468. Χρησιμοποιούνταν μουσική στη λατρεία στην αρχαία εκκλησία;
Η ερώτηση του διακόνου : Χρησιμοποιούνταν μουσική κατά τη διάρκεια των λειτουργιών στην αρχαία εκκλησία;
Η απάντηση του ιερέα: «Δεν χρησιμοποιήθηκε. Ο ίδιος ο Σωτήρας και οι απόστολοι δοξολογούσαν τον Θεό με ζωντανή φωνή, τραγουδώντας. Και αφού έψαλαν, βγήκαν στο Όρος των Ελαιών ( Ματθαίος 26:30 ). Οι πρώτοι Χριστιανοί επίσης δοξολογούσαν τον Θεό με τραγούδι, όχι με μουσική ( Πράξεις 16:25 , Κολ. 3:16 , Εφεσ. 5:16 ). Το ίδιο ίσχυε και κατά την εποχή του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου , ο οποίος λέει επίσης ότι η χρήση μουσικής στη λατρεία μεταξύ των Ιουδαίων επιτρεπόταν λόγω της αδυναμίας και της σκληροκαρδίας τους . Αυτό εξηγεί επαρκώς ότι οι Χριστιανοί δεν πρέπει να δικαιολογούν τη μουσική στη λατρεία με το παράδειγμα των Ιουδαίων, όπως κάνουν οι Λατίνοι. Και η Δυτική Εκκλησία για πολύ καιρό δεν χρησιμοποιούσε μουσική στη λατρεία. Και ο Άγιος Αυγουστίνος λέει ευθέως ότι είναι ακατάλληλη στη λατρεία. Ήταν αρκετά αργά (από τον 13ο αιώνα) που τα όργανα εισήχθησαν στις εκκλησίες στη Δύση, ακολουθούμενα από άλλα μουσικά όργανα, ακόμη και ντέφια. Ωστόσο, η Ρωμαϊκή Εκκλησία, αυτή τη φορά, δεν ξεχνά ότι έχει μείνει πίσω από το αρχαίο χριστιανικό έθιμο: Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια της παπικής διακονίας στη Ρώμη, υπάρχει τραγούδι, όχι μουσική. Οι Πάπες και οι Ρώσοι που ήταν μέρος της Ένωσης κάποτε επαίνεσαν το γεγονός ότι δεν χρησιμοποιούσαν τη δική τους μουσική στις εκκλησίες, αν και αργότερα οι Ουνίτες, μιμούμενοι τους Λατίνους, εισήγαγαν τελικά τα όργανα.
Φυσικά, η μουσική μπορεί να εκφράσει πνευματικά συναισθήματα, και μάλιστα βαθιά. Αλλά δεν είναι πιο κατάλληλο να εκφράζουμε γνήσια προσευχητικά συναισθήματα προς τον Θεό με ζωντανή φωνή, με λόγια, ώστε να δοξάζουμε πραγματικά τον Θεό; Δεν είναι αυτό πιο προσιτό σε κάθε Χριστιανό; Και δεν εκφράζεται καλύτερα η ενότητα της κοινής εκκλησιαστικής προσευχής και η συμμετοχή των παρόντων σε αυτήν όταν ακούν τα καθαρά και διακριτά λόγια της εκκλησιαστικής ψαλμωδίας ή ενώνονται μεταξύ τους παρά όταν ακούν τους σιωπηλούς ήχους ενός οργάνου; Είναι αλήθεια ότι οι οργανοπαίκτες συνήθως τραγουδούν μαζί με τη μουσική τους (εκτός αν τελείται κάποια μυστική μίσα). Γενικά, στις εκκλησίες, μια χορωδία μερικές φορές ενώνεται με τη μουσική χορωδία, αλλά ακόμη και εδώ, η μουσική πνίγει το τραγούδι. «Τέλος, είναι γνωστό ότι οι οργανοπαίκτες και οι μουσικοί της εκκλησίας συχνά επιτρέπουν στον εαυτό τους, ειδικά στο τέλος της λειτουργίας, να παίζουν κοσμικά τραγούδια ή παιχνίδια, και, φυσικά, όχι χωρίς την άδεια των ιερέων, οι οποίοι, με αυτή την επιείκεια στις κοσμικές ιδιοτροπίες και τα κοσμικά γούστα, ίσως ελπίζουν να προσελκύσουν αδύναμους Χριστιανούς. Πρέπει να υποτεθεί ότι αυτός ο ίδιος υπολογισμός ήταν ένας από τους κύριους λόγους για την αρχική εισαγωγή της μουσικής στις εκκλησίες, ειδικά μετά την ακατανόητη για τον λαό λατινική γλώσσα και την ακατανοησία της λειτουργίας που άρχισε να αντηχεί με πλήξη και κενό στις ψυχές των Χριστιανών που συγκεντρώνονταν για τη λειτουργία».
469. Σε ποιον, πότε και με τι πρέπει να δίνεται η ελεημοσύνη;
Ερώτηση ενός ενορίτη : Σε ποιον, πότε και με τι πρέπει να δίνεται η ελεημοσύνη;
Η απάντηση του ιερέα: Υπάρχουν τρία είδη σωματικών αναγκών:
α) συνηθισμένη ανάγκη, στην οποία βρίσκονται οι φτωχοί, οι οποίοι δεν έχουν τα απαραίτητα της ζωής και δεν μπορούν να τα αποκτήσουν μέσω της εργασίας· αυτή είναι η ανάγκη των ζητιάνων γενικά, οι οποίοι ζουν με ελεημοσύνη·
β) μεγάλη ή επείγουσα ανάγκη, όταν ένα άτομο κινδυνεύει να αρρωστήσει ή να χάσει μια θέση που του παρέχει τροφή και στην οικογένειά του·
γ) ακραία ανάγκη, όταν υπάρχει σαφής κίνδυνος εξάντλησης και θανάτου υπό το βάρος της φτώχειας, εκτός εάν παρασχεθεί άμεσα η κατάλληλη βοήθεια. Όταν κάποιος βρίσκεται σε ακραία ανάγκη, είμαστε υποχρεωμένοι να τον βοηθήσουμε όχι μόνο με αγαθά περιττά για το κάλεσμά μας, αλλά ακόμη και με αγαθά περιττά για τη ζωή, αν και απαραίτητα για το κάλεσμά μας. Αν αρνηθούμε στον πλησίον μας ό,τι είναι απαραίτητο, γινόμαστε ένοχοι αδικίας απέναντί του, προκαλώντας ακόμη και τον θάνατό του. «Τάισε τον άνθρωπο που πεθαίνει από την πείνα· αν δεν τον ταΐσεις, τον έχεις σκοτώσει», λέει ο Άγιος Αμβρόσιος. Ο Λακτάντιος γράφει: «Αυτός που μπορεί να βοηθήσει τον ετοιμοθάνατο και δεν τον βοηθάει, τον σκοτώνει».
470. Ποιες είναι οι αμαρτίες κατά των καθηκόντων δόξας προς τον πλησίον;
Ερώτηση ενός ενορίτη : Ποιες είναι οι αμαρτίες κατά του καθήκοντος της δοξολογίας του πλησίον;
Η απάντηση του ιερέα : Αμαρτήματα κατά των καθηκόντων τιμής προς τον πλησίον είναι:
α) Περιέργεια , δηλαδή η επιθυμία να ρωτάμε για τη συμπεριφορά των άλλων και να μαθαίνουμε για τις αδυναμίες των άλλων, όχι από καθήκον, αλλά από κακά κίνητρα.
β) Αβάσιμη υποψία ή αμφιβολία για την εντιμότητα του πλησίον, όταν καλοπροαίρετα λόγια ή πράξεις παρερμηνεύονται με αρνητικό τρόπο.
γ) Αβάσιμη καταδίκη , όταν κάποιος, βασιζόμενος σε αβάσιμα συμπεράσματα ή ψευδή στοιχεία, σχηματίζει δυσμενή γνώμη για κάποιον ή αποδίδει σε κάποιον ένα έγκλημα ως βέβαιο.
δ) Συκοφαντία είναι όταν κάποιο κακό αποδίδεται ψευδώς σε κάποιον.
δ) Αποκάλυψη των ελαττωμάτων του πλησίον . Το καθήκον της αγάπης απαιτεί να μην αποκαλύπτει κανείς τα ελαττώματα και τις αμαρτίες του πλησίον του χωρίς επαρκή αιτία, ακόμη και αν δεν είναι ακόμη γνωστά σε κανέναν. Γιατί ποιος από εμάς δεν θα αναστατωνόταν και δεν θα προσβαλλόταν αν άλλοι αποκάλυπταν τα ελαττώματά μας ή τις αμαρτίες μας, είτε από απλή φλυαρία είτε με εχθρική πρόθεση; Αυτή η αποκάλυψη είναι ιδιαίτερα αξιοκαταφρόνητη όταν ο πλησίον κάποιου έχει είτε αθώα υποστεί κάποια ατιμία είτε έχει ξεπλύνει προ πολλού την ενοχή του με δάκρυα μετανοίας.
471. Για να είσαι καλός προϊστάμενος, πρέπει πρώτα να είσαι καλός υφιστάμενος.
Ερώτηση ενός ενορίτη : Ο δήμαρχος του χωριού μας πέθανε. Πολλοί θα ήθελαν να τον διαδεχθούν, αλλά επειδή η θέση του δημάρχου δεν εξαρτάται από εμάς αλλά από την πλειοψηφία των ψήφων της κοινότητας, η κοινότητα σκοπεύει να εκλέξει έναν Ν., έναν άνθρωπο με αξιοπρεπή πλούτο, καλοσύνη και ευσυνειδησία. Αλλά ένας άνθρωπος, ο οποίος, λόγω της επαίσχυντης ζωής του, έχει θέσει την οικογένειά του στην υπηρεσία των άλλων, δεν έχει υπακούσει ποτέ στους ανωτέρους του και έχει φερθεί αγενώς απέναντί τους, αγωνίζεται με όλες του τις δυνάμεις να γίνει δήμαρχος χωριού. Για τον σκοπό αυτό, έχει ήδη αποπλανήσει πολλούς με διάφορες λιχουδιές. Μπορεί ένας τέτοιος άνθρωπος να γίνει δήμαρχος χωριού;
Η απάντηση του ιερέα : Δεν μπορεί.
Εδώ, θα σου πω μια ιερή ιστορία για το πώς να γίνεις καλός προϊστάμενος. Πρέπει πρώτα να είσαι καλός υφιστάμενος. Άκου!
Ένας μοναχός ονόματι Ιάκωβος, ένας ανήσυχος και υπερήφανος άνθρωπος, έχοντας κάνει συμφωνία με ομοϊδεάτες μοναχούς, έφυγε από το μοναστήρι του Αγίου Σάββα του Ηγιασμένου και, επιθυμώντας να είναι ισάξιος του, άρχισε να χτίζει το δικό του μοναστήρι αλλού. Ο Άγιος Σάββας, επιστρέφοντας από την έρημο, όπου συνήθιζε να περνάει τη Σαρακοστή σιωπηλά, πήγε σε αυτόν και τον συμβούλεψε πατρικά να εγκαταλείψει το εγχείρημά του και να επιστρέψει στο μοναστήρι. Αλλά επειδή ο Ιάκωβος δεν άκουγε, ο άγιος γέροντας του είπε με λύπη: «Τα εγχειρήματα που γεννιούνται από αυθάδεια και αλαζονεία ήταν πάντα καταστροφικά: πρόσεχε, μην τιμωρηθείς».
Ο Άγιος Σάββας αποσύρθηκε στη λαύρα του και κάτι παρόμοιο συνέβη στον Ιακώβ και τους αδελφούς του, κάτι που είχε συμβεί κάποτε στους χτίστες του Πύργου της Βαβέλ. Η γλώσσα τους παρέμεινε η ίδια, αλλά οι σκέψεις τους μπερδεύτηκαν: ο ένας ήθελε αυτό, ο άλλος εκείνο. Ο ίδιος ο Ιακώβ άλλαζε συνεχώς γνώμη και η κατασκευή του μοναστηριού σταμάτησε εντελώς. Όσο για τον κοινοτικό κανόνα, μια τέτοια αποδιοργάνωση καθιστούσε αδύνατη ακόμη και την παραμικρή προσδοκία. Σαν να μην έφτανε αυτό, ο Ιακώβ άρχισε να δειλιάζει και να τρομοκρατείται σε κάθε εγχείρημα, αν και δεν ήξερε γιατί. Τότε αρρώστησε, τόσο σοβαρά που για πάνω από έξι μήνες μόλις που μιλούσε. Έχοντας απελπιστεί για τη ζωή του, διέταξε τους ακολούθους του να τον μεταφέρουν στον Άγιο Σάββα για να ζητήσει συγχώρεσή του κατά τη στιγμή του θανάτου του. Ο άγιος γέροντας του έδωσε πατρικές συμβουλές και, στο όνομα του Κυρίου, τον θεράπευσε από την ασθένειά του.
Ο Ιάκωβ, συνειδητοποιώντας τη σοβαρότητα του εγκλήματός του, δεν επέστρεψε πλέον στο νέο του μέρος, αλλά παρέμεινε στο πανδοχείο για να εξυπηρετεί τους ταξιδιώτες. Ωστόσο, επειδή ήταν απρόσεκτος, μερικές φορές μαγείρευε πολύ φαγητό, μερικές φορές πολύ λίγο. Μια μέρα, όταν από το γεύμα είχε απομείνει μια σημαντική ποσότητα μαγειρεμένων λοβών, ο Ιάκωβ τους πέταξε από το παράθυρο στο ρυάκι. Ο Άγιος Σάββας, έχοντας από καιρό παρατηρήσει την αμέλειά του, σύντομα το έμαθε, μάζεψε τους λοβούς, τους έπλυνε και τους στέγνωσε στον ήλιο στο κελί του. Μετά από λίγο, τους μαγείρεψε και κάλεσε τον Ιάκωβ σε δείπνο. Ζήτησε συγγνώμη που, μη γνωρίζοντας πώς να μαγειρεύει, δεν μπορούσε να του φερθεί όπως θα ήθελε. Όταν ο Ιακώβ επαίνεσε το φαγητό και παραδέχτηκε ότι δεν είχε φάει με τέτοια γεύση για πολύ καιρό, τότε ο Σάββα είπε: «Πίστεψέ με, παιδί μου, ότι αυτοί είναι οι λοβοί που εσύ, λίγο πριν, έριξες στο ρυάκι, και να ξέρεις ότι αυτός που δεν ξέρει πώς να τακτοποιήσει μια γλάστρα με κάποιο είδος βοτάνου, δεν μπορεί να τακτοποιήσει ένα μοναστήρι, και ακόμη περισσότερο δεν μπορεί να κυβερνήσει τους αδελφούς! «Αυτός που δεν ξέρει πώς να κυβερνά το δικό του σπίτι » , λέει ο απόστολος, « πώς μπορεί να είναι επιμελής στην εκκλησία του Θεού;» ( Α' Τιμ. 3:5 ). Με αυτή την απλή παρατήρηση, ο σοφός γέροντας έκανε τον Ιακώβ να ντραπεί τόσο για την παραμέλησή του στο καθήκον του όσο και για την προηγούμενη επιθυμία του για εξουσία.» 66
Μεταδώστε αυτή την ιερή ιστορία σε όσους έχουν αποπλανηθεί από ένα άτομο που δεν εγκρίνετε.
472. Τι είναι η φιλία και τι απαιτείται σε αυτήν;
Η ερώτηση ενός ευγενή : Τι είναι η φιλία και τι απαιτεί;
Η απάντηση του ιερέα : Η φιλία είναι μια ένωση ψυχών στην οποία δύο ή περισσότεροι προσπαθούν να βελτιωθούν αμοιβαία από μια ιδιαίτερη αγάπη ο ένας για τον άλλον. Επομένως, η αληθινή φιλία απαιτεί:
α) έτσι ώστε ο ένας να προσπαθεί να τελειοποιήσει τον άλλον, και επειδή χωρίς αρετή δεν υπάρχει αληθινή ανθρώπινη τελειότητα, τότε δεν μπορεί κανείς να αναζητήσει τη φιλία εκεί που δεν υπάρχει αρετή·
β) Επιπλέον, η φιλία πρέπει να βασίζεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη, την ειλικρίνεια και την ειλικρίνεια. Διότι αν και οι δύο φίλοι μοιράζονται τον ίδιο στόχο και ο καθένας θεωρεί το καλό του φίλου του ως δικό του, τότε οι καρδιές τους πρέπει να είναι αμοιβαία ανοιχτές. « Ένας πιστός φίλος », λέει ο σοφός γιος του Σειράχ, « είναι ένα ισχυρό καταφύγιο· και αυτός που το βρίσκει, βρίσκει έναν θησαυρό. Ένας πιστός φίλος δεν θα σε προδώσει, και δεν υπάρχει μέτρο της αξίας του. Ένας πιστός φίλος είναι θεραπεία για τη ζωή» ( Σειράχ 6:14-16 ).
