster" (ολλανδική) κ.ά. Οι ονομασίες αυτές έχουν την αφετηρία τους στην παλαιά σαξονική θεότητα "Ēostre" (από αρχαίο γερμανικό "*Austrō-"), θεά τής άνοιξης και τού φωτός, η οποία εορταζόταν κατά την περίοδο τής εαρινής ισημερίας, συμπίπτοντας έτσι με το "Πάσχα".

📌 Είναι ενδιαφέρον ότι οι ίδιες γερμανικές γλώσσες χρησιμοποιούν διαφορετικό όρο για το εβραϊκό "Πάσχα", είτε διατηρώντας την εβραϊκή λέξη (γερμανικό "Pessach", ολλανδικό "Pesach") είτε μεταφράζοντάς την (αγγλικό "Passover" «προσπέραση, παρέλευση»).

____________

🗒 Προσαρμογή από Γ. #Μπαμπινιώτη, Ετυμολογικό  Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας  bit.ly/2JrnABZ_ [λ. Πάσχα]